De Bijbel vraagt om eerlijkheid in wat iemand zegt, in hoe hij handelt en in wat hij voor God erkent. De Tien Geboden verbieden het afleggen van een vals getuigenis tegen een naaste (Exodus 20:16), Spreuken 11:1 noemt een valse weegschaal “een gruwel voor de HEER”, en Psalm 51:8 zegt dat God vreugde schept in waarheid “in het binnenste.”
Het Nieuwe Testament handhaaft dezelfde eisen en geeft er nieuwe redenen voor. Paulus zegt gelovigen de waarheid te spreken “want wij zijn elkaars ledematen” (Efeziërs 4:25), Jezus stelt onrechtvaardigheid “in het minste” tegenover onrechtvaardigheid “in het vele” (Lucas 16:10), en zowel Jezus als Jakobus vragen om een eenvoudig ja of nee in plaats van eden (Mattheüs 5:37; Jakobus 5:12).
Wat de wet en de profeten gebieden

Exodus 20:16
“Gij zult geen vals getuigenis spreken tegen uw naaste.”
Reflectie: Het gebod is een van de tien die God uitspreekt in Exodus 20, nadat Hij is neergedaald op de berg Sinaï (Exodus 19:20). De bewoording komt voort uit getuigenis, en Spreuken 12:17 gebruikt dezelfde termen: “Wie de waarheid spreekt, brengt eerlijk getuigenis voort, maar een valse getuige spreekt bedrog.” Degene die door het gebod wordt beschermd, is de naaste, die schade kan ondervinden van een vals verslag.

Leviticus 19:11
“U zult niet stelen; u zult niet vals handelen; u zult niet tegen elkaar liegen.”
Reflectie: Liegen staat op één lijn met stelen en onrechtvaardig handelen, en vers 12 voegt daaraan toe het vals zweren bij Gods naam, wat “de naam van uw God zou ontheiligen.” De groep wetten eindigt met “Ik ben de HEER.” Verderop in het hoofdstuk bereikt dezelfde eis de handel: “U zult een juiste weegschaal en juiste gewichten hebben” (Leviticus 19:36).

Zacharia 8:16
“Dit zijn de dingen die u moet doen: Spreek de waarheid tot elkaar; vel in uw poorten oordelen die waar zijn en vrede stichten.”
Reflectie: De HEER heeft zojuist via Zacharia beloofd “om Jeruzalem en het huis van Juda goed te doen” (vers 15), en de instructies volgen op de belofte. Het volk moet de waarheid spreken tegen elkaar, ware oordelen vellen “in uw poorten”, en “geen valse eed liefhebben” (vers 17). De reden van de HEER sluit de lijst af: “want al deze dingen haat Ik.”
Eerlijke weegschalen en eerlijk geld

Spreuken 11:1
“Een valse weegschaal is voor de Heere een gruwel, maar een zuiver gewicht is Zijn welgevallen.”
Reflectie: Goederen werden op een weegschaal gewogen tegen gewichten die in een zak werden gedragen, en Deuteronomium 25:13 verbiedt het om “in uw zak twee soorten gewichten te hebben, een grote en een kleine.” Die wet eindigt met hetzelfde oordeel als dit spreekwoord: “ieder die onrechtvaardig handelt, is een gruwel voor de HEER, uw God” (Deuteronomium 25:16). Spreuken 16:11 voegt eraan toe dat “alle gewichten in de zak Zijn werk zijn.”

Proverbs 21:6
“Het vergaren van schatten door een leugenachtige tong is een vluchtige damp en een strik des doods.”
Reflectie: Rijkdom verkregen door liegen krijgt hier twee beelden: het verdwijnt als damp, en het is een strik van de dood. Spreuken 20:17 zegt hetzelfde over voedsel: “Brood verkregen door bedrog is zoet voor een mens, maar daarna zal zijn mond vol grind zijn.”

Lucas 16:10
“Wie trouw is in het minste, is ook in het vele trouw; en wie onrechtvaardig is in het minste, is ook in het vele onrechtvaardig.”
Reflectie: Jezus zegt dit direct na de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester, die de schuldenaars van zijn heer hun rekeningen liet herschrijven van honderd maten olie naar vijftig en van honderd maten tarwe naar tachtig. De heer “prees de onrechtvaardige rentmeester om zijn slimheid” (vers 8). Jezus past het principe vervolgens toe op geld: “Als u dan niet trouw bent geweest in het onrechtvaardige mammon, wie zal u het ware toevertrouwen?” (vers 11).

