Bijbelstudie: Zijn aubergines verborgen schatten in de Bijbel?

Worden aubergines genoemd in de Bijbel?

Terwijl we ons verdiepen in de Schriften op zoek naar vermeldingen van aubergines, moeten we dit onderzoek benaderen met zowel wetenschappelijke strengheid als spirituele openheid. Na zorgvuldige bestudering van de Bijbelse teksten in hun oorspronkelijke talen, kan ik met vertrouwen zeggen dat aubergines niet expliciet in de Bijbel worden genoemd. Noch de Hebreeuwse Bijbel (Oude Testament) noch het Griekse Nieuwe Testament bevatten directe verwijzingen naar aubergines zoals we die vandaag de dag kennen.

Maar deze afwezigheid doet niets af aan de rijke symboliek en spirituele voeding die we kunnen ontlenen aan Gods schepping, waaronder de nederige aubergine. We moeten niet vergeten dat de Bijbel, hoewel goddelijk geïnspireerd, werd geschreven in specifieke historische en culturele contexten. Veel planten en voedingsmiddelen die we vandaag kennen, waren in die tijd onbekend in bijbelse landen.

In plaats van ons te concentreren op wat niet aanwezig is, laten we nadenken over de diepere betekenis van waarom bepaalde planten en voedingsmiddelen in de Schrift worden genoemd. De Bijbel gebruikt vaak landbouwbeelden en verwijzingen naar planten als metaforen voor spirituele waarheden. Jezus spreekt bijvoorbeeld over het mosterdzaad (Mattheüs 13:31-32) om de groei van Gods koninkrijk te illustreren. Hoewel aubergines niet worden genoemd, kunnen we ze nog steeds waarderen als onderdeel van Gods overvloedige schepping en spirituele lessen vinden in hun teelt en consumptie.

Als christenen zijn we geroepen om Gods handwerk in alle aspecten van de schepping te zien, zelfs in die aspecten die niet expliciet in de Schrift worden genoemd. Laat de afwezigheid van aubergines in de Bijbel ons eraan herinneren om verder te kijken dan de letterlijke tekst en diepere spirituele voeding te zoeken in ons dagelijks leven en in de wereld om ons heen. (AkkuÅŸ & Richardson, 2023, blz. 431–452; Cleaver, 2023, blz. 5-20)

Wat is de historische context van aubergines in bijbelse tijden?

Geliefde gelovigen, om de historische context van aubergines in bijbelse tijden te begrijpen, moeten we beginnen aan een reis door de oude agrarische geschiedenis. Van aubergines (Solanum melongena) wordt aangenomen dat ze afkomstig zijn uit India en later al in 500 v.Chr. in China werden gekweekt. Maar ze waren pas veel later bekend in het Middellandse Zeegebied, inclusief de landen van de Bijbel.

In de tijd dat het Oude en Nieuwe Testament werden geschreven (ongeveer 1200 v.Chr. tot 100 n.Chr.), waren aubergines niet aanwezig in de landen Israël, Egypte of de omliggende gebieden waar bijbelse gebeurtenissen plaatsvonden. Het dieet van mensen in bijbelse tijden bestond voornamelijk uit granen, peulvruchten, fruit en groenten die inheems waren in of goed gevestigd waren in de regio, zoals tarwe, gerst, linzen, vijgen en olijven.

Pas tijdens de Arabische landbouwrevolutie, die begon rond de 8e eeuw na Christus, werden aubergines in het Middellandse Zeegebied geïntroduceerd. Dit gebeurde lang nadat de Bijbelse canon werd opgericht. De Arabieren brachten aubergines mee, samen met andere nieuwe gewassen, terwijl ze hun rijk westwaarts uitbreidden vanuit Azië.

Hoewel aubergines afwezig waren in bijbelse landen, kunnen we nog steeds spirituele lessen trekken uit deze historische context. Net zoals aubergines onbekend waren bij de bijbelse auteurs, maar later de keuken van de regio verrijkten, kunnen ook nieuwe inzichten en inzichten ons geloof in de loop van de tijd verrijken. De Heilige Geest blijft in de wereld werken en brengt nieuwe vruchten van wijsheid en begrip om onze zielen te voeden.

