21 Bijbelverzen over de dood

Romeinen 5:12

“Daarom, zoals door één mens de zonde de wereld is binnengekomen en door de zonde de dood, en zo de dood over alle mensen is gekomen, omdat allen gezondigd hebben—”

Reflectie: Paulus, schrijvend aan de kerk in Rome, herleidt de dood tot de zonde, die door één mens de wereld is binnengekomen; vers 14 noemt hem Adam. Zijn zin breekt af bij het gedachtestreepje, en vers 13 wijkt uit naar de zonde voordat de wet werd gegeven. Paulus plaatst Adam vervolgens naast Jezus Christus: “want als door de overtreding van de ene de velen gestorven zijn, hoeveel te meer is de genade van God en de gave door de genade van de ene mens, Jezus Christus, voor velen overvloedig geworden!” (Romeinen 5:15).

Deuteronomy 32:39

“Zie nu dat ik, ikzelf, het ben! Er is geen god naast mij. Ik dood en ik maak levend, ik heb verwond en ik zal genezen, en niemand kan uit mijn hand redden.”

Reflectie: God spreekt deze woorden in het lied dat Mozes aan het einde van Deuteronomium aan Israël voordraagt. De verzen daarvoor bespotten de goden tot wie Israël zich had gewend: “Waar zijn hun goden nu…? Laat hen opstaan om jullie te helpen!” Tegenover hen claimt God zowel leven als dood voor zichzelf. Hanna gebruikt hetzelfde paar in haar gebed in 1 Samuël 2:6: “De Heer doodt en maakt levend; hij voert naar het dodenrijk en doet daaruit opstaan.”

Prediker 12:7

“En het stof keert terug naar de grond waar het vandaan kwam, en de geest keert terug naar God die hem gaf.”

Reflectie: Prediker 12 begint met “Denk aan je Schepper in de dagen van je jeugd” en beschrijft de ouderdom in beelden: de bewakers van het huis beven, de malers staken hun werk, het zilveren koord wordt losgemaakt en de gouden schaal gebroken. Vers 7 is het moment van de dood zelf, wanneer het lichaam terugkeert naar het stof, zoals God tegen Adam zei in Genesis 3:19 (“tot stof zul je terugkeren”), en de geest terugkeert naar God. De volgende regel is het refrein van de Prediker: “Lucht en leegte! Lucht en leegte!”

Psalm 90:12

“Leer ons zo onze dagen tellen dat wij een wijs hart verkrijgen.”

Reflectie: Het opschrift van de psalm noemt het “Een gebed van Mozes, de man Gods.” Vóór dit verzoek plaatst het het menselijk leven naast Gods eeuwigheid: duizend jaar zijn voor hem als een dag, mensen zijn als gras dat 's morgens opschiet en 's avonds verwelkt, en “Onze dagen duren zeventig jaar, of tachtig.” Het gebed vraagt God om zijn volk te leren hun dagen te tellen, zodat zij wijsheid verkrijgen.

Ecclesiastes 7:2

“Het is beter naar een huis van rouw te gaan dan naar een huis van feest, want de dood is het einde van ieder mens; de levenden moeten dit ter harte nemen.”

Reflectie: Het vers behoort tot een reeks “beter dan”-spreuken, en de spreuk daarvoor zegt: “de dag van de dood is beter dan de dag van de geboorte.” De Prediker geeft zijn reden duidelijk aan: de dood is het lot van ieder mens, en de levenden moeten dit ter harte nemen. Vers 4 trekt de grens tussen twee soorten mensen: “Het hart van de wijze is in het huis van rouw, maar het hart van dwazen is in het huis van plezier.”

Psalm 23:4

“Al gaat mijn weg door een dal vol schaduw van de dood, ik vrees geen kwaad, want U bent bij mij; Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij.”

Reflectie: De Statenvertaling spreekt over “het dal van de schaduw van de dood,” en de NBV heeft “het dal van diepe duisternis.” In dit vers stopt David met spreken over de herder en spreekt hij tot hem: verzen 1 tot 3 zeggen “hij,” en vers 4 zegt “u bent bij mij.” De stok en de staf zijn de eigen instrumenten van de herder, en de psalm eindigt met: “Ik zal verblijven in het huis van de Heer tot in lengte van dagen.”

Psalm 116:15

“Kostbaar is in de ogen van de HEERE de dood van Zijn gunstelingen.”

Reflectie: De psalmist is al dicht bij de dood gekomen: “De banden van de dood omknelden mij, de angst van het dodenrijk overviel mij” (vers 3), en “u, Heer, hebt mij gered van de dood” (vers 8). Vers 15 staat tussen zijn geloften van dankzegging, uitgesproken “in de aanwezigheid van al zijn volk.” Het zegt dat de dood van Gods trouwe dienaren kostbaar is in zijn ogen.

Isaiah 57:1-2

“De rechtvaardige komt om, en niemand neemt het ter harte; vromen worden weggerukt, en niemand begrijpt dat de rechtvaardige wordt weggerukt voor het onheil. Wie op de rechte weg gaat, komt in vrede; zij vinden rust op hun slaapplaats.”

