Pinkstergelovigen behoren tot hun eigen kerken, die zijn opgebouwd rond de gaven van de Geest, zoals de Assemblies of God. Charismatische christenen zoeken naar dezelfde gaven, maar blijven in de kerken waar ze al toe behoren, of dat nu katholiek, orthodox of protestants is. Evangelicalen vormen een nog bredere familie: christenen in vele kerken die de nadruk leggen op wedergeboorte, en de meeste pinkstergelovigen delen hun overtuigingen.
Alle drie kijken ze terug naar één ochtend in Jeruzalem. Op de dag van Pinksteren stond Petrus op en legde hij uit wat de menigte hoorde met woorden van de profeet Joël: “Ik zal mijn Geest uitstorten op alle vlees: en uw zonen en uw dochters zullen profeteren” (Handelingen 2:17). Geen van de drie twijfelt aan die belofte; waar we van mening verschillen is hoe dat er nu uitziet, en waar de mensen die ervan geproefd hebben zouden moeten aanbidden.
| Vraag | Pinksterbeweging | Charismatisch | Evangelisch |
|---|---|---|---|
| Wie ze zijn | Leden van pinksterkerken | Leden van andere kerken, vernieuwd in de Geest | Een beweging die door vele kerken loopt |
| begon | 1901 in Kansas; Azusa Street, 1906 | Onder protestanten in 1960; katholieken in 1967 | Opwekkingen van de 18e eeuw |
| Voorbeelden | Assemblies of God, Church of God in Christ | Katholieke Charismatische Vernieuwing; anglicaanse charismatische christenen | Evangelical Free Church; veel methodisten en presbyterianen |
| Doop in de Geest | Een tweede ervaring na bekering | Doop in de Heilige Geest, gezocht binnen de eigen kerk | Meestal onderwezen als onderdeel van de bekering |
| spreken in tongen | Het eerste teken van de doop in de Geest | Verwelkomd, maar optioneel | Meningen verschillen; cessationisten houden vol dat het is opgehouden |
| Genezing en profetie | Verwacht in het kerkelijk leven | Door sommigen beoefend | Meningen variëren van kerk tot kerk |
| Aantal wereldwijd (2010) | Ongeveer 279 miljoen | Ongeveer 305 miljoen | Meer dan 285 miljoen |
De cijfers in de laatste rij zijn de schattingen van het Pew Research Center voor 2010, afkomstig van het Center for the Study of Global Christianity. Dit zijn de meest recente cijfers die we hebben gevonden waarin de drie groepen afzonderlijk worden geteld, omdat de nieuwere tellingen verderop pinkstergelovigen en charismatische christenen samenvoegen. Pew merkt op dat de groepen elkaar overlappen, aangezien veel pinkstergelovigen en charismatische christenen ook evangelicalen zijn, waardoor de drie getallen niet zomaar bij elkaar kunnen worden opgeteld.
Onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties, plaatst willekeurig twee van de 23 kerken naast elkaar over 55 vragen.

Zijn pinkstergelovigen evangelisch?
De meesten van hen delen evangelische overtuigingen, en de grootste pinksterkerken in de Verenigde Staten zijn aangesloten bij de National Association of Evangelicals. De vereniging omschrijft haar eigen familie als een die “gereformeerde, heiligings-, anabaptistische, pinkster-, charismatische en andere tradities samenbrengt,” en de Assemblies of God, de Church of God (Cleveland, Tennessee) en de Foursquare Church zijn allemaal lid. Deze kerken delen de evangelische kenmerken die de vereniging ontleent aan de historicus David Bebbington: de overtuiging dat “levens getransformeerd moeten worden door een ‘wedergeboren’ ervaring,” “een hoog aanzien voor en gehoorzaamheid aan de Bijbel als het ultieme gezag,” het verspreiden van het evangelie en het kruis als middelpunt.
Niet elke pinksterkerk maakt echter deel uit van die familie. De Church of God in Christ, die in de bovenstaande tabel voorkomt, staat niet op de lijst van de vereniging. En Oneness-pinkstergelovigen, zoals de United Pentecostal Church International, begrijpen God zelf anders, want zij leren dat “Er één God is, die Zichzelf heeft geopenbaard als Vader; door Zijn Zoon, in verlossing; en als de Heilige Geest, door emanatie.” De Assemblies of God woog die visie, die in haar eigen geschiedenis de “New Issue” wordt genoemd, en in 1916 bevestigde zij in plaats daarvan de leer van de Drie-eenheid.
Wat pinkstergelovigen onderscheidt van andere evangelicalen is wat zij verwachten na de wedergeboorte. We vergelijken pinksterkerken met baptistische en andere evangelische kerken, in de Verenigde Staten, Latijns-Amerika en Italië, in Evangelisch vs. Pinkster.