Laten we ook nadenken over hoe Gods plan zich door de geschiedenis heen ontvouwt, vaak op manieren die we niet kunnen voorzien. De afwezigheid van aubergines in bijbelse tijden en hun latere introductie herinnert ons eraan dat Gods schepping enorm is en zich steeds verder ontvouwt. We zijn geroepen om open te staan voor nieuwe ervaringen en kennis, en ze altijd te baseren op de tijdloze waarheden van de Schrift en traditie. (AkkuÅŸ & Richardson, 2023, blz. 431–452; Cleaver, 2023, blz. 5-20; Crislip, 2023, blz. 143-153)

Wat symboliseren aubergines in de bijbelse literatuur?

Omdat we hebben vastgesteld dat aubergines niet in de Bijbel worden genoemd, hebben ze geen expliciete symboliek in de bijbelse literatuur. Maar dit betekent niet dat we geen spirituele betekenis kunnen ontlenen aan aubergines of verbanden kunnen leggen met bijbelse thema's.

Bij gebrek aan directe bijbelse symboliek kunnen we kijken naar de kenmerken van aubergines en hoe ze zich kunnen verhouden tot spirituele concepten die in de Schrift worden gevonden. De dieppaarse kleur van veel auberginevariëteiten is bijvoorbeeld van oudsher geassocieerd met royalty en waardigheid. In dit licht zouden we aubergines kunnen zien als een herinnering aan het koningschap van Christus of het koninklijk priesterschap van alle gelovigen (1 Petrus 2:9).

Het proces van het kweken van aubergines – van zaad tot vrucht – kan worden gezien als een metafoor voor spirituele groei. Net zoals aubergines zorgvuldige verzorging en de juiste omstandigheden vereisen om te gedijen, zo heeft ons geloof ook verzorging nodig door gebed, studie van de Schrift en gemeenschap met medegelovigen.

De veelzijdigheid van aubergines in de keuken zou het aanpassingsvermogen en de inclusiviteit van de evangelieboodschap kunnen symboliseren, die tot alle culturen en volkeren spreekt. Aangezien Sint-Paulus "alles voor iedereen" werd om het goede nieuws te delen (1 Korintiërs 9:22), past de aubergine zich aan verschillende culinaire tradities aan.

Hoewel deze interpretaties niet geworteld zijn in bijbelteksten, laten ze zien hoe we geestelijke betekenis kunnen vinden in Gods schepping, zelfs in planten die niet in de Schrift worden genoemd. Deze praktijk van het vinden van goddelijke lessen in de natuur volgt de traditie van vele heiligen en spirituele schrijvers door de hele christelijke geschiedenis heen.

Laten we niet vergeten dat de hele schepping spreekt van Gods heerlijkheid (Psalm 19:1). Hoewel aubergines niet in de Bijbel staan, kunnen ze ons toch inspireren om na te denken over Gods wijsheid, creativiteit en voorziening. Terwijl we een sacramenteel wereldbeeld cultiveren, kunnen we glimpen van het goddelijke zien in alle aspecten van de schepping, inclusief de nederige aubergine. (Dillon, 2023, blz. 404-404; Ebeling, 2010; Rambiert-Kwaśniewska, 2023, blz. 122-134)

Hoe verhouden andere groenten en fruit die in de Bijbel worden genoemd zich tot aubergines?

Hoewel aubergines niet expliciet in de Bijbel worden genoemd, kunnen we zinvolle vergelijkingen maken met andere groenten en fruit waarnaar in de Schrift wordt verwezen. De Bijbel spreekt over verschillende planten die Gods volk zowel fysiek als geestelijk voedden.

Overweeg de druif, die meer dan 50 keer in de Bijbel wordt genoemd. Net als de aubergine zijn druiven er in verschillende kleuren en variëteiten. In Deuteronomium 32:14 worden druiven beschreven als onderdeel van Gods voorziening: “krullen van het vee en melk van de kudde, met vet van lammeren, rammen van Basan en geiten, met de fijnste korrels tarwe – en u dronk het schuimende bloed van de druif.” De transformatie van de druif tot wijn symboliseert vreugde en feest, zoals we zien in het eerste wonder van Jezus in Kana (Johannes 2:1-11).

De vijgenboom verschijnt vaak en symboliseert vrede en voorspoed. In 1 Koningen 4:25 lezen we: “Tijdens het leven van Salomo leefden Juda en Israël, van Dan tot Berseba, in veiligheid, iedereen onder zijn eigen wijnstok en onder zijn eigen vijgenboom.” Net als aubergines hebben vijgen een kenmerkende vorm en textuur, die ons herinneren aan Gods unieke schepping.

