Wie was Tim Keller? Zijn leven, zijn kerk en zijn critici

Christian Pure schreef deze pagina. Als een link naar timkeller.info u hier heeft gebracht: dat adres was ooit eigendom van een wiki over Tim Keller. Wij beheren nu het verlopen adres, we hebben geen enkele band met die wiki, met de familie van Tim Keller of met Redeemer, en niets hier is daarvan overgenomen.

In juni 1989 verhuisde een presbyteriaanse predikant genaamd Tim Keller met zijn vrouw, Kathy, en hun drie jonge zoons naar Manhattan om een kerk te stichten onder mensen die er meestal niet naar een kerk gingen, en hij woonde de rest van zijn leven in New York. Die kerk was Redeemer Presbyterian. Zijn boek De reden voor God, in 2008, droeg hem ver daarbuiten, en tegen 2017 Christianity Today noemde hem “de populairste gereformeerde predikant en auteur in Amerika.” Hij werd geboren in Allentown, Pennsylvania, in 1950, en stierf op 19 mei 2023 op 72-jarige leeftijd thuis in New York aan alvleesklierkanker.

“Bijna iedereen vertelde me dat het een hopeloze onderneming was,” zei hij over zijn vertrek daarheen. Manhattan was een land van sceptici, en de middenklasse verliet het vanwege criminaliteit en stijgende kosten. Vierendertig jaar later, enkele weken voordat hij stierf, nam hij een video op voor de leiders van zijn kerk, en het eerste wat hij hen moest vertellen kwam uit de brief die Jeremia naar de ballingen in Babylon stuurde: “Zoek de vrede van de stad waarheen Ik u in ballingschap heb weggevoerd, en bid voor haar tot de HEERE, want in haar vrede zult u vrede hebben” (Jeremia 29:7). Die mensen waren weggevoerd naar een stad waar ze nooit om hadden gevraagd, en God vertelde hen om ervoor te bidden.

Hij groeide op in Allentown in de jaren vijftig, in een Lutherse kerk waar het idee dat hij meekreeg over christen zijn was: een goed mens zijn en naar de kerk gaan. Op zijn dertiende en veertiende volgde hij twee jaar catechisatie. Het ene jaar sprak een jonge predikant over de burgerrechtenbeweging en nooit over de leer, en het volgende jaar vertelde een gepensioneerde predikant hem, voor het eerst in zijn leven, dat redding een gratis geschenk is dat door geloof wordt ontvangen, en hij vergat het, omdat niets anders wat hij in die kerk hoorde daarop leek. Een paar jaar voor zijn studietijd verhuisden zijn ouders naar een zeer conservatieve evangelische gemeente, waar hij zijn leven verschillende keren aan Christus gaf tijdens jeugdbijeenkomsten en, zoals hij later zei, wegging met het gevoel geestelijk superieur te zijn aan anderen.

Aan de Bucknell University studeerde hij religiewetenschappen en volgde hij cursussen in het jodendom, de islam, het hindoeïsme, het confucianisme en het boeddhisme, op zoek naar een God van liefde die niemand zou veroordelen, terwijl een christelijke student op zijn gang hem bleef pushen om naar de InterVarsity Christian Fellowship te komen. Hij ging, en een tijdlang gedroeg hij zich daar als een christen omdat hij zo graag vrienden wilde. Wat hem uiteindelijk bereikte was C. S. Lewis over trots, die hem liet zien dat hij onder al zijn religie vijandig stond tegenover God en gered moest worden door genade alleen. Hij kon alleen zeggen dat het ergens in zijn tweede jaar gebeurde, maar zijn vriend Bruce Henderson herinnerde zich de ochtend. Op Bruce's twintigste verjaardag, 21 april 1970, werd hij wakker en zag Tim zwijgend op de grond aan het voeteneinde van zijn bed zitten, en hij kon zien dat er iets was veranderd. Keller schreef later dat hij tot dan toe degene was geweest die de Bijbel doornam en bekritiseerde, en dat vanaf dat moment de Bijbel, of God erdoorheen, “mij begon te doorgronden, te bevragen en te analyseren.” Bruce zei het eenvoudiger. Tim was nu veel vriendelijker, en je kon hem bereiken.

