Feiten & Statistieken over luke in de bijbel

De geliefde arts: Een reis naar het leven en de erfenis van de heilige Lucas

In het grote verhaal van de Schrift staan sommige figuren in het schitterende licht van het middelpunt, terwijl anderen rustig, ijverig, op de achtergrond, hun immense bijdrage alleen echt zien wanneer we een stap terug doen om het hele ontwerp te bewonderen. De heilige Lucas is zo'n figuur. Hij is niet een van de Twaalf die vanaf het begin met Jezus wandelde, noch een apostel die vurige brieven schreef aan jonge kerken. Hij was van oudsher een arts, een man van wetenschap en letteren, een trouwe en nederige dienaar van God.1 Toch werd deze stille, nauwgezette man door de Heilige Geest gekozen om de meest productieve schrijver van het Nieuwe Testament te zijn, degene die de Kerk haar meest gedetailleerde verslag van het leven van Christus en de enige verhalende geschiedenis van haar geboorte en uitbreiding zou geven.2

Lukas leren kennen is het verhaal van Jezus zien door de ogen van een barmhartige genezer. Het is om de hartslag van de vroege Kerk te voelen door het getuigenis van een ooggetuige van haar explosieve groei. Deze reis naar de feiten en statistieken rond zijn leven is meer dan een historische oefening; Het is een uitnodiging om een medegelovige te ontmoeten wiens liefde voor Christus en Zijn Kerk straalt door elk woord dat hij schreef. We zullen onderzoeken wie hij was, de aard van zijn werk, de diepte van zijn vriendschappen en het unieke, wereldveranderende perspectief dat hij naar het verhaal van onze redding bracht.

Wie was Lucas in de Bijbel?

De man die in de geschiedenis bekend stond als de heilige Lucas was, volgens een sterke en vroegchristelijke traditie, de auteur van het Evangelie dat zijn naam draagt en de Handelingen van de Apostelen.4 Hoewel hij niet een van de oorspronkelijke twaalf apostelen was die door Jezus tijdens Zijn aardse bediening werden gekozen, is zijn impact op de vorm en inhoud van het christendom onmetelijk.5

Luke's geschriften zelf onthullen een man van grote geleerdheid en cultuur. Zijn beheersing van de Griekse taal is verfijnd en gepolijst, gekenmerkt door een rijke en uitgebreide woordenschat die hem onderscheidt van andere schrijvers uit het Nieuwe Testament.6 Dit heeft velen doen concluderen dat hij een hoogopgeleide man was, een kenmerk dat destijds niet gebruikelijk was in het bredere Romeinse Rijk.2 De grote 19e-eeuwse geleerde Ernest Renan beschreef zijn evangelie beroemd als “het mooiste boek ter wereld”, een bewijs van zijn literaire gratie.7

Vroege kerkvaders zoals Eusebius en Hiëronymus identificeren de geboortestad van Lucas als Antiochië in Syrië, een bruisend, kosmopolitisch centrum van de hellenistische cultuur en een belangrijk vroeg centrum van het christendom.2 Deze achtergrond zou hem op een kruispunt van ideeën en culturen hebben geplaatst, waardoor hij op unieke wijze een geschiedenis van een geloof schreef dat uit zijn Joodse wieg brak en in de heidenwereld terechtkwam.

Ondanks de omvang van zijn bijdrage lijkt het persoonlijke karakter van Luke er een van krachtige nederigheid te zijn. Hij noemt zichzelf nooit bij naam in een van zijn twee boeken, noch noemt hij zijn broer Titus, die een prominent figuur was in de vroege kerk.9 Deze opzettelijke zelfvernietiging suggereert een man wiens enige wens was om zijn lezers te wijzen op de ware onderwerpen van zijn werk: de persoon van de Heer Jezus Christus en de kracht van de Heilige Geest die in Zijn Kerk aan het werk is.9 Het is een krachtige les op zich dat de meest productieve auteur van het Nieuwe Testament ervoor koos om op de achtergrond te blijven. Zijn nederigheid was niet alleen een persoonlijkheidskenmerk; Het was een belangrijk onderdeel van zijn bediening. Door zichzelf onzichtbaar te maken, zorgde hij ervoor dat zijn lezers zich alleen zouden richten op de Verlosser die hij verkondigde. Zijn leven leert dat het grootste werk voor het Koninkrijk van God vaak niet voortkomt uit zelfpromotie, maar uit het trouw en nauwgezet wijzen van anderen naar Christus.

Latere tradities, die de meeste geleerden beschouwen als vrome legendes in plaats van geschiedenis, probeerden de gaten in zijn leven op te vullen, wat suggereert dat hij misschien een van de 70 discipelen was die Jezus stuurde, of de naamloze metgezel die met Kleopas op weg naar Emmaüs liep.5 Een andere geliefde traditie identificeert hem als een kunstenaar die de allereerste iconen van de Maagd Maria schilderde.12 Hoewel deze verhalen misschien niet historisch verifieerbaar zijn, onthullen ze de diepe liefde en eerbied die de Kerk altijd heeft gehouden voor de man die ons zo'n levendig portret van Christus en zijn moeder heeft gegeven.

Wat weten we over Luke, de "geliefde arts"?

De meest directe en zekere biografische informatie die we over Lucas hebben, komt uit de pen van de apostel Paulus, die hem liefdevol "Lucas, de geliefde arts" noemt (Kolossenzen 4:14).6 Deze titel, die in de heilige tekst van de Schrift is opgenomen, heeft de identiteit van Lucas gedurende twee millennia bepaald en biedt een cruciale lens om zijn unieke bijdrage aan de Bijbel te begrijpen.