Olijven, een ander nietje in bijbelse tijden, delen de veelzijdigheid van de aubergine bij het koken. De olijftak symboliseert vrede, zoals blijkt uit de terugkeer van de duif naar de ark van Noach (Genesis 8:11). De Olijfberg speelde een belangrijke rol in de bediening van Jezus en leerde ons over gebed en de voorbereiding op Gods koninkrijk.

Hoewel aubergines niet worden genoemd, kunnen we begrijpen hoe God verschillende planten gebruikt om spirituele lessen te geven. Net zoals aubergines smaken absorberen in het koken, zijn we geroepen om Gods woord te absorberen en Zijn liefde te weerspiegelen. Zoals Jezus zei: "Ik ben de wijnstok, Jullie zijn de takken. Als u in Mij blijft en Ik in u, zult u veel vrucht dragen" (Johannes 15:5).

Laten we op onze spirituele reis zijn als deze bijbelse vruchten en groenten – diepgeworteld, voedend voor anderen en getuigend van Gods overvloedige genade. (Rohma, 2019; Ø±Ø¬Ø ̈, 2020, blz. 1)

Wat leerden de kerkvaders over de betekenis van groenten zoals aubergines?

Hoewel de kerkvaders zich niet specifiek richtten op aubergines, bieden hun leringen over groenten en Gods schepping krachtige inzichten die we kunnen toepassen op alle planten, inclusief aubergines.

Basilius de Grote verwonderde zich in zijn Hexaemeron over de diversiteit van het plantenleven: "Laat de aarde vegetatie voortbrengen" (Genesis 1:11). Hij zag in elke plant een weerspiegeling van Gods wijsheid en zorg voor de schepping. Als de heilige Basilius aubergines had gekend, zou hij hun rijke kleur en unieke vorm hebben geprezen als een bewijs van Gods scheppende kracht.

Augustinus reflecteerde in zijn Bekentenissen op de voeding van groenten en fruit als bewijs van Gods voorzienigheid. Hij schreef: “De vruchten van de aarde zijn niet alleen gemaakt voor voedsel, maar ook voor onze instructie.” Net zoals aubergines zorgvuldige teelt vereisen, zou Augustinus in hen een metafoor kunnen hebben gezien voor het voeden van ons spirituele leven.

St. John Chrysostomus gebruikte vaak agrarische metaforen in zijn homilieën. Hij vergeleek de cultivatie van deugdzaamheid met het onderhouden van een tuin en zei: “Laten we dan de zorg voor onze zielen niet verwaarlozen. Want wat het lichaam voedt, is de deugd van de ziel.” De groei van de aubergine van een klein zaadje tot een vruchtbare plant zou de ontwikkeling van het geloof in ons leven kunnen illustreren.

De Woestijnvaders vonden in hun ascetische praktijken spirituele betekenis in eenvoudig voedsel. Misschien hebben ze het vermogen van de aubergine om smaken te absorberen gewaardeerd als een symbool van hoe we Gods woord en genade in ons leven moeten opnemen.

Hildegard van Bingen, bekend om haar geschriften over natuurlijke geneeskunde, geloofde dat elke plant specifieke genezende eigenschappen had die door God waren gegeven. Hoewel ze geen aubergines noemde, herinnert haar benadering ons eraan dat we Gods helende aanraking in de hele schepping moeten zien.

Deze leringen moedigen ons aan om groenten zoals aubergines niet alleen als voedsel te beschouwen als onderdeel van Gods grootse plan. Ze nodigen ons uit om dankbaarheid te cultiveren voor de voeding die we ontvangen en om in de natuurlijke wereld lessen te zien voor onze spirituele groei.

Zijn er bijbelse passages die betrekking kunnen hebben op de kenmerken van aubergines?

Mijn beste gelovigen, hoewel aubergines niet direct in de Schrift worden genoemd, kunnen we bijbelse passages vinden die resoneren met hun kenmerken en ons spirituele inzichten bieden.

