Zielslaap is de overtuiging dat de doden helemaal niets weten tussen de dag dat ze sterven en de dag dat Christus hen opwekt. Van de 23 kerken die we vergelijken, onderwijzen er twee dit. Zevendedagsadventisten zeggen in hun fundamentele geloofspunten dat “de dood een onbewuste toestand is voor alle mensen,” en Jehova's getuigen gaan een stap verder en zeggen dat “wanneer we sterven, we ophouden te bestaan.” De meeste anderen onderwijzen dat de ziel na de dood wakker is. De Katholieke Kerk onderwijst dat ieder van ons op het moment van de dood wordt geoordeeld, en de Orthodoxe Kerk dat de ziel een voorproefje van de hemel of de hel heeft totdat Christus weer komt. De Lutheran Church–Missouri Synod, presbyterianen en baptisten die de 1689 Confessie aanhangen, zeggen dat de zielen van gelovigen direct naar God gaan. Methodisten en mennonieten laten de vraag open, en het Leger des Heils zegt dat we sterven om bij Christus te zijn en gaat niet verder.
Elk van deze kerken leest hetzelfde woord. De Schrift noemt de dood keer op keer een slaap, en Jezus gebruikte het woord zelf toen zijn vriend stierf: “Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen; maar Ik ga heen om hem uit de slaap te wekken” (Johannes 11:11). De discipelen dachten dat hij een gewone nachtrust bedoelde, en daarom “zei Jezus hun ronduit: Lazarus is gestorven” (Johannes 11:14). Christenen aan beide kanten van deze vraag geloven dat de slapers gewekt zullen worden. Waar we het over oneens zijn, is wat er in de tussentijd slaapt: de hele persoon, of alleen het lichaam in het graf terwijl de ziel naar God gaat.
| Kerk | Zielslaap? | In eigen woorden |
|---|---|---|
| Zevendedagsadventist | Ja | “De dood is als een diepe slaap” |
| Jehovah’s getuigen | De doden zijn bewusteloos | “Wanneer we sterven, houden we op te bestaan” |
| Katholiek | Nee; geoordeeld bij de dood | “Op het moment van zijn dood” |
| Oosters-Orthodox | Nee | “Een voorproefje van de hemel of de hel” |
| Koptisch-Orthodox | Nee | De overleden gelovigen zijn “met Christus” |
| Luthers (Missouri-synode) | Nee | “Altijd verworpen als onschriftuurlijk” |
| Presbyteriaans en Gereformeerd | Nee | Westminster: zielen “noch sterven noch slapen” |
| Baptist (1689 Confessie) | Nee | Dezelfde woorden, “noch sterven noch slapen” |
| Anglicaans en Episcopalen | Het begrafenisgebed kijkt uit naar het paradijs | “Mogen de engelen u naar het paradijs geleiden” |
| Verenigde Kerk van Christus | Nee (Heidelberg, een erfgoedtekst) | “Direct na dit leven opgenomen bij Christus” |
| Kerken van Christus | Nee (Christian Courier, een onderwijssite) | “Slaap” wordt “nooit gebruikt voor de ziel” |
| Pinkstergemeente (Assemblies of God) | Nee (een document uit 1976, inmiddels vervangen) | “De goddelozen blijven bewust” |
| Heiligen der laatste dagen | Nee; een geestenwereld | “Nog steeds bezig met het werk van de Heer” |
| Methodistisch | In het midden gelaten | “Verenigde Methodisten bieden er geen” |
| Mennonitisch | In het midden gelaten | De Schrift spreekt “veel minder vaak en duidelijk” |
| Leger des Heils | Bij Christus; geen details | “Wij sterven om bij Christus te zijn” |
| Nazarener, Discipelen, Oneness Pinkstergemeente, Amish, Quaker, Southern Baptist, niet-confessioneel | Verklaringen spreken over de opstanding, niet over de tijd daartussen | Dordtse Confessie (Amish): de doden “zullen opgewekt worden” |
Onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties, zet willekeurig twee van de 23 kerken naast elkaar over wat er na de dood gebeurt en 54 andere vragen.

Wie onderwijst zielslaap?
Zevendedagsadventisten beginnen waar de Bijbel begint, bij Adam. God vormde hem uit het stof en blies hem de levensadem in, “en de mens werd tot een levende ziel” (Genesis 2:7), dus een ziel, zoals de eigen site van de kerk uitlegt, is “de combinatie van een lichaam plus de levensadem.” Wanneer we sterven, keert die adem terug naar God tot de opstanding, en blijft er niets van ons wakker om het verstrijken van de tijd op te merken, want “de doden weten niets” (Prediker 9:5). Het fundamentele geloofspunt 26 van de kerk verwoordt het zo: “God, die alleen onsterfelijk is, zal Zijn verloste kinderen eeuwig leven schenken. Tot die dag is de dood een onbewuste staat voor alle mensen.” Het ontwaken komt wanneer Christus verschijnt, en dan “zullen de opgestane rechtvaardigen en de levende rechtvaardigen verheerlijkt worden en opgenomen worden om hun Heer te ontmoeten.”