Arts worden in de Romeinse wereld van de eerste eeuw was deel uitmaken van een goed opgeleide en algemeen gerespecteerde klasse. Het vereiste een formele opleiding en bracht een discipline van zorgvuldige observatie en aandacht voor detail – kwaliteiten die kenmerkend zijn voor Lucas’ geschriften.19 Hij begint zijn evangelie niet met een dramatische bloei, maar met de zorgvuldige, afgemeten toon van een historicus of wetenschapper, die een “ordelijk verslag” belooft op basis van een grondig onderzoek van ooggetuigenverklaringen (

Lukas 1:1-4.20

Zijn medische achtergrond heeft zijn werk diepgaand vormgegeven. Het evangelie van Lucas is gevuld met een uniek mededogen voor degenen die lijden onder fysiek lijden, en hij legt de genezingswonderen van Jezus vast met het oog van een arts voor detail.19 Het lijkt erop dat Lucas, een man die zich toelegt op de kunst van fysieke genezing, volledig in de ban was van Jezus, degene die niet alleen het lichaam maar ook de ziel kon genezen. Zijn roeping en zijn geloof waren geen afzonderlijke compartimenten van zijn leven; Ze waren perfect geïntegreerd.19

Dit perspectief wordt duidelijk wanneer hij zijn werk vergelijkt met de andere evangeliën. Een bekend voorbeeld is het verhaal van de vrouw met een bloedstroom. In het evangelie van Marcus, dat waarschijnlijk de rauwe, ongefilterde verhalen van Petrus weerspiegelt, wordt opgemerkt dat de vrouw “veel te lijden had gehad onder veel artsen en alles had uitgegeven wat ze had, en niet beter was, maar veeleer slechter werd” (Marcus 5:26). Het is een harde beoordeling van het medische beroep. Luke, Maar past het verhaal aan met een vleugje professionele hoffelijkheid. Hij schrijft dat zij “al haar levensonderhoud aan artsen had besteed en door niemand kon worden genezen” (Lucas 8:43).2 Zijn versie is een meer klinische, minder veroordelende feitelijke verklaring, die suggereert dat een man de beperkingen van zijn beroep begreep en sympathie voelde voor zijn collega’s9.

In de afgelopen jaren heeft de traditionele kijk op Luke als arts nieuwe steun gekregen van taalkundige analyse. Het gebruiken van de Thesaurus Linguae Graecae, een enorme digitale databank van oude Griekse teksten, hebben geleerden specifieke medische termen en zinnen in Luke-Acts geïdentificeerd die bijna uitsluitend worden gebruikt door medische schrijvers uit die periode, zoals Hippocrates en Galen.23 Zo beschrijft hij in zijn beschrijving dat de vader van Publius in Malta ziek is van “koorts en dysenterie” (

Handelingen 28:8) gebruikt de precieze technische Griekse termen die een arts zou gebruiken.16 Dit interne bewijs bevestigt krachtig de beschrijving van Paulus van zijn vriend.

Luke's identiteit als arts is de sleutel die de kern van zijn boodschap ontsluit. Hij was een genezer die schreef over de Grote Geneesheer. Hij zou, misschien beter dan elke andere evangelieschrijver, de volkomen hopeloosheid van aandoeningen zoals melaatsheid of een 12-jarige bloeding in de oude wereld hebben begrepen. Voor hem waren de wonderen van Jezus niet alleen machtsvertoon; het waren daden van krachtige, levensveranderende genezing. Zijn evangelie kan worden gelezen als een nauwgezet gedocumenteerd verslag van een arts over de bediening van degene die de ultieme remedie voor de menselijke conditie bracht: redding.

Wat was de relatie van Lukas met de apostel Paulus?

Het verhaal van Lucas is onlosmakelijk verbonden met het verhaal van de apostel Paulus. Hun band was gesmeed in de vuren van missionaire reizen, vervolging en gevangenschap. Luke was meer dan alleen een reisgenoot; hij was een "medearbeider" en een zeer loyale vriend.2

In zijn brief aan Philemon noemt Paulus Lucas onder zijn “collega’s”, een term die hem identificeerde als onderdeel van een toegewijd team van rondtrekkende christelijke missionarissen die hun leven wijdden aan het verspreiden van het evangelie.5 Hoewel zijn medische vaardigheden een grote troef waren, was zijn primaire rol de bevordering van de christelijke missie.5

Bewijs van hun gezamenlijke reizen is te vinden in de beroemde “wij”-secties van het boek Handelingen. In vier passages (Handelingen 16:10-17; 20:5-15; 21:1-18; 27:1-28:16), verschuift de verhalende stem plotseling van de derde persoon “zij” naar de eerste persoon “wij”, wat aangeeft dat de auteur zich bij Paulus’ reisgezelschap had gevoegd.24 Deze secties plaatsen Lucas bij Paulus tijdens enkele van de meest cruciale momenten van zijn bediening: de eerste missie naar Europa, de laatste reis naar Jeruzalem en de verraderlijke, door schipbreuk geplaagde reis naar Rome voor het proces van Paulus.2