2 Corinthians 8:21
“Want wij streven naar wat eervol is, niet alleen in de ogen van de Heer, maar ook in de ogen van de mensen.”
Reflectie: Paulus stuurt Titus en een andere broeder, “door de kerken aangesteld”, met een inzameling van geld gegeven door de kerken (verzen 16-19). Hij regelt het op deze manier “zodat niemand ons zou kunnen beschuldigen met betrekking tot deze gulle gave die door ons wordt beheerd” (vers 20). Vers 21 noemt de twee doelgroepen die hij in gedachten heeft, de Heer en andere mensen, en het beheer van het geld moet voor beiden eervol zijn.
Wat de HEER haat en wat integriteit bewaart

Spreuken 6:16-19
“Er zijn zes dingen die de HEERE haat, zeven die voor Hem een gruwel zijn: hoogmoedige ogen, een leugenachtige tong, handen die onschuldig bloed vergieten, een hart dat snode plannen smeedt, voeten die zich haasten om naar het kwaad te rennen, een valse getuige die leugens uitspuugt, en iemand die onenigheid zaait onder broeders.”
Reflectie: Twee van de zeven dingen op de lijst betreffen spraak: “een liegende tong” en “een valse getuige die leugens uitblaast.” De verzen daarvoor (12-15) beschrijven een waardeloos mens die “rondgaat met een verdraaide mond” en “twist zaait”, en de lijst eindigt bij hem: “iemand die twist zaait onder broeders.”

Spreuken 12:22
“Valse lippen zijn de Heer een gruwel, maar wie trouw handelen, zijn zijn welbehagen.”
Reflectie: Dit gezegde staat tussen uitspraken over spraak die beginnen met eerlijk getuigenis in vers 17. Vers 19 zet uiteen hoe lang elk soort spraak duurt: “Waarheidsgetrouwe lippen houden voor eeuwig stand, maar een liegende tong is er slechts voor een ogenblik.” In vers 22 is het tegenovergestelde van liegende lippen “zij die trouw handelen”, zowel in gedrag als in woorden.

Spreuken 10:9
“Wie in oprechtheid wandelt, wandelt veilig, maar wie zijn wegen krom maakt, zal ontdekt worden.”
Reflectie: Het spreekwoord weegt twee manieren van wandelen door wat erop volgt: veiligheid voor degene die in integriteit wandelt, ontdekking voor degene die “zijn wegen verdraait.” Spreuken 11:3 maakt een soortgelijk contrast: “De oprechtheid van de oprechten leidt hen, maar de verdraaidheid van de trouwelozen verwoest hen.”
Wie mag in Gods tent en in Davids huis wonen

Psalm 15:1-2
“HEER, wie zal verblijven in Uw tent? Wie zal wonen op Uw heilige berg? Hij die onberispelijk wandelt en doet wat rechtvaardig is en waarheid spreekt in zijn hart.”
Reflectie: David vraagt wie in Gods tent mag verblijven, en het antwoord is een lijst van gedragingen. Waarheid spreken “in zijn hart” wordt gevolgd door het weigeren van laster (vers 3), en vers 4 bevat degene “die zweert tot zijn eigen schade en niet verandert”, die zijn woord houdt wanneer het hem iets kost. De psalm eindigt: “Wie deze dingen doet, zal nooit wankelen.”

Psalm 101:7
“Wie bedrog pleegt, zal niet in mijn huis wonen; wie leugens spreekt, zal niet voor mijn ogen standhouden.”
Reflectie: David zet uiteen wie hij in zijn huis zal houden. Hij begint bij zichzelf: “Ik zal wandelen in oprechtheid van hart in mijn huis” (vers 2), en hij zal met welgevallen kijken naar “de getrouwen in het land, opdat zij bij mij wonen” (vers 6). Bedriegers en leugenaars zijn degenen die hij niet zal laten blijven.
Eerlijkheid voor God

Psalm 51:8
“Zie, U verlangt naar waarheid in het binnenste, in het verborgene maakt U mij wijsheid bekend.”
Reflectie: Het opschrift van de psalm verbindt deze met het bezoek van Nathan nadat David “tot Batseba was ingegaan.” David heeft al gezegd “ik ken mijn overtredingen” (vers 3) voordat hij spreekt over de waarheid waar God vreugde in schept, die “het binnenste” bereikt. In dezelfde lijn zegt hij dat God hem wijsheid leert “in het verborgene.”