Denk aan de dieppaarse kleur van de aubergine. In Exodus 25:4, wanneer God Mozes instrueert over de bouw van de tabernakel, noemt Hij “blauw, paars en scharlaken garen”. Paars, geassocieerd met royalty’s en priesterschap, herinnert ons aan het koningschap van Christus en Zijn rol als onze hogepriester. De koninklijke tint van de aubergine kan ons aanzetten tot nadenken over Openbaring 19:16: “Op zijn mantel en op zijn dij staat deze naam geschreven: Koning der koningen en Heer der heren."

Het vermogen van de aubergine om smaken te absorberen bij het koken loopt parallel met hoe we Gods woord moeten absorberen. Jeremia 15:16 zegt: "Toen uw woorden kwamen, heb ik ze opgegeten. ze waren mijn vreugde en de vreugde van mijn hart.” Net zoals een aubergine de essentie van de ingrediënten waarmee hij is gekookt, overneemt, zijn we geroepen om de Schrift te internaliseren, zodat deze ons van binnenuit kan transformeren.

De groei van de aubergine van een klein zaadje tot een grote vrucht weerspiegelt Jezus’ gelijkenis van het mosterdzaadje in Mattheüs 13:31-32: "Het koninkrijk der hemelen is als een mosterdzaadje, dat een mens nam en in zijn akker plantte. Het is weliswaar het kleinste van alle zaden, maar wanneer het groeit, is het het grootste van alle tuinplanten en wordt het een boom.” Dit herinnert ons eraan dat geloof, hoe klein ook, kan uitgroeien tot iets prachtigs wanneer het wordt gevoed door Gods genade.

De veelzijdigheid van aubergines in verschillende gerechten zou kunnen doen denken aan 1 Korintiërs 9:22, waar Paulus zegt: “Ik ben alles geworden voor alle mensen, zodat ik met alle mogelijke middelen sommigen kan redden.” Net zoals de aubergine zich aanpast aan verschillende keukens, zijn we geroepen om onze aanpak aan te passen door het evangelie te delen en altijd de essentiële waarheid ervan te behouden.

Ten slotte kan de licht bittere smaak van de aubergine als ze rauw is, die mild en aangenaam wordt als ze wordt gekookt, onze spirituele transformatie symboliseren. Zoals Romeinen 12:2 aandringt: “Voldoe niet aan het patroon van deze wereld, word getransformeerd door de vernieuwing van je geest.” Door Gods raffinerende “warmte” kan onze potentieel bittere aard worden getransformeerd in iets dat Hem behaagt.

Hoewel deze verbanden niet expliciet in de Schrift staan, laten ze zien hoe Gods schepping ons geloof voortdurend kan inspireren. Laten we zelfs de nederige aubergine benaderen met ogen van geloof en daarin herinneringen zien aan Gods wijsheid, onze geestelijke groei en de transformerende kracht van Christus in ons leven. (KroÃ3 van 2022; RadoÅ¡ević, 2017, blz. 223-241)

Hoe bekeken oude culturen aubergines in relatie tot hun dieet en landbouw?

Hoewel aubergines niet expliciet in de Bijbel worden genoemd, kunnen we inzichten putten uit oude landbouwpraktijken en voedingsgewoonten om te begrijpen hoe groenten zoals aubergines kunnen zijn bekeken. In het oude Nabije Oosten stond landbouw centraal in het dagelijks leven en was nauw verbonden met spirituele overtuigingen.

De Israëlieten, zoals beschreven in het Oude Testament, waren diep verbonden met het land. Deuteronomium 8:8 spreekt van “een land van tarwe en gerst, van wijnstokken en vijgenbomen en granaatappelen, een land van olijfolie en honing”. Deze passage benadrukt het belang van diverse gewassen in oude diëten. Hoewel aubergines niet worden vermeld, zien we dat verschillende groenten en fruit werden gewaardeerd.

Archeologisch bewijs suggereert dat aubergines afkomstig zijn uit India en later in het Middellandse Zeegebied zijn geïntroduceerd. Tegen de tijd van Jezus waren ze misschien bekend in delen van het Romeinse Rijk, maar waarschijnlijk niet gebruikelijk in het oude Israël.

Oude culturen bekeken planten vaak door zowel praktische als symbolische lenzen. Groenten die dicht bij de grond groeiden, zoals aubergines, kunnen in verband zijn gebracht met nederigheid en aardsheid. De paarse kleur van aubergines kan als speciaal zijn gezien, omdat paarse kleurstoffen zeldzaam waren en vaak gereserveerd voor royalty's.