In de context van het lijden van Paulus schittert de loyaliteit van Lucas het meest. De drie keer dat Lukas in het Nieuwe Testament bij naam wordt genoemd, zijn allemaal in brieven die Paulus schreef Hoewel hij gevangen zat.2 Terwijl anderen de apostel in zijn tijd van nood weifelden of in de steek lieten, bleef Lukas. Deze standvastigheid culmineert in een van de meest ontroerende lijnen in het Nieuwe Testament, uit de laatste brief van Paulus, kort voor zijn martelaarschap geschreven: "Alleen Lukas is bij mij" (

2 Timotheüs 4:11).24 Het is een krachtig bewijs van een vriendschap die tot het einde heeft standgehouden.

Gezien de brute fysieke ontberingen waarmee Paul werd geconfronteerd — uitvluchten, afranselingen, steniging, ziekte en zijn mysterieuze “doorn in het vlees” — zou de aanwezigheid van een toegewijde arts een geschenk van enorme praktische en emotionele waarde zijn geweest.19 Lucas heeft waarschijnlijk een comfortabele en winstgevende medische praktijk opgeofferd om de gevaren van het missieveld het hoofd te bieden, naast zijn keuze die boekdelen over zijn karakter en toewijding spreekt.11

Deze diepe vriendschap was niet alleen passief; Het was een actief, literair partnerschap dat de toekomst van het christendom vorm zou geven. Paulus schreef de theologie in zijn brieven, maar Lucas schreef de geschiedenis die hen context geeft. Zonder het boek Handelingen zouden de brieven van Paulus een verzameling briljante maar losgekoppelde documenten zijn. Het verhaal van Lucas bevat het verhaal – de oprichting van de kerken in Filippi, Korinthe en Efeze – dat ons in staat stelt de brieven te begrijpen die Paulus later aan hen schreef. Luke, de nauwgezette historicus, zag de wereldveranderende betekenis van het werk van zijn mentor en wijdde zich aan het behoud van die erfenis. Zijn loyaliteit strekte zich verder uit dan het verblijf bij Paulus in een koude Romeinse gevangenis; het betekende het oppakken van een pen om ervoor te zorgen dat het verhaal van Paulus' missie voor Christus nooit zou worden vergeten.

Was Lukas de enige heiden die een Bijbelboek schreef?

Een van de meest besproken feiten over Luke is zijn etniciteit. Eeuwenlang was Lucas volgens de overweldigende traditie een heiden – een niet-jood – die hem de enige niet-joodse schrijver in de hele Bijbel zou maken.6 Deze vraag is weliswaar een kwestie van wetenschappelijk debat, maar opent een prachtig venster op de unieke rol van Lucas in de heilsgeschiedenis.

Het belangrijkste bewijs voor de traditionele opvatting komt uit de brief van Paulus aan de Kolossenzen. In hoofdstuk 4 stuurt Paulus groeten van zijn metgezellen. Hij somt eerst drie mannen op – Aristarchus, Marcus en Jezus, die Justus wordt genoemd – en voegt vervolgens een cruciale tussenliggende noot toe: "Dit zijn de enige Joden onder mijn medewerkers voor het koninkrijk van God" (Kolossenzen 4:11). Slechts drie verzen later stuurt hij afzonderlijke groeten van Lucas. De natuurlijke gevolgtrekking, eeuwenlang getrokken door geleerden, is dat aangezien Lucas niet was opgenomen in de groep Joodse collega's, hij een heiden moet zijn geweest.

Deze opvatting wordt ondersteund door het interne bewijs van zijn geschriften. Het evangelie van Lucas en het boek Handelingen lijken te zijn geschreven met een niet-Joods publiek in het achterhoofd.31 Hij legt vaak Joodse gebruiken uit die zijn lezers misschien niet begrijpen, hij heeft de neiging om de Griekse vormen van namen te gebruiken in plaats van het Aramees of het Hebreeuws, en het meest sprekend volgt hij de genealogie van Jezus niet alleen terug naar Abraham, de vader van het Joodse volk, maar helemaal terug naar Adam, de vader van de hele mensheid (

Lukas 3:38).11 Zijn theologische focus ligt consequent op Jezus als de Redder voor alle mensen, door de muur tussen Jood en heiden af te breken.20

Maar sommige geleerden stellen een alternatieve visie voor: dat Lucas een gehelleniseerde Jood was, d.w.z. een Jood die veel aspecten van de Griekse cultuur had overgenomen.33 Zij betogen dat de zinsnede “van de besnijdenis” in Kolossenzen 4 misschien niet alle Joden betrof, maar een specifieke, striktere partij van Joodse christenen die aandrong op rituele naleving.5 Lucas, een meer cultureel geïntegreerde Jood, was misschien niet tot hun aantal gerekend.

Voorstanders van dit standpunt wijzen op Lucas’ ongelooflijk diepe en intieme kennis van de Oudtestamentische geschriften en Joodse tradities, die kenmerkender lijkt voor iemand die in het geloof is opgevoed, zelfs een cultureel flexibele.5 Zij merken ook op dat Paulus in Jeruzalem ten onrechte werd beschuldigd van het binnenbrengen van een heiden, Trophimus, in de tempel, een daad die een oproer veroorzaakte (

Handelingen 21:28-29). Lucas was in die tijd bij Paulus, maar toch beschuldigde niemand hem, wat erop zou kunnen wijzen dat hij door het volk van Jeruzalem als Joods werd erkend.26

Het debat zelf onthult een krachtigere waarheid. Of Lucas nu een heiden was die zich onderdompelde in de geschriften van Israël of een Jood die perfect thuis was in de Grieks-Romeinse wereld, hij was een man die met een voet in beide culturen stond. De zeer dubbelzinnigheid die de wetenschappelijke discussie voedt, is een bewijs van zijn unieke kwalificatie voor zijn missie. God koos een man die kon dienen als de perfecte brug. Zijn levenswerk was om het verhaal te vertellen van hoe de specifieke beloften aan de natie Israël glorieus werden vervuld in een Redder voor de hele mensheid. Zijn identiteit, ongeacht de specifieke kenmerken ervan, was goddelijk geschikt voor de taak om het grote verhaal te schrijven van een geloof dat zijn culturele grenzen brak om te bereiken, in de woorden van Jezus die het eerste deel van Lucas afsluiten en zijn "tot het einde van de aarde" lanceren (Handelingen 1:8).

