In de Bijbel is onderwijzen een gave die aan de kerk is gegeven, en degenen die onderwijzen “zullen strenger geoordeeld worden” (Jakobus 3:1). Jezus aanvaardt de titel Leraar nadat hij de voeten van zijn discipelen heeft gewassen (Johannes 13:13) en in Mattheüs 23:8 zegt hij tegen de menigte en zijn discipelen: “één is uw Leraar.”
Verschillende van de onderstaande passages komen uit de brieven aan Timoteüs en Titus, die Paulus achterliet in Efeze en Kreta (1 Timoteüs 1:3; Titus 1:5), en zij zetten uiteen hoe het leven en de leer van een leraar eruit zouden moeten zien (1 Timoteüs 4:16; Titus 2:7-8). Andere gaan over de mensen die onderwezen worden (Lukas 6:40; 2 Timoteüs 4:3), kinderen die thuis en onderweg onderwezen worden (Deuteronomium 6:7), en God als de leraar (Jesaja 54:13; Johannes 14:26).
Jezus als Leraar

Matthew 7:28-29
“En het gebeurde, toen Jezus deze woorden geëindigd had, dat de menigten versteld stonden van Zijn onderricht, want Hij onderwees hen als iemand die gezag heeft, en niet zoals hun schriftgeleerden.”
Reflectie: Deze regels sluiten de Bergrede af, die Mattheüs opent met “Hij begon hen te onderwijzen” (Mattheüs 5:2). In hoofdstuk 5 plaatst Jezus wat “gezegd is” naast zijn eigen “Maar Ik zeg u” (Mattheüs 5:21-22, 43-44). De menigte vergeleek hem met “hun schriftgeleerden,” de leraren die zij al hadden, en merkte het verschil in zijn gezag op.

John 13:13-15
“U noemt Mij Meester en Heere, en u zegt dat terecht, want Ik ben het. Als Ik dan, de Heere en de Meester, uw voeten gewassen heb, moet ook u elkaars voeten wassen. Want Ik heb u een voorbeeld gegeven, opdat ook u zult doen zoals Ik voor u gedaan heb.”
Reflectie: Jezus zegt dit tijdens de avondmaaltijd vlak voor het Pascha, nadat hij een handdoek om zijn middel had gebonden en de voeten van de discipelen had gewassen (Johannes 13:1-5). Hij aanvaardt beide titels, Meester en Heere, en maakt vervolgens van de wassing zelf de les: “Ik heb u een voorbeeld gegeven.” Het volgende vers voegt eraan toe: “een slaaf is niet meer dan zijn heer.”

Matthew 23:8
“Maar u, laat u geen Rabbi noemen, want één is uw Leraar, de Christus, en u bent allen broeders.”
Reflectie: Jezus spreekt tot de menigte en zijn discipelen over de schriftgeleerden en de Farizeeën, die ervan houden “om door de mensen Rabbi genoemd te worden” (Mattheüs 23:7). Johannes 1:38 vertaalt Rabbi als “Meester.” Eerder in het hoofdstuk zegt Jezus tegen de menigte dat ze moeten doen wat die leraren zeggen, maar niet wat ze doen, “want zij zeggen het wel, maar doen het niet” (23:3). Vers 10 herhaalt het punt met een andere titel, “één is uw Leidsman, de Christus,” en vers 11 voegt eraan toe: “De meeste onder u zal uw dienaar zijn.”

Mattheüs 28:19-20
“Ga daarom heen en maak alle volken tot discipelen, hen dopend in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest, en hen lerend alles wat Ik u geboden heb, in acht te nemen.”
Reflectie: De opgestane Jezus geeft dit bevel aan de elf discipelen op de berg in Galilea waar hij hen had opgedragen heen te gaan (Mattheüs 28:16), nadat hij had gezegd: “Mij is gegeven alle macht in hemel en op aarde.” Onderwijzen staat naast dopen als onderdeel van het discipelen maken, en de inhoud ervan staat vast: “alles wat Ik u geboden heb.” Hetzelfde vers eindigt met een belofte aan degenen die worden uitgezonden: “En zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding van de wereld.”
Onderwijzen in de kerk

Romans 12:6-7
“Wij hebben echter verschillende gaven, naar de genade die ons is gegeven: hetzij profetie, naar de mate van het geloof; hetzij dienstbetoon, in het dienen; hetzij wie onderwijst, in het onderwijzen;”
Reflectie: Paulus noemt onderwijzen als een van de gaven die zijn gegeven “naar de genade die ons is gegeven,” nadat hij zijn lezers heeft verteld dat ze niet hoger van zichzelf moeten denken “dan men moet denken” (Romeinen 12:3). De gaven behoren tot één lichaam met vele leden (12:4-5), en de instructie voor elk is om de ontvangen gave te gebruiken: “hetzij wie onderwijst, in het onderwijzen.” In 1 Korintiërs 12:28 staan leraren op de derde plaats in de lijst van wat God in de kerk heeft aangesteld, na apostelen en profeten.