Jehovah’s Getuigen lezen dat vers uit Prediker in hun eigen vertaling als: “wat de doden betreft, zij zijn zich van helemaal niets bewust,” en trekken daaruit een hardere conclusie. “Wanneer we sterven, houden we dus op te bestaan,” zegt hun site jw.org. Ze behouden het woord slaap echter wel, omdat “de Bijbel leert dat God de doden kan wekken alsof ze uit een slaap komen en hen weer leven kan geven.” Beide kerken zijn het er dus over eens dat de doden zich van niets bewust zijn en dat de opstanding onze hoop is, hoewel adventisten spreken over de doden die rusten in het graf en Getuigen over de doden die hebben opgehouden te bestaan. De rest van wat hen verdeelt staat in Jehovah’s Getuigen vs. Zevendedagsadventisten.
Zielslaap en annihilationisme zijn twee verschillende overtuigingen. Zielslaap gaat over de tijd tussen de dood en de opstanding, en annihilationisme gaat over wat er na het oordeel met de verlorenen gebeurt. Adventisten hangen beide aan, en hun site zegt over de verlorenen: “Zij worden voor eeuwig vernietigd, niet voor eeuwig brandend.” Die tweede overtuiging heeft een eigen pagina, annihilationisme en of de hel eeuwig is.

Wat zegt de Bijbel over het slapen van de doden?
Het woord loopt als een rode draad door de Schrift. Daniël zag dat “velen van hen die slapen in het stof van de aarde, zullen ontwaken, sommigen tot eeuwig leven, en sommigen tot schande en eeuwig afschuw” (Daniël 12:2). Toen Stefanus gestenigd werd, zegt Lukas simpelweg dat “hij ontsliep” (Handelingen 7:60), en Paulus schreef aan de christenen in Thessalonica “met betrekking tot hen die ontslapen zijn, opdat u niet bedroefd bent zoals de anderen die geen hoop hebben” (1 Thessalonicenzen 4:13). Adventisten en Getuigen nemen deze verzen zoals ze er staan, en dat deden ook de mensen tegen wie Johannes Calvijn in 1534 schreef, hoewel hij van al hun verzen zei dat Jobs “Zo ligt de mens neer en staat niet op” (Job 14:12) “het gedeelte was waarop zij het meest hardnekkig aandrongen.”
De kerken die geloven dat de ziel wakker is, horen het woord als een beschrijving van hoe de dood eruitziet voor degenen die achterblijven. Calvijn schreef: “Wij hebben inderdaad geen afkeer van de term slaap, ware het niet dat deze door hun dwalingen is bedorven en bijna bezoedeld,” en hij betoogde dat “de Schrift slechts verwees naar de uiterlijke samenstelling van het lichaam, en het als slaap beschreef omdat het voor de mens zo leek.” Christian Courier, een onderwijssite van de Churches of Christ, zegt in één regel hetzelfde: “De term ‘slaap’ wordt nooit gebruikt voor de ziel—alleen voor het lichaam.”
Vervolgens wijzen ze op de verzen waar iemand wakker lijkt te zijn. Op dezelfde momenten dat Stefanus “ontsliep,” bad hij: “Heere Jezus, ontvang mijn geest” (Handelingen 7:59). Paulus sprak over “het verlangen om heen te gaan en met Christus te zijn, wat verreweg het beste is” (Filippenzen 1:23), en over “liever uit het lichaam uitwonend en inwonend bij de Heere te zijn” (2 Korintiërs 5:8). In Jezus’ verhaal over de rijke man en Lazarus werd de bedelaar die stierf “door de engelen gedragen in de schoot van Abraham” (Lukas 16:22). En Johannes zag “onder het altaar de zielen van hen die geslacht waren om het Woord van God,” roepend: “Hoelang, o heilige en waarachtige Heere,” en “aan ieder van hen werden witte gewaden gegeven; en er werd tegen hen gezegd dat zij nog een korte tijd zouden rusten” (Openbaring 6:9–11). Calvijn kon zich die gewaden niet voorstellen bij slapers. “O slapende geesten! wat zijn witte gewaden voor jullie?” vroeg hij. “Zijn het kussens waarop jullie moeten gaan liggen en slapen?”