Welke boeken van de Bijbel heeft Lucas geschreven, en waarom?

De heilige Lucas wordt gecrediteerd door een bijna unanieme consensus van zowel de oude traditie als de moderne wetenschap met het schrijven van twee monumentale boeken van het Nieuwe Testament: het Evangelie van Lucas en de Handelingen van de Apostelen.36 Dit zijn geen twee afzonderlijke werken, maar één enkel, verenigd tweedelig project, dat door geleerden vaak “Lucas-Handelingen” wordt genoemd.20 Het eerste vers van Handelingen maakt dit verband expliciet: “In het eerste boek, o Theofilus, heb ik alles behandeld wat Jezus begon te doen en te onderwijzen...” (

Handelingen 1:1).38

Samen vertellen deze twee boeken één doorlopend verhaal. Het evangelie van Lucas vertelt het leven, de bediening, de dood en de opstanding van Jezus Christus - het verlossingswerk dat is volbracht. De Handelingen van de Apostelen pikt het verhaal op waar het Evangelie eindigt, met een kroniek van de geboorte van de Kerk op Pinksteren en de verspreiding van het evangelie van Jeruzalem naar het hart van het Romeinse Rijk - het verlossingswerk dat door de Heilige Geest wordt toegepast.39

Beide delen zijn gericht aan één persoon, Theophilus genaamd.6 De naam zelf is Grieks en betekent “vriend van God” of “liefhebster van God”.41 Maar wie was deze persoon?

• Een hooggeplaatste ambtenaar: In zijn evangelie noemt Lucas hem "uitmuntendste Theofilus" (Lucas 1:3). Dit was een formele titel van respect, vergelijkbaar met “Uw Excellentie”, en werd in Handelingen gebruikt om Romeinse gouverneurs zoals Felix en Festus aan te spreken.43 Dit doet de meeste geleerden geloven dat Theophilus een echte, historische persoon met een hoge sociale status was, misschien een Romeinse ambtenaar die christen was geworden of het geloof aan het verkennen was. Hij kan zelfs een rijke beschermheer zijn geweest die het kostbare werk van het onderzoeken en schrijven van deze twee volumes sponsorde.
• Een symbolische figuur: Sommigen hebben gesuggereerd dat “Theophilus” geen specifieke persoon is, maar een symbolische naam voor elke lezer die een “vriend van God” is41. Maar het gebruik van de formele titel “meest uitstekend” maakt van een echt individu de meest waarschijnlijke beoogde ontvanger43.
• Andere theorieën: Andere fascinerende theorieën zijn voorgesteld, waaronder het feit dat Theophilus de advocaat van Paulus was tijdens zijn Romeinse proces of zelfs een voormalige Joodse hogepriester, waardoor het werk van Lucas het extra doel zou krijgen om een juridische en theologische verdediging van het christendom te zijn33.

Ongeacht de precieze identiteit van Theophilus is het door Luke schriftelijk aan hem gestelde doel glashelder. Hij legt het uit in het voorwoord van zijn evangelie (Lucas 1:1-4). Hij erkent dat anderen verslagen hebben geschreven, maar hij heeft een nieuw, zorgvuldig onderzoek verricht naar de ooggetuigenverklaring om een “ordelijk verslag” te schrijven. Zijn doel is Theophilus “zekerheid te geven over de dingen die u zijn onderwezen”.21 Lucas schrijft als een ijverige historicus en een trouwe herder om het geloof te bevestigen en te verdiepen dat hij de leer van de Kerk heeft gegrondvest op de solide basis van het leven van Jezus.31

Hieruit blijkt dat Lukas de christelijke boodschap krachtig begrijpt. Voor hem zijn geschiedenis en theologie één en hetzelfde. Zijn doel is niet alleen om een lijst van gebeurtenissen vast te leggen. Door een “ordelijk verslag” te presenteren, onthult hij Gods grootse, zich ontvouwende verlossingsplan.46 Hij verbindt het verhaal van Jezus zorgvuldig met een controleerbare wereldgeschiedenis – waarbij hij Romeinse keizers als Augustus en Tiberius en gouverneurs als Pilatus en Quirinius noemt – om aan te tonen dat God besluitvaardig handelt in de echte wereld.31 Het christelijk geloof is geen mythe of filosofie; Het is geworteld in de doelbewuste daden van God in de menselijke geschiedenis. Het grote geschenk van Lucas aan Theophilus en aan ons is de zekerheid dat ons geloof berust op een verhaal dat niet alleen waar is, maar ook het waarste verhaal van allemaal.

Hoeveel van het Nieuwe Testament schreef Lucas eigenlijk?