1 Johannes 1:6
“Als we zeggen dat we gemeenschap met hem hebben terwijl we in de duisternis wandelen, liegen we en beoefenen we de waarheid niet.”
Reflectie: Johannes begint bij de boodschap dat “God licht is en er in Hem in het geheel geen duisternis is” (vers 5). Beweren gemeenschap met God te hebben terwijl men in duisternis wandelt, is in zijn woorden een leugen. Hij past dezelfde toets toe op hoe iemand over zijn eigen zonde spreekt: “Als wij zeggen dat wij geen zonde hebben, misleiden wij onszelf” (vers 8), terwijl degene die belijdt God “getrouw en rechtvaardig vindt om te vergeven” (vers 9).
Waarheid onder gelovigen

Efeziërs 4:25
“Leg daarom de leugen af en spreek de waarheid, ieder tegen zijn naaste, want wij zijn elkaars leden.”
Reflectie: “Daarom” verwijst terug naar de verzen 22-24, waarin Paulus zijn lezers vertelt de oude mens af te leggen, die “verderft door de begeerten van de misleiding”, en de nieuwe mens aan te doen, die “naar de gelijkenis van God geschapen is in ware rechtvaardigheid en heiligheid.” De reden die hij geeft voor waarheidsgetrouw spreken is verbondenheid: “wij zijn elkaars leden.” Drie verzen later gaat het gedeelte over werk, en de dief mag niet langer stelen maar moet werken, “door met zijn eigen handen goed werk te verrichten, zodat hij iets heeft om uit te delen aan wie gebrek heeft” (vers 28).

Kolossenzen 3:9-10
“Lieg niet tegen elkaar, aangezien u de oude mens met zijn praktijken hebt afgelegd en de nieuwe mens hebt aangedaan, die vernieuwd wordt tot kennis naar het evenbeeld van zijn Schepper.”
Reflectie: In Kolossenzen volgt het gebod tegen liegen op een lijst van dingen die afgelegd moeten worden: “toorn, woede, slechtheid, laster en schandelijke taal” (vers 8). Paulus’ reden is een verandering die al heeft plaatsgevonden, aangezien zijn lezers de oude mens hebben afgelegd en een nieuwe hebben aangedaan die vernieuwd wordt “naar het evenbeeld van zijn Schepper.” Vers 11 voegt eraan toe: “Hier is geen Griek en Jood”, en eindigt met: “Christus is alles en in allen.”

1 Petrus 3:10
“Want: ‘Wie het leven wil liefhebben en goede dagen wil zien, die moet zijn tong weerhouden van het kwade en zijn lippen van bedrieglijk spreken.’”
Reflectie: Petrus citeert Psalm 34:12-16 en plaatst dit in een oproep om “niet kwaad met kwaad te vergelden of schelden met schelden”, maar om te zegenen (vers 9). Het weerhouden van de lippen van bedrog komt in dezelfde adem als het afkeren van het kwade en het zoeken van vrede (vers 11). Het citaat gaat verder met de reden: “de ogen van de Heere zijn gericht op de rechtvaardigen.”
Eedzweringen en een eenvoudig ja of nee

Mattheüs 5:37
“Laat uw ja ja zijn en uw nee nee; wat daar bovenuit gaat, is uit de boze.”
Reflectie: In de Bergrede citeert Jezus de oude regel: “U zult niet vals zweren, maar u zult voor de Heere uw eden nakomen”, en zegt dan: “Zweer in het geheel niet”, of het nu bij de hemel, de aarde, Jeruzalem of het eigen hoofd is (verzen 33-36). De hemel is Gods troon en de aarde zijn voetbank, en een mens “kan niet één haar wit of zwart maken.” Een eenvoudig ja of nee zou voldoende moeten zijn.

James 5:12
“Maar bovenal, mijn broeders, zweer niet, noch bij de hemel, noch bij de aarde, noch met enige andere eed; maar laat uw ‘ja’ ja zijn en uw ‘nee’ nee, opdat u niet in veroordeling valt.”
Reflectie: Jakobus herhaalt Jezus’ onderwijs over eden, waarbij hij de hemel en de aarde noemt zoals Jezus deed, en hij opent met “bovenal.” Hij voegt een reden toe die Mattheüs niet geeft: “opdat u niet in veroordeling valt.”
Hoe kerken het verbod op eedzweringen hebben gelezen
Mattheüs 5:37 en Jakobus 5:12 zijn op twee manieren gelezen. Artikel XXXIX van de Dertig-Negen Artikelen van de Kerk van Engeland stelt dat “ijdel en overhaast zweren door onze Heere Jezus Christus en Jakobus, Zijn apostel, aan christenen verboden is”, maar dat “een mens mag zweren wanneer de magistraat dit vereist, in een zaak van geloof en naastenliefde, mits dit geschiedt volgens het onderwijs van de profeet, in rechtvaardigheid, oordeel en waarheid.”
De Britain Yearly Meeting Quaker geloof & praktijk legt vast dat “Vrienden door hun hele geschiedenis heen hebben geweigerd eden af te leggen” (20.48) en geeft de reden: “Vrienden geloven dat hun woord te allen tijde door alle personen geaccepteerd zou moeten worden” (20.50).

Een reactie plaatsen