Hij ontmoette Kathy Kristy uit Pittsburgh op het Gordon-Conwell Theological Seminary, en ze trouwden in januari 1975. Datzelfde jaar werd hij gewijd in de Presbyterian Church in America, die toen slechts 300 gemeenten had, en hij werd predikant van de West Hopewell Presbyterian Church in Hopewell, Virginia, net ten zuiden van Richmond, waar hij negen jaar bleef en waar David, Michael en Jonathan allemaal werden geboren.

Wanneer hij over die jaren sprak, vertelde hij het verhaal tegen zichzelf in: zijn preken duurden te lang, hij startte programma's waar niemand op zat te wachten, hij was soms te direct tegen mensen en soms niet direct genoeg, en die gemeente hield van hem ondanks alles en viel hem nooit aan. Het waren arbeidersmensen en ze leerden hem om duidelijk en praktisch te zijn op de kansel, en een van de grootste complimenten die hij ooit kreeg, zei hij, kwam van iemand die hem bedankte dat hij niet intellectueel was en dus begrepen kon worden. Hij ontdekte dat mensen in een kleine stad een predikant volgen die ze vertrouwen, en dat ze iemand gaan vertrouwen die van hen heeft gehouden en die berouw toont als hij ongelijk heeft.

In 1984 verhuisde hij naar Philadelphia om praktische theologie te doceren aan het Westminster Seminary en om het barmhartigheidswerk van zijn kerkgenootschap te leiden, en daar leerde hij Afro-Amerikaanse, Spaanstalige en Aziatische predikanten kennen met bloeiende kerken in de binnensteden. Jaren later vroeg een interviewer hem welke predikanten toen al liefde voor de stad predikten, en hij begon met hen, omdat die kerken, zei hij, de stad nooit hadden verlaten. Zijn kerkgenootschap vroeg hem om te onderzoeken of hij een kerk in New York kon stichten, en hij probeerde iemand anders te werven om het te doen.

Begin 1989 begonnen vijftien mensen elke week samen te komen in een appartement aan de Upper East Side om te bidden voor een nieuwe kerk in het hart van Manhattan, een plek waar nieuwe gelovigen zich veilig konden voelen om hun sceptische vrienden mee te nemen. Keller begon naar New York te reizen om hen te ontmoeten, naast zijn onderwijswerk, en al snel voelde het werk dat hij aan iemand anders had willen overdragen als zijn eigen roeping. Kathy was er aanvankelijk tegen omwille van de kinderen, en een aantal mensen vertelde hen dat ze zondigden tegen hun jongens door hen naar de stad te brengen, hoewel zij minder bang was dan hij dat de kerk zou mislukken. De eerste avonddienst vond plaats op 9 april 1989 in een zevendedagsadventistenkerk, en in juni verhuisde het gezin.

Ze deelden nooit flyers uit en adverteerden op geen enkele manier, en in die eerste jaren hoorde je alleen van Redeemer doordat een vriend je meenam. Mensen kwamen zo vaak tot geloof dat niemand het kon bijhouden, en Keller, die voorzichtig was met het woord, noemde die jaren van 1989 tot 1991 een opwekking, met misschien wel een paar honderd mensen die tot Christus werden gebracht. Kathy had haar eigen manier om het te verwoorden. Als je wilt weten hoe je een succesvolle kerk plant, zei ze: “Zoek uit waar God een opwekking begint en verhuis daarheen de maand ervoor.” Zo groeide de kerk vanuit dat appartement:

wanneer	Hoeveel er kwamen	Opmerkingen
Begin 1989	15, om te bidden	Een appartement aan de Upper East Side
Kerstmis 1989	Ongeveer 250	Church of the Advent Hope
Maart 1993	Vier diensten in een ruimte voor bijna 400 personen	Ruimtegebrek, dus de kerk verhuisde naar het Hunter College Auditorium
1996	Ongeveer 3.000	Drie diensten in het Hunter College, met West Side-diensten in het vooruitzicht
September 2001	Ongeveer 3.000, daarna 5.200	De week na de aanslagen, volgens Kellers eigen telling
Herfst 2004	Ongeveer 4.200	Vier diensten
2007	Ongeveer 4.800	Vijf diensten
2016	Meer dan 5.300	Acht diensten in drie gemeenten

Op de zondag na 11 september 2001 had hij een preek klaarliggen over Jona, de profeet die vluchtte voor de grote stad waar God hem naartoe stuurde, maar hij legde die opzij. In plaats daarvan preekte hij over de opwekking van Lazarus, waarbij Jezus huilt om zijn vriend, voor een zaal vol nieuwe gezichten, van wie velen normaal gesproken helemaal niet naar de kerk gingen. Kerken in de hele stad zaten een paar weken lang vol en keerden daarna terug naar hoe ze waren. Redeemer groeide die week van 3.000 naar 5.200 en viel daarna nooit meer onder de 3.600, en toch wilde Keller het geen opwekking noemen, omdat hij er ooit een had gezien.

De mensen die het een zinloze onderneming noemden, hadden de cijfers aan hun kant in 1989, toen volgens zijn eigen telling minder dan één op de honderd inwoners van het centrum van Manhattan naar een evangelische kerk ging. In 2019 waren dat er acht op de honderd en waren de evangelische kerken daar gegroeid van ongeveer 100 naar 308. Redeemer heeft ze niet allemaal gesticht, zei hij voorzichtig, hoewel hij dacht dat het meer had bijgedragen dan wie dan ook, en het werk van het stichten van kerken groeide uit tot Redeemer City to City, dat volgens zijn familie heeft geholpen bij het starten van meer dan 1.000 kerken in meer dan 150 steden. In mei 2017 werd de ene grote kerk er drie, elk met een eigen hoofdpastor, en op 1 juli trad hij af om fulltime voor City to City te gaan werken.

Al die jaren waren de preken zonder hem op reis gegaan, omdat een lid van de eerste gemeente ze was gaan opnemen en cassettes uitdeelde aan iedereen die er een wilde, en tegen het eind van de jaren negentig gingen er elk jaar duizenden bandjes per post naar mensen over de hele wereld. In 2016 kreeg dat werk de naam Gospel in Life, en de preken die hij van 1989 tot 2017 bij Redeemer hield, zijn daar nu gratis te vinden, evenals op een podcast die ongeveer twee miljoen keer per maand wordt gedownload.

In 2007 hield The Gospel Coalition, die hij mede oprichtte, haar eerste publieke evenement, met een visie voor bediening die hij had opgesteld. Toch was hij vooral bekend bij mensen die hem hadden horen preken. Toen kwam in 2008 De reden voor God, waarin hij de twijfels die sceptici het vaakst naar zijn kerk brachten, waaronder waarom God lijden toestaat en waarom Hij iemand naar de hel zou sturen, beantwoordde. Het bereikte nummer 7 op de New York Times bestsellerlijst, en bezoekers van buiten de stad begonnen na de diensten naar hem toe te komen om hem te vragen een boek te signeren of te poseren voor een foto. Hij en Kathy, beiden rustige mensen, vonden dat ongemakkelijk, en hij zei dat het maar goed was dat het niet was gebeurd totdat hij bijna zestig was. Iedereen die hem probeerde aan te spreken met Dr. Keller werd weggewuifd met het verzoek hem Tim te noemen. Zijn familie telt in totaal 31 boeken, waarvan er meer dan zes miljoen exemplaren zijn verkocht in 29 talen, en onze gids voor de boeken van Tim Keller vertelt waar je moet beginnen en wat elk boek behandelt.