Hoewel de apostel Paulus het grootste aantal afzonderlijke boeken in het Nieuwe Testament schreef, is een verrassend feit voor veel christenen dat Lucas de meest productieve auteur is in totaal volume.2 Wanneer gemeten aan de hand van het aantal woorden in het oorspronkelijke Grieks, overtreft het tweedelige werk van Lucas-Handelingen de verzamelde geschriften van elke andere auteur, waaronder Paulus en Johannes.2

Het evangelie van Lucas is het langste van de vier evangeliën en het langste enige boek in het Nieuwe Testament.16 Samen met het vervolg, de Handelingen van de Apostelen, vormt de bijdrage van Lucas een duizelingwekkend deel van de christelijke geschriften.

• Het evangelie van Lucas bevat ongeveer 19.482 woorden in het oorspronkelijke Grieks.48
• Handelingen van de apostelen bevat ongeveer 18.450 woorden.48
• Het totaal voor Luke-Acts Dat zijn ongeveer 37.932 woorden.

Deze gecombineerde woordtelling betekent dat Lucas ongeveer 27,5 schreef.% 47 De volgende tabel zet zijn immense bijdrage in perspectief door deze te vergelijken met de andere grote schrijvers van het Nieuwe Testament.

Deze statistische realiteit is veel meer dan een stukje bijbelse trivia; Het benadrukt de fundamentele rol die Lucas speelt bij het vormgeven van ons hele begrip van het christelijke verhaal. Hij is niet slechts een van de vele vertellers. Hij is de belangrijkste verteller van de oorsprong van de christelijke beweging.

Denk aan de structuur van het Nieuwe Testament. Zonder Lucas-Handelingen zouden we vier verslagen over het leven van Jezus hebben, gevolgd door een verzameling brieven van Paulus en andere apostelen met zeer weinig verhalen om ze met elkaar te verbinden. Het is Luke die de onmisbare brug levert. Zijn werk is het architectonische kader dat de rest van het Nieuwe Testament bij elkaar houdt. Hij geeft ons het grote, weidse verhaal waarin de specifieke theologie van de brieven leeft en ademt. We begrijpen de brief van Paulus aan de Filippenzen op een dieper niveau, omdat Lucas ons in Handelingen 16 het verhaal vertelde van hoe die kerk op wonderbaarlijke wijze werd gesticht door een aardbeving en de bekering van een gevangenbewaarder. De statistische dominantie van Luke is een directe weerspiegeling van zijn theologische en historische belang. Hij is de architect van het christelijk verhaal.

Wat maakt het evangelie van Lucas zo uniek?

Hoewel de evangeliën van Matteüs, Marcus en Lucas veel gemeenschappelijk materiaal delen — waardoor ze de titel “Synoptische evangeliën” krijgen — is het verslag van Lucas gevuld met unieke verhalen, gelijkenissen en theologische accenten die het een duidelijk en geliefd karakter geven. Zijn Evangelie is een meesterwerk van het vertellen van verhalen, opzettelijk ontworpen om een bepaald portret van Jezus en Zijn missie te onthullen.

Een evangelie voor de buitenstaander

Het bepalende thema van het evangelie van Lucas is het universele karakter van de verlossing. Het goede nieuws van Jezus is voor iedereen, maar Lucas besteedt bijzondere zorg om te laten zien dat het vooral voor mensen in de marge van de samenleving, degenen die als verloren, vergeten of onwaardig werden beschouwd.50 Dit heeft ertoe geleid dat velen zijn werk het “evangelie van de buitenstaander” noemen.

• Armen en gemarginaliseerden: Luke's zorg voor de armen is meedogenloos. In zijn versie van de zaligsprekingen verklaart hij: "Gelukkig zijn jullie die arm zijn", een directe verklaring over de sociale en economische realiteit, niet alleen een geestelijke gezindheid (Lucas 6:20).30 Dit introduceert zijn grote thema van het "Upside-Down Kingdom", waar Gods waarden de machts- en prestigesystemen van de wereld volledig omkeren.52
• Een bijzondere plek voor vrouwen: Meer dan enige andere evangelist benadrukt Lucas de vitale rol van vrouwen in het leven en de bediening van Jezus.8 Hij vertelt ons het kerstverhaal vanuit het perspectief van Maria, met inbegrip van haar prachtige loflied, het Magnificat. Hij vertelt ons over de profetes Anna, de weduwe van Nain, wiens zoon Jezus opwekt, de zondige vrouw die Jezus' voeten zalft met haar tranen, en de zusters Maria en Martha.55 Op unieke wijze vermeldt Lucas dat een groep vooraanstaande vrouwen, waaronder Maria Magdalena en Joanna, met Jezus reisde en Zijn bediening uit eigen middelen financieel ondersteunde ( 

  Lukas 8:1-3.54

• Samaritanen en heidenen: In een cultuur waarin Joden en Samaritanen elkaar verachtten, bevat Lucas twee van Jezus’ krachtigste verhalen over heldhaftige Samaritanen: De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan en het verhaal van de tien melaatsen, waar alleen de Samaritaan terugkeert om te danken.

Unieke gelijkenissen en wonderen

Veel van de meest gekoesterde verhalen die Jezus ooit vertelde, worden alleen voor ons bewaard in het evangelie van Lucas. Deze unieke gelijkenissen illustreren krachtig zijn thema van Gods grenzeloze barmhartigheid en liefde voor het verlorene.

Bronnen: 16

Evenzo worden verschillende wonderen van Jezus alleen door Lukas opgetekend, waarbij hij vaak zijn mededogen als de Grote Geneesheer benadrukt.