Efeziërs 4:11-12
“En Hij heeft sommigen gegeven als apostelen, anderen als profeten, anderen als evangelisten, anderen als herders en leraars, om de heiligen toe te rusten tot het werk van dienstbetoon, tot opbouw van het lichaam van Christus”
Reflectie: Leraren zijn hier onder de mensen die Christus zelf “heeft gegeven,” naast apostelen, profeten, evangelisten en herders. Het doel volgt in dezelfde zin: “om de heiligen toe te rusten tot het werk van dienstbetoon.” Vers 14 noemt waar de kerk voor bewaard moet blijven: niet langer “heen en weer geslingerd worden door elke wind van leer, door het bedrog van de mensen om op listige wijze tot dwaling te verleiden.”

2 Timoteüs 2:2
“En wat u van mij gehoord hebt onder vele getuigen, vertrouw dat toe aan trouwe mensen die bekwaam zijn om ook anderen te onderwijzen.”
Reflectie: Paulus schrijft aan Timoteüs, die hij “mijn zoon” noemt (2 Timoteüs 2:1), en zet een keten van onderwijs uiteen: van Paulus aan Timoteüs, van Timoteüs aan “betrouwbare mensen,” en van hen aan anderen. Wat is doorgegeven, werd gezegd “in aanwezigheid van vele getuigen.” Later in dezelfde brief schrijft Paulus: “het tijdstip van mijn heengaan is nabij” (2 Timoteüs 4:6).

Kolossenzen 3:16
“Laat het woord van Christus in rijke mate in u wonen, terwijl u elkaar onderwijst en vermaant in alle wijsheid met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen, en zing met dankbaarheid in uw hart voor God.”
Reflectie: Hier doet de hele gemeente het onderwijzen: gelovigen moeten “elkaar onderwijzen en vermanen.” Paulus noemt de middelen in dezelfde bijzin: “met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen.” Het vers ervoor noemt de lezers “leden van één lichaam” (3:15).
Wat er wordt gevraagd van hen die onderwijzen

Jakobus 3:1
“Laat er niet velen van u leraren zijn, mijn broeders, want u weet dat wij dan een strenger oordeel zullen ontvangen.”
Reflectie: Jakobus rekent zichzelf tot de leraren, “wij die onderwijzen,” en in het volgende vers tot degenen die falen: “Want wij struikelen allen in vele opzichten.” Hij koppelt het struikelen aan spraak: “Wie in woorden niet struikelt, is een volmaakt man” (Jakobus 3:2). De waarschuwing opent de passage van het hoofdstuk over de tong, die “een klein lichaamsdeel is, maar grote dingen teweegbrengt” (3:5).

1 Timoteüs 4:16
“Houd toezicht op uzelf en op de leer. Volhard daarin, want door dat te doen, zult u zowel uzelf behouden als hen die u horen.”
Reflectie: Timoteüs was in Efeze achtergelaten om “sommige mensen” te stoppen met het onderwijzen van valse leer (1 Timoteüs 1:3). Vlak voor dit vers krijgt hij te horen dat hij zich door niemand moet laten minachten omdat hij jong is, en dat hij zich moet toeleggen “op het voorlezen, op het vermanen, op het onderwijzen” (4:12-13). Vers 16 noemt twee dingen om op te letten, zijn leven en zijn leer, en koppelt beide aan de redding van “hen die u horen” evenals die van hemzelf.

Titus 2:7-8
“Stel in alles jezelf tot een voorbeeld door goede werken. Toon in je onderwijs zuiverheid, waardigheid en een gezonde taal die niet veroordeeld kan worden, zodat de tegenstander beschaamd staat omdat hij niets slechts over ons te zeggen heeft.”
Reflectie: Titus, achtergelaten op Kreta om oudsten aan te stellen (Titus 1:5), krijgt te horen wie hij moet onderwijzen: oudere mannen, oudere vrouwen, jongere vrouwen door de oudere vrouwen, en jonge mannen (Titus 2:2-6). De opdracht verschuift dan van wat hij onderwijst naar hoe hij leeft: “toon uzelf in alles een voorbeeld van goede werken.” Het gestelde doel is dat tegenstanders “niets kwaads over ons te zeggen zullen hebben.”