In termen van voeding waren oude mediterrane culturen sterk afhankelijk van granen, peulvruchten en groenten. Terwijl vlees werd geconsumeerd, was het niet zo centraal in de dagelijkse maaltijden als in veel moderne diëten. Groenten zoals aubergines, indien beschikbaar, zouden belangrijke voedingsstoffen en variëteit aan het dieet hebben verstrekt.

Landbouwkundig waren oude boeren scherpe waarnemers van plantgedrag en bodemomstandigheden. Zij zouden waarschijnlijk hebben opgemerkt dat aubergines behoefte hebben aan warme groeiomstandigheden en een rijke bodem. Het vermogen van de plant om uit één enkel zaad overvloedige vruchten te produceren, zou kunnen zijn gezien als een symbool van vruchtbaarheid en Gods voorziening.

Als christenen die nadenken over deze geschiedenis, worden we herinnerd aan de zorg van God om in onze fysieke behoeften te voorzien door de overvloed van de schepping. Net zoals oude boeren hun gewassen met ijver verzorgden, zijn ook wij geroepen om goede rentmeesters van de aarde en haar hulpbronnen te zijn, zoals vermeld in Genesis 2:15. Laten we onze moderne landbouwpraktijken en voedselkeuzes benaderen met dankbaarheid en aandacht voor onze verbinding met het land en zijn Schepper.

(Heindel, 2012; Ingrassia et al., 2023; Tadevosyan et al., 2024; Zhang et al., 2021)

Welke spirituele lessen kunnen worden getrokken uit de studie van groenten in de Bijbel?

Geliefde gelovigen, hoewel aubergines niet specifiek in de Schrift worden genoemd, biedt de Bijbel rijke symboliek en leringen met betrekking tot groenten en planten die we kunnen toepassen op ons spirituele leven. Laten we een aantal van deze lessen met open harten en geesten verkennen.

We zien in Genesis 1:29 dat God voorzag in planten als voedsel voor de mensheid: "Ik geef u elke zaaddragende plant op de hele aarde en elke boom die vruchten heeft met zaad erin. Zij zullen van u zijn voor voedsel.” Dit herinnert ons aan Gods voorzienigheid en zorg voor onze fysieke behoeften. Net zoals groenten ons lichaam voeden, zijn we geroepen om onze ziel te voeden met Gods Woord en aanwezigheid.

De gelijkenis van het mosterdzaad in Mattheüs 13:31-32 gebruikt een klein plantaardig zaadje om krachtige geestelijke waarheid te illustreren. Jezus leert dat het Koninkrijk van God, hoewel het klein begint als een mosterdzaadje, uitgroeit tot iets groots. Dit moedigt ons aan om ons geloof te koesteren, hoe klein het ook lijkt, erop vertrouwend dat God het kan gebruiken voor Zijn glorie.

In 1 Korintiërs 3:6-7 gebruikt Paulus een landbouwmetafoor: “Ik heb het zaad geplant, Apollos heeft het water gegeven, God heeft het laten groeien. Dus noch degene die plant, noch degene die water geeft, is iets dat alleen God is, die de dingen doet groeien.” Dit leert ons nederigheid in ons spirituele werk, in de erkenning dat hoewel we zaden van geloof kunnen planten of de groei van anderen kunnen voeden, uiteindelijk God het is die spirituele transformatie teweegbrengt.

De profeet Jesaja gebruikt het beeld van een tuin om Gods herstelwerk te beschrijven: "De Heer zal u altijd leiden; Hij zal uw behoeften bevredigen in een door de zon verschroeid land en zal uw frame versterken. U zult zijn als een goed bewaterde tuin, als een bron waarvan het water nooit zal bezwijken" (Jesaja 58:11). Deze prachtige metafoor herinnert ons eraan dat God ons zelfs in moeilijke tijden ondersteunt en ons helpt om geestelijk te bloeien.

Groenten, die vaak een zorgvuldige verzorging vereisen, kunnen ons leren over spirituele disciplines. Net zoals een tuinman regelmatig water, onkruid en zorg voor planten moet geven, moeten ook wij ons spirituele leven cultiveren door gebed, studie van de Schrift en daden van dienstbaarheid. De apostel Petrus moedigt ons aan "te groeien in de genade en kennis van onze Heer en Verlosser Jezus Christus" (2 Petrus 3:18).