Reflectie: Jesaja spreekt over goede mensen die sterven zonder dat iemand het opmerkt: “niemand neemt het ter harte.” De verzen zeggen twee dingen over hen: ze worden weggenomen “om aan het onheil te ontkomen,” en ze “gaan in vrede” en rusten. Vers 3 wendt zich direct tot de achtergebleven afgodendienaars: “Maar jullie—kom hier, kinderen van een tovenares.”

Romeinen 8:38-39

“Want ik ben ervan overtuigd dat noch dood, noch leven, noch engelen, noch machten, noch krachten, noch tegenwoordige, noch toekomstige dingen, noch hoogte, noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde van God in Christus Jezus, onze Heere.”

Reflectie: De dood is het eerste punt op Paulus' lijst van dingen die gelovigen niet kunnen scheiden van Gods liefde. Een paar verzen eerder citeert hij de Schrift: “Om u worden wij de hele dag gedood; wij worden beschouwd als schapen voor de slachtbank.” Zijn antwoord daarop is vers 37: “in dit alles zijn wij meer dan overwinnaars door hem die ons heeft liefgehad.”

John 11:11-13

“Nadat hij dit gezegd had, vervolgde hij: ‘Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen, maar ik ga erheen om hem wakker te maken.’ Zijn leerlingen zeiden: ‘Heer, als hij slaapt, zal hij beter worden.’ Jezus had over zijn dood gesproken, maar zijn leerlingen dachten dat hij het over gewone slaap had.”

Reflectie: Jezus vertelt zijn leerlingen dat zijn vriend Lazarus “in slaap is gevallen,” en zij vatten dit op als gewone rust. Johannes legt het misverstand uit, en in het volgende vers zegt Jezus het duidelijk: “Lazarus is gestorven.” Hetzelfde woord voor de doden verschijnt in de brieven van Paulus, waar de opgestane Christus “de eersteling van hen die ontslapen zijn” is (1 Korintiërs 15:20).

1 Tessalonicenzen 4:13-14

“Broeders, ik wil niet dat u onwetend bent over hen die ontslapen zijn, opdat u niet bedroefd bent zoals de anderen, die geen hoop hebben. Want als wij geloven dat Jezus gestorven en opgestaan is, zal ook God hen die in Jezus ontslapen zijn, met Hem terugbrengen.”

Reflectie: Paulus schrijft aan de gemeente in Thessalonica over leden die gestorven zijn en noemt hen “zij die ontslapen zijn.” Hij zegt hun niet te treuren “zoals de anderen, die geen hoop hebben,” en baseert die hoop op Jezus' dood en opstanding. De volgende verzen beschrijven de Heer die uit de hemel neerdaalt en “de doden in Christus zullen eerst opstaan,” en de passage eindigt met: “Troost elkaar dus met deze woorden.”

Lucas 23:43

“Jezus antwoordde hem: ‘Voorwaar, ik zeg u, heden zult u met mij in het paradijs zijn.’”

Reflectie: Twee misdadigers werden samen met Jezus gekruisigd. De een bespotte hem, en de ander berispte de eerste en vroeg: “Jezus, denk aan mij wanneer u in uw koninkrijk komt.” Zoals de NBV het antwoord interpungeert, belooft Jezus diezelfde dag het paradijs. De Nieuwe-Wereldvertaling, uitgegeven door Jehovah's Getuigen, plaatst de komma na het woord “vandaag” (“Voorwaar, ik zeg u vandaag: u zult met mij in het paradijs zijn”), waardoor het bij “ik zeg u” wordt gevoegd.

2 Korintiërs 5:8

“Wij zijn vol goede moed en zouden liever ons lichaam verlaten om bij de Heer te gaan wonen.”

Reflectie: Paulus noemt het lichaam “de aardse tent waarin wij wonen” en zegt dat als deze wordt afgebroken, “wij een gebouw van God hebben, een eeuwig huis in de hemel” (vers 1). Terwijl ze in de tent zijn, zuchten de gelovigen, verlangend naar “het sterfelijke” dat “door het leven wordt verslonden” (vers 4). In vers 8 zegt Paulus dat hij liever het lichaam zou verlaten om “thuis te zijn bij de Heer.”

Filippenzen 1:21

“Want voor mij is leven Christus en sterven winst.”

Reflectie: Paulus schrijft vanuit een situatie die zou kunnen eindigen “door leven of door dood” (vers 20), en hij beschouwt beide uitkomsten als behorend aan Christus. Hij legt de winst twee verzen later uit: “Ik verlang ernaar heen te gaan en met Christus te zijn, wat verreweg het beste is.” Toch oordeelt hij dat het “noodzakelijker” is voor de Filippenzen dat hij in leven blijft, en hij verwacht te blijven.