2 Timoteüs 2:15
“Doe uw best om uzelf door God erkend te laten presenteren als een arbeider die zich niet hoeft te schamen en die het Woord van de waarheid recht snijdt.”
Reflectie: Het vers bevindt zich tussen een waarschuwing tegen “woordenstrijd” (2 Timoteüs 2:14) en het geval van Hymeneüs en Filetus, die zeggen dat “de opstanding al heeft plaatsgevonden” (2:18). Over leraren zoals zij schrijft Paulus: “Hun woord zal als een kanker om zich heen vreten” (2:17). De goedkeuring die Timoteüs moet zoeken is die van God: “stel uzelf voor aan God als iemand die beproefd is.”

2 Timoteüs 2:24-25
“Een dienstknecht van de Heere moet niet twisten, maar vriendelijk zijn voor iedereen, bekwaam om te onderwijzen, en geduldig. Hij moet met zachtmoedigheid de tegenstanders onderwijzen, in de hoop dat God hun bekering geeft tot erkenning van de waarheid.”
Reflectie: “Bekwaam om te onderwijzen” komt ook voor in de lijst van wat een opziener moet zijn (1 Timoteüs 3:2). Hier staat het tussen eigenschappen van gemoedstoestand: niet twistziek, vriendelijk voor iedereen, niet wrokdragend. Tegenstanders moeten zachtmoedig worden onderwezen, en de verandering waarop gehoopt wordt, is aan God om te geven: “in de hoop dat God hun bekering zal schenken.” Vers 26 beschrijft hen als gevangen in “de strik van de duivel.”
Leraren en degenen die zij onderwijzen

Luke 6:40
“Een discipel staat niet boven zijn meester, maar ieder die volmaakt is, zal zijn als zijn meester.”
Reflectie: In Lucas volgt de uitspraak op de vraag “Kan een blinde een blinde leiden? Zullen zij niet beiden in een kuil vallen?” en komt vlak voor de splinter en de balk (Lucas 6:41-42). Matteüs 10:24-25 bevat dezelfde uitspraak in een andere context, waar discipelen het lot van hun leraar delen: “Als zij de heer des huizes Beëlzebul genoemd hebben, hoeveel te meer zijn huisgenoten!”

Proverbs 9:9
“Geef onderricht aan een wijze en hij zal nog wijzer worden; onderwijs een rechtvaardige en hij zal in kennis toenemen.”
Reflectie: Het vers volgt op een waarschuwing over wie überhaupt onderwezen kan worden: “Wie een spotter corrigeert, haalt zich beledigingen op de hals… bestraf een wijze en hij zal u liefhebben” (Spreuken 9:7-8). Onderricht voegt iets toe aan mensen die al enige wijsheid bezitten. Het volgende vers benoemt waar die wijsheid begint: “Het vrezen van de HEERE is het begin van wijsheid.”

Psalm 32:8
“Ik zal u onderwijzen en u de weg wijzen die u moet gaan; Ik zal u raad geven, mijn oog op u gericht.”
Reflectie: Psalm 32 heeft als opschrift “Een onderwijzing van David” en begint met beleden en vergeven zonden: “Mijn zonde maakte ik U bekend… en U vergaf de ongerechtigheid van mijn zonde” (Psalm 32:5). Vers 7 spreekt tot God (“U bent mijn schuilplaats”) en vers 9 tot de hoorder; de psalm noemt de spreker van vers 8 niet. Vers 9 plaatst naast de belofte van onderricht het paard en de muildier, “die geen verstand hebben, maar met toom en bit in toom gehouden moeten worden.”

Hebrews 5:12
“Want hoewel u inmiddels leraren had moeten zijn, hebt u weer nodig dat iemand u de eerste beginselen van de woorden van God onderwijst.”
Reflectie: De schrijver heeft zojuist Melchizedek genoemd (Hebreeën 5:10) en stopt omdat de lezers “traag geworden zijn in het horen” (5:11). Het vers verwacht dat mensen die lang genoeg onderwezen zijn, zelf leraren worden. Vers 14 geeft de maatstaf: “de vaste spijs is voor de volwassenen, die door het gebruik de zintuigen geoefend hebben in het onderscheiden van goed en kwaad.”