Hij was gereformeerd, wat hem in de calvinistische familie van kerken plaatst, en hij was evangelisch, en zijn eigen denominatie was de Presbyterian Church in America, het conservatieve orgaan dat, in tegenstelling tot de Presbyterian Church (U.S.A.), geen vrouwen wijdt. De twee presbyteriaanse kerken verschillen op meer dan dat. Hij kon de kern van wat hij preekte in één adem samenvatten, met een knipoog naar zijn overleden vriend Jack Miller: we zijn slechter dan we ooit hebben durven toegeven, en meer geliefd in Jezus dan we ooit hebben durven hopen. Hij zag wat dat deed met mensen in Manhattan die hun hele leven door ouders, leraren, coaches en bazen hadden horen zeggen dat ze harder hun best moesten doen, en die God als de strengste baas van allemaal zagen. Horen dat God zelf aan zijn eigen eisen had voldaan, door het leven en de dood van Jezus, maakte hen vrij.

Redeemer, zei hij, was een conservatieve evangelische kerk in het seculiere, liberale Manhattan. Elke week vertelde hij mensen dat Jezus de enige weg tot redding is, dat de Bijbel waar is en gehoorzaamd moet worden of het ons nu uitkomt of niet, dat seks bedoeld is voor een man en een vrouw in het huwelijk, en dat degenen die welvarend zijn bescheiden moeten leven en radicaal vrijgevig moeten zijn. In zijn lezingen in Princeton in 2017 stelde hij een derde weg voor tussen de zorg van de mainline-kerken voor sociale problemen en de zorg van de evangelischen voor spirituele zaken, waarbij hij leerde dat een persoon die met God in het reine is gekomen, zich moet inzetten voor gerechtigheid.

In 2013 werd hij door enkele van zijn eigen gereformeerde familieleden in druk bevraagd. Het waren grotendeels Britse presbyterianen die allemaal de Westminster Confessie aanhingen, en hun boek, In gesprek met Keller, was lovend van toon. Sommige van zijn leringen, zo schreven de redacteuren, lijken "beter in relevant zijn dan in het overbrengen van de volheid van de Bijbelse waarheid." Ze vonden dat hij zonde te veel tot een kwestie van misplaatste liefde had gemaakt en te weinig tot een overtreding van Gods wet, en dat zijn visie op de hel te veel te danken had aan C. S. Lewis.

Vier jaar later kwam het bezwaar van de andere kant. Princeton Theological Seminary, een school van de Presbyterian Church (U.S.A.), kondigde aan dat het hem de Kuyper-prijs zou uitreiken, en alumni protesteerden omdat zijn denominatie geen vrouwen of LGBTQ-personen wijdt. Op 22 maart 2017 trok de president van het seminarie, Craig Barnes, de prijs in en hield de uitnodiging voor de lezing aan, en Princeton zou naar hem luisteren, schreef Barnes, "zelfs als we het sterk oneens zijn met zijn theologie over wijding tot het ambt." Dus Keller kwam, en op 6 april sprak hij tot meer dan 600 mensen over Lesslie Newbigin en de missie van de kerk, en voordat hij sprak, hield een groep studenten een 'preach-in' in de kapel met de stemmen van vrouwen en LGBTQ-personen.

Toen schreef James Wood in 2022, die de hond van zijn familie Keller had genoemd en hem nog steeds bewonderde, in First Things dat de zachte, innemende benadering van de predikant paste bij een tijd waarin de cultuur neutraal stond tegenover het geloof, en dat het in een tijd van openlijke vijandigheid gelovigen te traag maakte om partij te kiezen. "Keller was de juiste man voor dat moment," schreef hij, en hij dacht dat dat moment voorbij was. Wij zouden wijzen op wat Keller schreef in het verkiezingsseizoen van 2020 als het soort ding dat Wood bedoelde: de Bijbel, zei hij, bindt zijn geweten om voor de armen te zorgen zonder hem te vertellen of hoge belastingen of particuliere liefdadigheid de beste manier is om dat te doen, en hij verwierp het idee dat Amerikaanse christenen op de ene of de andere partij moesten stemmen. Nadat hij stierf, zei zijn vriend Russell Moore dat vriendelijkheid jegens ongelovigen nooit een strategie voor hem was geweest, alleen wat het betekent om Christus te volgen. Hij haatte ook ruzie. Zijn biograaf, Collin Hansen, kan zich geen enkel kritisch commentaar van hem herinneren over een medegelovige, en zegt dat iedereen die met hem werkte zijn "extreme afkeer van conflict" kon bevestigen, wat niet ver afstaat van wat Wood had gezegd.