Bronnen: 61

Belangrijkste theologische accenten

Naast de verhalen die hij vertelt, benadrukt Lucas bepaalde aspecten van het geloof:

• Gebed: Het evangelie van Lucas wordt vaak het “gebedsevangelie” genoemd. Hij laat Jezus op cruciale momenten bidden: bij Zijn doopsel, voordat Hij de Twaalf uitkoos, bij de Transfiguratie, in de Hof van Getsemane, en zelfs aan het kruis (“Vader, vergeef hen...”).28
• De Heilige Geest: De Heilige Geest is een dominante speler in Luke-Acts. De Geest initieert het verhaal, overschaduwt Maria, vult Elisabeth en Zacharias en daalt af op Jezus bij Zijn doopsel om Zijn bediening te bekrachtigen. Deze focus zet krachtig het toneel voor het boek Handelingen, dat het verhaal is van de met de Geest vervulde Kerk.32
• Vreugde: Van de aankondiging door de engel van “goed nieuws van grote vreugde voor het hele volk” bij de geboorte van Jezus, tot de terugkeer van de discipelen naar Jeruzalem met “grote vreugde” na de hemelvaart, het evangelie van Lucas is verzadigd met een gevoel van vreugdevolle lofprijzing.56 Alleen hij neemt de grote liederen (canticles) van de eerste hoofdstukken op: Maria's Magnificat, Zacharias' Benedictus en Simeon's Nunc Dimittis.17

Al deze unieke elementen — de focus op buitenstaanders, de specifieke gelijkenissen, de nadruk op vreugde — zijn geen willekeurige details. Ze zijn zorgvuldig met elkaar verweven om een coherent en krachtig portret van God te creëren. De boodschap van Lucas is dat Gods genade radicaal, vreugdevol en sociaal omkeerbaar is. Het is beschikbaar voor iedereen, met name degenen die het gevoel hebben dat ze het meest gediskwalificeerd zijn. De vreugde die zijn evangelie vervult, is de vreugde van het gevonden schaap, de gevonden munt en de gevonden zoon - de krachtige, levensveranderende vreugde om door een liefhebbende Vader thuis te worden verwelkomd wanneer je het het minst verwacht of verdient.

Wat leert de katholieke kerk over de heilige Lucas?

De katholieke kerk houdt de heilige Lucas hoog in aanzien en vereert hem als een heilige, een evangelist en een centrale figuur in de overdracht van het geloof. Het begrip van Lucas door de Kerk is gebaseerd op een fundament van de Schrift, oude tradities en theologische reflectie.

Auteurschap en inspiratie

De Kerk bevestigt de traditionele opvatting dat de heilige Lucas, de "geliefde arts" en metgezel van de heilige Paulus, de geïnspireerde auteur is van zowel het Evangelie van Lucas als de Handelingen van de Apostelen.10 De Catechismus en documenten van de Pauselijke Bijbelcommissie hebben de historische betrouwbaarheid van zijn werk bevestigd, met inbegrip van de kinderverhalen (Lucas 1-2) en details uit het lijden, zoals de engel die Jezus troost in de tuin en het zweet van bloed (

Lukas 22:43-44).10 De Conferentie van Katholieke Bisschoppen van de Verenigde Staten (USCCB) merkt op dat het doel van Lukas was om zijn lezers “zekerheid” te bieden door de naadloze continuïteit aan te tonen tussen het ambt van Jezus en het daaropvolgende ambt van de apostelen waartoe hij opdracht had gegeven31.

Het Evangelie van Barmhartigheid

De Kerk verwijst vaak naar het werk van Lucas als het “Evangelie van barmhartigheid”.12 Zijn geschriften worden gezien als de belangrijkste schriftuurlijke bron voor het begrijpen van de diepte van Jezus’ mededogen. Lucas benadrukt Jezus als de Goddelijke Geneesheer die kwam om de hele persoon, lichaam en ziel te genezen.13 De gelijkenissen die uniek zijn voor Lucas – met name de Barmhartige Samaritaan en de Verloren Zoon – zijn hoekstenen van de leer van de Kerk over Gods barmhartige liefde voor zondaars en de oproep om barmhartigheid te betonen aan onze buren.12 De Kerk benadrukt ook de focus van Lucas op de armen en de verschoppelingen, en ziet in zijn evangelie een duidelijk mandaat voor sociale rechtvaardigheid en een voorkeursoptie voor de armen.30

Verering, beschermheerschap en symbool

Sint Lucas wordt vereerd als een grote heilige, en zijn feestdag wordt gevierd in de Romeinse ritus op 18 oktober.14 Door de eeuwen heen is hij de patroonheilige geworden van verschillende groepen, die de verschillende aspecten van zijn leven en nalatenschap weerspiegelen:

• Artsen en chirurgen: Dit is zijn beroemdste beschermheerschap, dat rechtstreeks voortvloeit uit Paulus’ beschrijving van hem als de “geliefde arts”12.
• Kunstenaars en schilders: Een oude en geliefde traditie, die teruggaat tot de 8e eeuw, stelt dat Lucas ook een kunstenaar was die de eerste iconen van de Maagd Maria en het Kind schilderde. Hoewel het historische bewijs legendarisch is, heeft deze traditie hem tot beschermheer van christelijke kunstenaars gemaakt.
• slagers: Dit minder vaak voorkomende patronaat is afgeleid van zijn traditionele symbool, de os, die een offerdier in de tempel was.