Wat is het verschil tussen pinkstergelovig en charismatisch?
Wat hen verdeelt is vooral waar ze aanbidden. Beiden zoeken naar de gaven die Paulus opsomt voor de kerk in Korinthe, “het woord van wijsheid,” “de gaven van genezing,” “profetie,” “allerlei talen” (1 Korintiërs 12:8–10), maar pinkstergelovigen hebben hun eigen kerken en charismatische christenen blijven waar ze zijn.
De vroege pinkstergelovigen hadden gehoopt de kerken waar ze vandaan kwamen te vernieuwen, maar, zoals de World Christian Encyclopedia over het pinkstergeloof zegt: “vanaf 1909 werden de leden in toenemende mate uit de gevestigde kerkgenootschappen gezet en zo gedwongen nieuwe georganiseerde denominaties te beginnen.” De Assemblies of God werd in 1914 georganiseerd. Een halve eeuw later ontstond dezelfde honger binnen de oudere kerken, en dit keer bleven de mensen. Pew dateert de charismatische vernieuwing in 1960 onder mainline protestanten in de Verenigde Staten, en zegt dat deze “tegen 1967 was verspreid naar delen van de Amerikaanse Katholieke Kerk.” Charismatische gelovigen, zo stelt de encyclopedie, omschrijven zichzelf als “vernieuwd in de Geest,” en zij blijven binnen hun eigen kerken “in plaats van te vertrekken om zich bij pinkstergemeenten aan te sluiten.”
Dus een charismatisch christen kan een katholiek zijn die in tongen bidt tijdens een doordeweekse gebedsbijeenkomst en op zondag naar de mis gaat. Toen paus Franciscus de Katholieke Charismatische Vernieuwing in Rome ontmoette voor haar vijftigste verjaardag in 2017, noemde hij het “een vloed van genade” en zei over het ontstaan ervan: “Een werk dat geboren werd… Katholiek? Nee. Het werd oecumenisch geboren!” En waar pinkstergelovigen meestal vasthouden aan het idee dat tongen het teken zijn van de Geestesdoop, vindt de encyclopedie dat tongen onder charismatische christenen “als optioneel worden beschouwd.”
Sommige kerken, zoals de Vineyard, kwamen voort uit de vernieuwing, maar behoren noch tot de pinksterdenominaties, noch tot de oudere kerken. Ze hebben hun eigen netwerken gevormd en onderzoekers noemen hen onafhankelijke charismatische kerken. Veel onafhankelijke charismatische christenen behoren tot kerken in Afrika, Azië en Latijns-Amerika die werden gesticht zonder verwijzing naar het westerse christendom.

Zijn charismatische kerken evangelisch?
Velen van hen zijn dat wel, en Vineyard USA, bijvoorbeeld, behoort tot de National Association of Evangelicals, die charismatische kerken in haar familie telt. Een katholieke of orthodoxe charismatische christen heeft dezelfde vernieuwing ontmoet, maar blijft katholiek of orthodox in geloof, sacramenten en kerk, en is geen evangelicaal in de gebruikelijke zin. We kijken naar hoe evangelicalen en katholieken verschillen over bekering, doop en de Bijbel in Evangelisch vs. Katholiek.

Wat bedoelen pinkstergelovigen met de doop in de Heilige Geest?
Pinkstergelovigen bedoelen een gave die komt nadat een persoon tot geloof is gekomen. De Assemblies of God leert dat alle gelovigen dit “vurig moeten verwachten en ernstig moeten zoeken.” Zij noemt deze doop “de normale ervaring van allen in de vroege christelijke kerk,” zegt dat het “kracht voor leven en dienst” brengt, en leert dat het “onderscheiden is van en volgt op de ervaring van de wedergeboorte.” Haar achtste artikel zegt dat de Geestesdoop “wordt getuigd door het initiële fysieke teken van het spreken in andere talen zoals de Geest van God hen de uitspraak geeft (Handelingen 2:4).”
Pinkstergelovigen horen hun eigen vraag in die welke Paulus in Efeze stelde. Hij vond daar discipelen en vroeg hen: “Hebt gij de Heilige Geest ontvangen toen gij geloofdet?” Nadat zij gedoopt waren en hij zijn handen op hen legde, “kwam de Heilige Geest op hen; en zij spraken in tongen en profeteerden” (Handelingen 19:2, 6). Pinkstergelovigen lezen dergelijke scènes als een patroon voor het gewone christelijke leven van vandaag, gaven uit de tijd van het Nieuwe Testament die aan de Kerk zijn teruggegeven.
Niets van dit alles betekent dat pinkstergelovigen ontkennen dat elke gelovige de Geest heeft, want de Assemblies of God leert dat een persoon gered wordt “door het bad van de wedergeboorte en de vernieuwing door de Heilige Geest.” Waar andere evangelicalen hun vraagtekens bij zetten is een tweede doop. De meesten van hen lezen dezelfde Schriften en concluderen dat de doop in de Geest plaatsvindt bij de bekering. “Want door één Geest zijn wij allen tot één lichaam gedoopt,” schrijft Paulus (1 Korintiërs 12:13), en “indien iemand de Geest van Christus niet heeft, die behoort Hem niet toe” (Romeinen 8:9). Zij horen Paulus’ eigen vragen als vragen waarop het antwoord nee is: “spreken zij allen in tongen? vertolken zij allen?” (1 Korintiërs 12:30). Sommige evangelicalen, cessationisten genoemd, gaan verder en houden vol dat dergelijke gaven eindigden met de apostelen. Peter Masters van de Metropolitan Tabernacle in Londen schrijft dat “de tekengaven zijn opgehouden (genezingen en spreken in tongen).” U vindt het volledige betoog aan beide kanten in Wat het betekent om gedoopt te worden in de Heilige Geest.