In mei 2020, iets meer dan een maand nadat hij een klein boekje had gepubliceerd genaamd Over de dood, getrokken uit een leven aan ziekbedden, kreeg hij te horen dat hij alvleesklierkanker had. "Ik was nog steeds onvoorbereid," schreef hij in the Atlantic. Hij onderging chemotherapie en een test met een immunotherapie-medicijn bij de National Institutes of Health, en hij bleef schrijven. Hij werkte aan een boek over de opstanding toen hij iets over zichzelf ontdekte, en hij vertelde een interviewer wat het was: "Ik geloofde ook maar half in de opstanding," niet zozeer in zijn verstand als wel diep in zijn hart. Het kostte hem enkele maanden van gebed en Bijbellezen om te krijgen wat hij geloofde tot zo diep, en hij zei dat het werkte. Hij had tegen die tijd vijfenveertig jaar aan ziekbedden gezeten.

In maart 2023 kondigde hij aan dat er nieuwe tumoren waren verschenen, en op 18 mei kwam hij thuis uit het ziekenhuis voor palliatieve zorg. Zijn zoon Michael schreef een gebed op dat zijn vader die week had gebeden. Het dankte voor iedereen die voor hem had gebeden, voor een familie die van hem hield en voor de tijd die God hem had gegeven, en het eindigde met: "Stuur me naar huis." Hij stierf de volgende ochtend. Hij wachtte tot hij alleen was met Kathy, schreef Michael. Ze kuste hem op zijn voorhoofd en hij blies zijn laatste adem uit. De familie vond troost in enkele van zijn laatste woorden: "Er is geen nadeel voor mij om te vertrekken, in het minst niet." Paulus had vanuit zijn boeien veel hetzelfde geschreven aan de Filippenzen: "Want het leven is mij Christus, en het sterven is mij gewin" (Filippenzen 1:21).

Iemand vroeg hem in december 2021 of er iets in zijn bediening was dat hij anders had willen doen, en hij zei: "Ik had meer moeten bidden." Toen mensen vroegen hoe hij herinnerd wilde worden, wimpelde hij de vraag af en zei af en toe dat hij hoopte dat zijn kleinkinderen hem zouden herinneren. Het laatste advies dat hij de leiders van zijn kerk gaf in die laatste video was om hun reputaties te vergeten, en hij las hen Jeremia's woord aan zijn schrijver voor: "Zoudt gij voor uzelf grote dingen zoeken? Zoek ze niet" (Jeremia 45:5). Hij had vierendertig jaar gegeven aan het zoeken naar de vrede van één stad, en aan het einde vroeg hij om naar huis gestuurd te worden. "Want wij hebben hier geen blijvende stad," zegt de brief aan de Hebreeën, "maar wij zoeken de toekomende" (Hebreeën 13:14).

---

• Boeken van Tim Keller: Waar te beginnen, wat elk boek behandelt en een lijst per jaar
• PCUSA vs PCA: Hoe de mainline en de conservatieve presbyteriaanse kerken verschillen
• Calvinisme versus Presbyterianisme: Zijn Presbyterianen Calvinisten?
• Gebeden voor iemand met kanker: diagnose, behandeling en genezing
• Gebeden voor uw voorganger: voor prediking, rust, familie en kerkleiders