Wat schoenen symboliseren in de Bijbel: eerbied, contracten en vrijheid

Sandalen hebben in de Bijbel een grotere betekenis dan bijna elk ander alledaags voorwerp. Ze bezegelen contracten, markeren heilige grond, signaleren vrijheid en beslechten geschillen over erfenissen. Zodra we weten wat een schoen betekende, lezen we verschillende bekende passages op een andere manier.

Het beroemdste van deze momenten vindt plaats bij de brandende braamstruik:

“Kom niet dichterbij,” zei God. “Doe je sandalen uit, want de plaats waar je staat is heilige grond.” (Exodus 3:5)

Jozua krijgt buiten Jericho bijna woord voor woord dezelfde opdracht van de aanvoerder van het leger van de Heer (Jozua 5:15).

Sandalen droegen het stof en het vuil van de weg met zich mee, dus ze uittrekken was een erkenning dat deze grond anders was dan andere grond. Volgens de meeste verslagen dienden de priesters om dezelfde reden op blote voeten in het heiligdom.

En omdat je op blote voeten niet kunt rennen, zegt het uittrekken van onze schoenen ook iets wat makkelijk over het hoofd wordt gezien: dat we niet van plan zijn te vertrekken.

In Israël kon een sandaal zelfs een eigendomsoverdracht definitief maken, zoals het boek Ruth uitlegt:

Nu was het in vroeger tijden in Israël zo dat, om de verlossing en overdracht van eigendom definitief te maken, de ene partij zijn sandaal uittrok en aan de andere gaf. Dit was de methode om transacties in Israël te legaliseren. (Ruth 4:7)

De verteller moet even pauzeren om het uit te leggen, wat ons vertelt dat het gebruik al archaïsch was tegen de tijd dat Ruth werd opgeschreven. Het overhandigen van een sandaal was net zo geldig als een handtekening: het droeg het recht over om op een stuk land te lopen.

De sandaal heeft een duisterdere rol in de wet van het zwagerhuwelijk. Wanneer een man weigert nageslacht te verwekken voor zijn overleden broer, wordt hij voor de oudsten gebracht, en zijn schoonzus zal naar hem toe gaan, een van zijn sandalen uittrekken, in zijn gezicht spugen en zeggen: “Zo wordt gedaan met de man die de familielijn van zijn broer niet wil voortzetten.” (Deuteronomium 25:9)

Vanaf dat moment staat zijn huishouden bekend als “de familie van de ongeschoeide”, en hij wordt gestraft met een schoen en een naam.

Slaven en gevangenen liepen op blote voeten, terwijl vrije mensen dat niet deden, en dat ligt ten grondslag aan twee scènes die we anders misschien slechts ontroerend zouden vinden.

Wanneer de verloren zoon thuiskomt, zijn de instructies van de vader precies: Breng het beste gewaad en trek het hem aan. Doe een ring aan zijn vinger en sandalen aan zijn voeten. (Lucas 15:22)

De zoon was gekomen met de vraag om als dagloner te worden aangenomen, en de sandalen zijn het antwoord van zijn vader op dat verzoek, gegeven zonder een woord van discussie.

En wanneer Johannes de Doper wordt gevraagd wie hij is, zegt hij: Hij is degene die na mij komt, wiens sandalenriem ik niet waardig ben los te maken. (Johannes 1:27)

Het losmaken van de sandalen van een meester werd beschouwd als een taak die te min was om zelfs van een Hebreeuwse slaaf te verlangen. Johannes kiest die ene taak helemaal onderaan de ladder en zegt dat hij daar niet geschikt voor is.

Dat is wat Johannes 13 moeilijker te verteren maakt, niet zoeter. Daar legt Jezus zijn bovenkleding af, slaat een handdoek om zich heen en wast hun voeten.

Wanneer de discipelen worden uitgezonden, zijn de instructies over schoeisel precies: Draag sandalen, maar geen extra hemd. (Marcus 6:9)

Ze moesten meenemen wat ze nodig hadden om te lopen, en niets wat alleen gewenst zou zijn als de reis slecht zou verlopen.

Israëls eerste marsorders werden gegeven voor een maaltijd die staand werd gegeten: met je mantel in je riem gestoken, je sandalen aan je voeten en je staf in je hand (Exodus 12:11). Ze waren gekleed om te vertrekken voordat er een bestemming was.

Mozes herinnert hen er later aan dat gedurende veertig jaar in de woestijn je kleren niet versleten zijn, noch de sandalen aan je voeten (Deuteronomium 29:5).

Paulus' lijst van wapenrusting geeft de voeten een eigen regel, en het is het vreemdste item op de lijst:

en met je voeten geschoeid met de bereidheid die voortkomt uit het evangelie van vrede (Efeziërs 6:15)

Die van een Romeinse soldaat caligae waren voorzien van noppen voor grip, minder gemaakt om te marcheren dan om te blijven staan zonder uit te glijden terwijl hij werd geduwd.

Toch is het woord dat Paulus kiest bereidheid, en waarmee hij de voeten schoeit is vrede, wat niemand die een wapenrusting samenstelt zou hebben gekozen.

Wat symboliseren schoenen in de Bijbel?

Ze staan voor verschillende dingen: eerbied wanneer ze worden uitgetrokken (Exodus 3:5), juridische overdracht wanneer ze worden overhandigd (Ruth 4:7), vrijheid en zoonschap wanneer ze worden gegeven (Lucas 15:22), en paraatheid wanneer ze worden gedragen (Efeziërs 6:15).

Waarom moest Mozes zijn sandalen uittrekken?

Omdat de grond heilig was (Exodus 3:5). Sandalen droegen het stof van de weg, en blote voeten zeggen ook dat een persoon niet op het punt staat te vertrekken.

Wat is de sandalen-ceremonie in Ruth?

Zo werd een eigendomsoverdracht bezegeld, door een sandaal te overhandigen (Ruth 4:7). De verteller moet het uitleggen, wat ons vertelt dat het gebruik toen al oud was.

Waarom noemde Johannes de Doper sandalenriemen?

Het losmaken van de sandalen van een meester was werk dat te min was om zelfs van een Hebreeuwse slaaf te verlangen, dus noemt Johannes die laagste taak en zegt dat hij het niet waard is (Johannes 1:27).

Wat betekent Efeziërs 6:15?

De gespijkerde laarzen van een soldaat gaven hem grip om stand te houden, en Paulus schoeit de voeten met bereidvaardigheid en met vrede, wat nauwelijks de voor de hand liggende keuze is voor een wapenrusting.