Het symbool van de gevleugelde os Het is een van de vier levende wezens gezien in het visioen van de profeet Ezechiël (Ezechiël 1:10) en in het boek Openbaring (Openbaring 4:7), die zijn geassocieerd met de vier evangelisten sinds de tijd van St. Irenaeus in de tweede eeuw. De os, een offerdier, werd aan Lucas toegewezen omdat zijn evangelie begint in de tempel met de priester Zacharias die een offer brengt, en omdat het krachtig de nadruk legt op het priesterlijke en opofferende karakter van het reddende werk van Christus aan het kruis.16

Lucas, de mariale evangelist

Want de katholieke Lucas is bij uitstek de mariale evangelist. Zijn Evangelie geeft het meest intieme en gedetailleerde portret van de Heilige Maagd Maria in de hele Schrift.13 De gedetailleerde verslagen van de Aankondiging, de Visitatie, het Magnificat, de Geboorte en de Presentatie van Jezus in de Tempel zijn alleen te vinden in zijn Evangelie.30 Dit heeft geleid tot de sterke overtuiging dat Lucas toegang moet hebben gehad tot Maria’s eigen getuigenis, hetzij door haar rechtstreeks te interviewen, hetzij door haar verhaal te ontvangen via een betrouwbare bron in de vroege Kerk.10

Dit Lukan-materiaal vormt de schriftuurlijke basis voor veel van de meest geliefde Mariadevoties van de Kerk. Het eerste deel van het Weesgegroet komt rechtstreeks voort uit de woorden van de aartsengel Gabriël (“Gegroet, vol van genade, de Heer is met u!”) en Elizabeth (“Gezegend bent u onder de vrouwen, en gezegend is de vrucht van uw schoot”), zoals opgetekend in Lukas 1.30. De vreugdevolle mysteries van de rozenkrans zijn bijna volledig ontleend aan het verhaal van Lukas in zijn kindertijd. De traditie dat Luke het portret van Maria schildert, is een mooie, symbolische weergave van wat hij met zijn woorden heeft gedaan: Hij gaf de Kerk haar duidelijkste en meest gekoesterde beeld van de Moeder Gods.

Wat gebeurde er met Lukas na de gebeurtenissen in de Bijbel?

Het Nieuwe Testament verlaat Lucas in Rome, trouw aan de zijde van de apostel Paulus tijdens zijn laatste gevangenschap rond 66 na Christus.5 Het boek Handelingen eindigt vóór Paulus' proces en dood, waardoor we ons moeten wenden tot de vroege kerktraditie om het verhaal van Lucas' eigen leven en bediening te voltooien. Hoewel deze verslagen variëren in hun details en legendarische elementen bevatten, schilderen ze een consistent beeld van een leven uitgestort in dienst van Christus tot het einde.

Later ministerie en martelaarschap

Na het martelaarschap van Paulus suggereren de tradities dat Lucas zijn zendingswerk voortzette. Sommige vroege schrijvers stellen dat hij predikte in Achaje (het huidige Griekenland), terwijl anderen Gallië (het huidige Frankrijk) noemen.

De meest wijdverspreide en oude traditie is dat het leven van Lucas eindigde in het martelaarschap.30 Hij zou op 84-jarige leeftijd zijn gestorven in de stad Thebe in Boeotië, Griekenland.5 De traditionele methode van zijn executie was dat hij werd opgehangen aan een olijfboom, een detail dat in verschillende vroege bronnen wordt genoemd.35

Meer uitgebreide, hoewel waarschijnlijk apocriefe, accounts zoals de Koptische Martelaarschap van Lucas Een dramatische confrontatie met keizer Nero in Rome. In dit verhaal wordt Lucas om zijn geloof gemarteld, op miraculeuze wijze weer een afgehakte arm vastgemaakt om de macht van God te bewijzen, en wordt hij uiteindelijk onthoofd voordat zijn lichaam in zee wordt geworpen.75 Hoewel deze dramatische details niet als historisch worden beschouwd, weerspiegelen ze de vroege overtuiging van de kerk dat Lucas tot de dood trouw bleef.

De verering van zijn relikwieën

De stoffelijke resten van heiligen worden door christenen sinds de vroegste eeuwen vereerd als een tastbare link met deze geloofshelden. Volgens de historicus Nikephoros Kallistos Xanthopoulos werden de relikwieën van Luke in het jaar 357 n.Chr. van zijn graf in Thebe overgebracht naar de keizerlijke hoofdstad Constantinopel.35 Van daaruit werden ze door de eeuwen heen verspreid. Tegenwoordig beweren verschillende kerken zijn heilige relikwieën te huisvesten:

• Het grootste deel van zijn lichaam wordt verondersteld te rusten in een marmeren sarcofaag in de basiliek van Santa Giustina in Padua, Italië.
• Zijn schedel wordt vereerd in een speciale reliekschrijn in de Sint-Vituskathedraal in Praag, Tsjechië.4
• Er wordt gezegd dat een rib is teruggebracht naar zijn oorspronkelijke begraafplaats in Thebe, Griekenland, waar hij is begraven in een heiligdom in de Heilige Kerk van Lucas de Evangelist.