Hebrews 9:27-28

“En zoals het voor de mensen beschikt is dat zij eenmaal moeten sterven en dat daarna het oordeel volgt, zo is Christus ook eenmaal geofferd om de zonden van velen weg te dragen; en Hij zal voor de tweede keer verschijnen, niet om de zonde weg te dragen, maar om hen die op Hem wachten, te redden.”

Reflectie: Het gedeelte gaat over het offer van Christus. Vers 26 zegt dat Hij “eenmaal, aan het einde van de eeuwen, verschenen is om door Zijn offer de zonde weg te doen,” en deze verzen plaatsen dat ene offer naast de ene dood die ieder mens sterft. Het oordeel dat volgt op iemands dood wordt geëvenaard door de tweede verschijning van Christus, die “niet is om de zonde weg te dragen.”

Openbaring 20:14

“Toen werden de dood en het dodenrijk in de poel van vuur geworpen. De poel van vuur is de tweede dood.”

Reflectie: In Johannes’ visioen van de grote witte troon staan “de doden, groot en klein” voor God en worden zij geoordeeld naar wat zij gedaan hadden, en “de dood en het graf gaven de doden die in hen waren terug.” Daarna worden de dood en het graf zelf in de poel van vuur geworpen, die “de tweede dood” wordt genoemd. Vers 15 voegt eraan toe dat iedereen wiens naam niet in het boek des levens werd gevonden, daar ook in werd geworpen.

Johannes 11:25-26

“Jezus zei tegen haar: ‘Ik ben de opstanding en het leven. Wie in mij gelooft, zal leven, ook al sterft hij; en ieder die leeft en in mij gelooft, zal nooit sterven. Geloof je dit?’”

Reflectie: Martha heeft zojuist gezegd dat haar broer zal opstaan “in de opstanding op de laatste dag.” Jezus antwoordt door naar Zichzelf te wijzen en doet twee beloften: de gelovige die sterft zal leven, en wie leeft en in Hem gelooft, zal nooit sterven. Martha antwoordt: “Ik geloof dat U de Christus bent, de Zoon van God.” Jezus weent (vers 35), gaat dan naar het graf en roept: “Lazarus, kom naar buiten!”

Hebreeën 2:14-15

“Omdat de kinderen van vlees en bloed zijn, heeft hij op dezelfde wijze daaraan deelgenomen, zodat hij door zijn dood de macht over de dood zou ontnemen aan degene die de macht over de dood had – de duivel – en degenen zou bevrijden die hun hele leven door de angst voor de dood tot slavernij gedoemd waren.”

Reflectie: De schrijver legt uit waarom de Zoon van God mens werd: Hij deelde in vlees en bloed zodat Hij door Zijn dood de macht van de duivel over de dood kon verbreken. De mensen die Hij bevrijdt, worden beschreven door hun angst, “hun hele leven door de angst voor de dood in slavernij gehouden.” Vers 17 voegt eraan toe dat Hij “in alles aan Zijn broeders gelijk moest worden” om hun hogepriester te worden.

1 Corinthians 15:26

“De laatste vijand die vernietigd wordt, is de dood.”

Reflectie: Paulus geeft een volgorde van gebeurtenissen in zijn hoofdstuk over de opstanding: eerst Christus, dan “bij Zijn komst, zij die van Christus zijn,” dan het einde, wanneer Christus “het koninkrijk overdraagt aan God de Vader” (verzen 23-24). Christus regeert totdat elke vijand onder Zijn voeten is, en de dood is de laatste van die vijanden die vernietigd wordt.

1 Korintiërs 15:54-55

“Wanneer het vergankelijke met het onvergankelijke bekleed is en het sterfelijke met onsterfelijkheid, dan zal het woord in vervulling gaan dat geschreven staat: ‘De dood is verslonden, de overwinning is behaald. Dood, waar is je overwinning? Dood, waar is je prikkel?’”

Reflectie: Het gezegde dat Paulus citeert, verbindt twee profeten: Jesaja 25:8, “Hij zal de dood voor eeuwig verslinden,” en Hosea 13:14, “Dood, waar zijn je plagen? Graf, waar is je verderf?” Hij plaatst de vervulling ervan bij de opstanding, wanneer “het sterfelijke” wordt bekleed “met onsterfelijkheid.” De verzen 56 en 57 noemen de prikkel van de dood de zonde en danken God, die “ons de overwinning geeft door onze Heere Jezus Christus.”

Openbaring 21:4

“Hij zal elke traan uit hun ogen wissen. Er zal geen dood meer zijn, geen rouw, geen gejammer en geen pijn meer, want de oude orde van zaken is voorbijgegaan.”

Reflectie: Het visioen opent met “een nieuwe hemel en een nieuwe aarde” in plaats van de eerste (vers 1). Een luide stem vanaf de troon kondigt aan dat God nu bij Zijn volk woont, en dit vers somt op wat er niet meer zal zijn: dood, rouw, jammerklacht en pijn. Degene die op de troon zit, zegt dan: “Zie, Ik maak alle dingen nieuw!”