Tot slot weerspiegelt de diversiteit van groenten in de schepping Gods creativiteit en de diversiteit binnen het Lichaam van Christus. Zoals Paulus in 1 Korintiërs 12 leert, hebben we allemaal verschillende gaven en rollen, maar toch zijn we verenigd in Christus. Laten we deze diversiteit vieren en samen werken aan de groei van Gods Koninkrijk.

(Dunavant, 1988; Heindel, 2012; Ingrassia et al., 2023; Spendlove & Spendlove, 2016; Zhang et al., 2021)

Hoe kunnen christenen de afwezigheid van aubergines in bijbelteksten interpreteren?

Terwijl we nadenken over de afwezigheid van aubergines in de Bijbel, worden we uitgenodigd om na te denken over bredere beginselen van bijbelse interpretatie en de aard van Gods openbaring aan ons.

We moeten niet vergeten dat de Bijbel, hoewel goddelijk geïnspireerd, werd geschreven in specifieke historische en culturele contexten. De afwezigheid van aubergines doet niets af aan de geestelijke autoriteit of relevantie van de Schrift. Het herinnert ons er veeleer aan dat Gods Woord spreekt door de bijzondere ervaringen en kennis van zijn menselijke auteurs.

De apostel Paulus leert ons in 2 Timotheüs 3:16-17 dat “alle Schriftteksten door God zijn ingegeven en nuttig zijn voor het onderwijzen, berispen, corrigeren en opleiden in rechtvaardigheid, zodat de dienaar van God grondig kan worden toegerust voor elk goed werk”. Deze waarheid geldt ongeacht of specifieke planten of voedingsmiddelen worden genoemd.

We kunnen de afwezigheid van aubergines interpreteren als een herinnering aan de focus van de Bijbel op spirituele waarheden in plaats van uitgebreide botanische of culinaire informatie. De Schrift heeft tot doel Gods natuur, Zijn heilsplan, te openbaren en ons te leiden in een rechtvaardig leven. Ze zijn niet bedoeld als een uitputtende catalogus van alle creaties.

Deze afwezigheid nodigt ons uit om ons door God gegeven intellect en nieuwsgierigheid uit te oefenen. Zoals Spreuken 25:2 zegt: "Het is de heerlijkheid van God om een zaak te verbergen; om een zaak te onderzoeken is de glorie van koningen.” De hiaten in bijbelse botanische verwijzingen moedigen ons aan om Gods schepping dieper te onderzoeken en ons te verwonderen over de diversiteit en complexiteit ervan.

De afwezigheid van aubergines benadrukt ook de universele toepasbaarheid van de Schrift. Door zich niet te richten op planten die specifiek zijn voor één regio, blijven de leringen van de Bijbel relevant in verschillende culturen en ecosystemen. Dit strookt met het bevel van Jezus in Mattheüs 28:19 om "alle naties tot discipelen te maken".

We kunnen dit zien als een kans om nederigheid te beoefenen in onze benadering van de Schrift. Het herinnert ons eraan dat hoewel de Bijbel voldoende is voor redding en goddelijk leven, het niet alle vragen beantwoordt die we zouden kunnen hebben. Zoals Jesaja 55:8-9 ons eraan herinnert, zijn Gods gedachten en wegen hoger dan de onze.

Ten slotte kan de afwezigheid van aubergines ons ertoe aanzetten na te denken over hoe God Zichzelf blijft openbaren door schepping en menselijke ontdekking. Hoewel de canon van de Schrift gesloten is, blijft ons begrip van Gods wereld groeien. Dit kan ons inspireren om wetenschappelijke en agrarische vooruitgang te benaderen met een gevoel van verwondering en dankbaarheid voor Gods voortdurende creativiteit.

Laten we ons niet bekommeren om wat niet in de Schrift wordt genoemd, maar richten op de overvloedige geestelijke voeding die het biedt. Mogen we Gods Woord met nederigheid, nieuwsgierigheid en geloof benaderen, erop vertrouwend dat het alles bevat wat we nodig hebben voor leven en godsvrucht (2 Petrus 1:3).

(Dunavant, 1988; Ingrassia et al., 2023; Moberly, 2022, blz. 37-37; Spendlove & Spendlove, 2016; Zhang et al., 2021)

—