Deze tradities van het martelaarschap van Lucas en de daaropvolgende verering van zijn relikwieën vormen een krachtige en passende afsluiting van het portret van de man die we in de Schrift ontmoeten. De "geliefde arts" die bij Paulus bleef toen alle anderen waren gevlucht, wordt door de Kerk herinnerd als iemand die tot zijn laatste ademtocht trouw bleef aan Christus. Zijn levensverhaal eindigt niet alleen met het laatste hoofdstuk van Handelingen. Het gaat verder in de herinnering van de Kerk als een bewijs van de woorden van Jezus die Lucas zelf opschreef: dat een ware discipel bereid moet zijn om "dagelijks zijn kruis op te nemen en Mij te volgen" (Lucas 9:23). Het leven van Lukas, zoals dat door deze tradities wordt herinnerd, is een krachtig voorbeeld van het feit dat dat kruis trouw wordt gedragen tot zijn ultieme, glorieuze conclusie.

Wat kunnen we vandaag leren van het leven en geloof van de heilige Lucas?

Het leven van de heilige Lucas, hoewel tweeduizend jaar geleden geleefd, is gevuld met krachtige en praktische lessen voor christenen in de 21e eeuw. Hij is meer dan alleen een historische figuur. Hij is een voorbeeld van geloof, dienstbaarheid en discipelschap. Zijn voorbeeld spreekt rechtstreeks tot ons hart en moedigt ons aan in onze eigen wandel met Christus.

Gebruik je door God gegeven talenten voor Zijn glorie

Lucas was een man met een immens talent – een hoogopgeleide arts, een bekwame historicus en een begaafd schrijver.12 Hij zag deze gaven niet los van zijn geloof. In plaats daarvan wijdde hij elk van hen aan de dienst van het Evangelie. Hij gebruikte zijn scherpe, onderzoekende geest om een nauwkeurig en ordelijk verslag van het leven van Jezus te schrijven. Hij gebruikte zijn medelevende, genezende hart om voor de zieken te zorgen en om de verhalen van de Grote Geneesheer te vertellen.22

De les voor ons is duidelijk: God heeft ieder van ons unieke vaardigheden, beroepen en achtergronden gegeven. Net als Lucas zijn we geroepen om ons geloof en onze roeping te integreren, waarbij we onze talenten niet gebruiken voor onze eigen glorie, maar voor de Zijne.

Omarm trouwe vriendschap en loyaliteit

In een wereld waarin gemak vaak belangrijker is dan toewijding, is de relatie van Lucas met Paulus een monument voor trouwe vriendschap. Hij was een “vriend , trouw aan het einde”.26 Hij bleef bij Paulus toen het moeilijk, gevaarlijk en eenzaam was.25

De les voor ons is krachtig: De christelijke gemeenschap is geen sociale club. Het is een familie die verbonden is door een liefdesverbond. We zijn geroepen om standvastige metgezellen te zijn voor onze broeders en zusters in Christus, door ondersteuning, bemoediging en onze loyale aanwezigheid te bieden, vooral in hun tijden van beproeving.

Gods hart cultiveren voor de buitenstaander

De geschriften van Lucas zijn een constante, brandende herinnering dat Gods liefde geen grenzen kent. Zijn Evangelie verdedigt de zaak van de armen, de zieken, de zondaars, de gemarginaliseerden en allen die door de wereld over het hoofd worden gezien.

De les voor ons is uitdagend: We moeten actief een hart van mededogen cultiveren. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is niet alleen een ontroerend verhaal; het is een rechtstreeks bevel van Jezus om sociale, raciale en economische scheidslijnen te doorbreken om barmhartigheid te betonen aan mensen in nood.65 Lucas roept ons op om de wereld door Jezus' ogen te zien en de mensen van wie Hij houdt lief te hebben.

Vertrouwen in Gods oneindige barmhartigheid

Misschien wel het grootste geschenk dat Lucas ons geeft, is het “Evangelie van barmhartigheid”. De gelijkenis van de verloren zoon, die alleen hij vastlegt, is het ultieme verhaal van het hart van de Vader – een hart dat altijd toekijkt, altijd wacht en altijd klaar staat om het verloren kind dat terugkeert te rennen en te omhelzen.67

De les voor ons is leven geven: Niemand is buiten het bereik van Gods genade. Het maakt niet uit hoe ver we zijn afgedwaald of wat we hebben gedaan, de weg naar huis is altijd open. Het evangelie van Lucas geeft ons het krachtige vertrouwen om terug te keren naar de Vader, wetende dat Zijn barmhartigheid groter is dan onze zonde en dat er in de hemel meer vreugde is over één zondaar die zich bekeert dan over negenennegentig die geen berouw nodig hebben.50

De heilige Lucas is misschien wel het meest herkenbare model voor de moderne christen in het hele Nieuwe Testament. Net als de overgrote meerderheid van ons was hij geen directe ooggetuige die met Jezus de kusten van Galilea bewandelde.5 Hij kwam tot geloof, zoals wij, door het getuigenis van anderen die voor hem kwamen. Zijn weg van geloof is onze weg. Hij hoorde de verhalen, onderzocht ze zorgvuldig, raakte overtuigd van hun waarheid en wijdde zijn hele leven - zijn geest, zijn vaardigheden, zijn hart - aan het dienen van Christus en het delen van die waarheid met de wereld. Hij laat ons zien dat je de opgestane Heer niet met je eigen ogen hoeft te hebben gezien om een wereldveranderend geloof te hebben. Je kunt een arts, een schrijver, een kunstenaar, een vriend zijn - en juist die rollen gebruiken als de heilige ruimtes waar je je discipelschap uitleeft. De heilige Lucas is de patroonheilige van elke gelovige die tot Christus is gekomen door het "ordelijke verslag" van de evangeliën, een tijdloze aanmoediging die een leven van trouwe dienstbaarheid, hoe nederig ook, tot in de eeuwigheid kan echoën.