Galaten 6:6
“Laat hij die onderwezen wordt in het Woord, de onderwijzer laten delen in alle goede dingen.”
Reflectie: Het vers begint met “Laat echter”, direct na “ieder zal zijn eigen last dragen” (Galaten 6:5), en vraagt degene die onderwezen wordt om “alle goede dingen” te delen met degene die onderwijst. 1 Timoteüs 5:17-18 zegt dat oudsten “die zich inspannen in het Woord en in het onderricht” “dubbele eer waardig” zijn, en citeert: “De arbeider is zijn loon waard.”

2 Timoteüs 4:3-4
“Want er zal een tijd komen dat mensen de gezonde leer niet meer zullen verdragen. In plaats daarvan zullen ze, om hun eigen verlangens te bevredigen, een groot aantal leraren om zich heen verzamelen die zeggen wat hun kriebelende oren willen horen. Ze zullen hun oren afkeren van de waarheid en zich afwenden naar mythen.”
Reflectie: Paulus geeft dit als reden voor de opdracht die eraan voorafgaat: “Predik het Woord… bestraf, berisp, vermaan met alle lankmoedigheid en onderricht” (2 Timoteüs 4:2). Hier kiezen de hoorders de leraren, en ze kiezen hen “naar hun eigen begeerten.” Het resultaat is dat de hoorders “zich afkeren naar fabels.”
Kinderen onderwijzen

Deuteronomium 6:6-7
“Deze woorden, die ik u heden gebied, zullen in uw hart zijn. U zult ze uw kinderen inscherpen en erover spreken als u in uw huis zit en als u onderweg bent, als u neerligt en als u opstaat.”
Reflectie: Het gebod volgt op “Hoor, Israël: De HEERE, onze God, de HEERE is één” (Deuteronomium 6:4). De geboden moeten “in uw hart zijn” voordat ze aan kinderen worden ingeprent, en het onderwijzen gebeurt in het dagelijks leven: thuis, onderweg, bij het neerliggen en opstaan. Verzen 20-21 bereiden ouders voor op de vraag van een zoon over de wetten, en het antwoord dat zij moeten geven is een verhaal: “Wij waren slaven van de farao in Egypte, maar de HEERE heeft ons met een sterke hand uit Egypte geleid.”

Spreuken 22:6
“Oefen een jongen in overeenstemming met zijn weg, ook als hij oud geworden is, zal hij daar niet van afwijken.”
Reflectie: De uitspraak behoort tot de verzameling met het opschrift “Spreuken van Salomo” (Spreuken 10:1), die doorloopt tot de “woorden van de wijzen” beginnen bij 22:17. Het spreekt over een heel leven, van het begin tot “wanneer hij oud geworden is.” Negen verzen later zegt dezelfde verzameling: “Dwaasheid is aan het hart van een jongen verbonden, maar de stok van de tucht zal ze ver van hem verwijderen” (22:15).
God als leraar

Jesaja 54:13
“Al uw kinderen zullen door de HEERE onderwezen zijn, en de vrede van uw kinderen zal groot zijn.”
Reflectie: De belofte is gericht aan een “ellendige, door stormen voortgedreven, ongetrooste stad” (Jesaja 54:11), waarvan God zegt dat Hij haar zal herbouwen met edelstenen. Haar kinderen zullen de HEERE als hun leraar hebben. Jezus citeert deze regel in Johannes 6:45: “Zij zullen allen door God onderwezen zijn,” en voegt eraan toe: “Ieder die het van de Vader gehoord en geleerd heeft, komt tot Mij.”

Johannes 14:26
“Maar de Trooster, de Heilige Geest, Die de Vader zenden zal in Mijn Naam, Die zal u in alles onderwijzen en u in herinnering brengen alles wat Ik u gezegd heb.”
Reflectie: Jezus spreekt tot Zijn discipelen voordat Hij hen verlaat: “Deze dingen heb Ik tot u gesproken terwijl Ik bij u blijf” (Johannes 14:25). Het onderwijs van de Geest is verbonden met wat Jezus al heeft gezegd, aangezien Hij “u aan alles herinneren zal wat Ik u gezegd heb.” Eerder in het hoofdstuk noemt Jezus Hem “de Geest van de waarheid” (14:17).

Een reactie plaatsen