Waar is elke beweging begonnen?
De evangelische beweging is de oudste van de drie, en haar wortels, zo zegt de encyclopedie, “liggen in het 18e-eeuwse Europa, toen Engelssprekende protestanten een reeks religieuze opwekkingen ervoeren, aangewakkerd door prominente evangelisten zoals George Whitefield en John Wesley, maar gesteund door gewone christenen.” De naam kwam te staan voor het netwerk van die opwekkingsbewegingen in Groot-Brittannië en zijn koloniën, en de oproep om wedergeboren te worden ging daarmee gepaard.
Het pinkstergeloof ontstond aan het begin van de twintigste eeuw, op 1 januari 1901, toen studenten aan Charles Parhams Bethel Bible School in Topeka, Kansas, begonnen te spreken in tongen tijdens een gebedsbijeenkomst. In 1906 brak er opwekking uit in een kleine missiepost aan 312 Azusa Street in Los Angeles, geleid door William J. Seymour, een Afro-Amerikaanse heiligingsprediker. De eigen geschiedenis van de Assemblies of God zegt dat critici de gemeente aanvielen omdat Seymour “predikte over raciale verzoening en het herstel van bijbelse geestelijke gaven.” De opwekking werd een lokale sensatie en pelgrims kwamen van over de hele wereld. Geleerden spreken nu van verschillende beginpunten in verschillende landen, en de Assemblies of God noemt Azusa Street een van de brandpunten van de beweging.
De charismatische vernieuwing volgde vanaf 1960, eerst onder mainline protestanten in de Verenigde Staten, daarna onder katholieken vanaf 1967, en na verloop van tijd ook onder sommige orthodoxe christenen.

Hoeveel pinkstergelovigen en charismatische christenen zijn er?
Het Center for the Study of Global Christianity aan het Gordon-Conwell Theological Seminary telt in 2026 ongeveer 676 miljoen pinkstergelovigen en charismatische christenen samen, terwijl het er in 1900 minder dan een miljoen telde. Dat is ongeveer één op de vier christenen van de 2,67 miljard die het telt. Dezelfde tabel telt 424 miljoen evangelicalen, en veel mensen behoren tot beide groepen. Pews analyse uit 2010 wees uit dat 44% van de pinkstergelovigen in sub-Sahara Afrika woonde en 37% in Amerika, terwijl bijna de helft van alle charismatische christenen in Amerika woonde.
Een gebedsbijeenkomst in Kansas en een vervallen missiepost in Los Angeles werden, binnen anderhalve eeuw, een beweging die in kerken van elke traditie op elk continent te vinden is. Degenen onder ons die discussiëren over tongen bidden uiteindelijk nog steeds dezelfde paar woorden: kom, Heilige Geest.
Petrus beëindigde zijn preek op die eerste Pinksterdag met een belofte die breed genoeg is voor alle drie de namen en voor ons: “Want voor u is de belofte en voor uw kinderen en voor allen die veraf zijn, zovelen als de Heere, onze God, ertoe roepen zal” (Handelingen 2:39). Paulus gaf de kerken de manier om het bij elkaar te houden: “Er is verscheidenheid in genadegaven, maar het is dezelfde Geest” (1 Korintiërs 12:4).

Gerelateerde artikelen
- Evangelische versus pinksterkerk: Pinkstergelovigen zijn evangelischen die de doop in de Geest zoeken
- Protestants versus pinkstergelovig: Pinkstergelovigen zijn protestanten die vandaag de dag de gaven van de Geest verwachten
- Assemblies of God versus Pinkstergemeente: De Assemblies of God is een pinksterkerk
- Evangelisch versus Protestant: Evangelicals zijn een soort Protestant
- 22 Bijbelverzen over spreken in tongen

Een reactie plaatsen