Beide kanten citeren zelfs hetzelfde vers, “de geest zal terugkeren naar God die hem gegeven heeft” (Prediker 12:7), adventisten voor de levensadem die terugkeert naar God en de Baptist Confession van 1689 voor zielen die “onmiddellijk terugkeren naar God die hen gegeven heeft.” De bredere vragen, waar de ziel heen gaat en wat hemel en hel zijn, zijn verzameld in wat er volgens de Bijbel gebeurt als je sterft.

Wat bedoelde Jezus met “heden zult gij met mij in het paradijs zijn”?
De dief die naast Jezus gekruisigd werd, zei: “Heere, gedenk mij als U in Uw koninkrijk gekomen bent,” en Jezus antwoordde: “Voorwaar, Ik zeg u: Heden zult u met Mij in het paradijs zijn” (Lukas 23:42–43). Katholieken, de Missouri-synode en Calvijn horen er allemaal een belofte voor diezelfde dag in. “Hij roept hem op diezelfde dag tot de vreugden van Zijn koninkrijk!” schreef Calvijn.
Jehovah’s Getuigen verplaatsen de komma, en hun Nieuwe-Wereldvertaling leest: “Voorwaar, ik zeg u vandaag: u zult met mij in het paradijs zijn.” Hun studienoot legt uit dat de oudste Griekse manuscripten “geen spaties of leestekens bevatten zoals die in moderne talen worden gebruikt.” Ze geven toe dat de standaard wetenschappelijke edities de komma vóór “vandaag” plaatsen, en betogen dat het plaatsen erna past bij Jezus’ uitspraak dat hij tot de derde dag in “het hart van de aarde” zou zijn (Mattheüs 12:40). Volgens hun lezing gebruikte Jezus het woord “om de aandacht te vestigen, niet op het tijdstip waarop de misdadiger in het paradijs zou zijn, maar op het tijdstip waarop de belofte werd gedaan.”

Welke kerken verwerpen zielslaap?
De meeste andere kerken die we vergelijken, leren dat de ziel na de dood wakker is, en verschillende noemen zielslaap om deze te verwerpen. De Katholieke Kerk leert dat “Ieder mens bij zijn dood in zijn onsterfelijke ziel zijn eeuwige vergelding ontvangt in een bijzonder oordeel dat zijn leven op Christus betrekt” (Catechismus 1022), en sommigen, zo geloven katholieken, worden eerst gezuiverd, wat het onderwerp is van wat het vagevuur is en wie erin gelooft.
Voor de orthodoxen begint de leer met Jezus' verhaal over de rijke man en Lazarus. Het Grieks-orthodox aartsbisdom van Amerika leert hieruit dat “een ziel na de dood een voorproefje van de hemel of de hel ervaart, afhankelijk van haar geweten”, en daarom, zo stelt het, “bidt de Kerk voor de zielen van de overledenen.” De Koptisch-orthodoxe Kerk noemt Hades en het Paradijs “onderdelen van een tussenstadium die de toestand van de mensheid na de dood en vóór de opstanding en het laatste oordeel beschrijven”, en leert dat degenen die in de Heer sterven “bij Christus” zijn. De Assemblies of God interpreteerden het verhaal op dezelfde manier in een beleidsstuk uit 1976, waarin stond dat “Jezus' woorden in Lucas 16 ons laten zien dat de goddelozen bij bewustzijn blijven en zich bewust zijn van hun staat en van wat ze hebben gemist”, maar de kerk heeft dat stuk inmiddels ingetrokken en vervangen door een nieuwer exemplaar.
De lutherse, gereformeerde en baptistische belijdenissen benoemen de slaap van de ziel en verwerpen deze. De Lutheran Church–Missouri Synod stelt: “De lutherse kerk heeft het idee dat de ziel tussen de dood en de Dag des Oordeels op zo'n manier slaapt dat zij zich niet bewust is van hemelse zaligheid, altijd als onschriftuurlijk verworpen.” Presbyteriaanse en gereformeerde kerken belijden in de Westminster Confessie dat “hun zielen, die noch sterven noch slapen, een onsterfelijk bestaan hebben en onmiddellijk terugkeren naar God die hen gaf”, en de Westminster Shorter Catechism leert dat de zielen van gelovigen “onmiddellijk overgaan in heerlijkheid.” Toen baptisten in 1689 de Second London Confession schreven, behielden ze precies die woorden, dat onze zielen “noch sterven noch slapen.” De United Church of Christ bewaart op haar eigen website, als getuigenis van een van de kerken waaruit zij is voortgekomen, de Heidelbergse Catechismus van 1563, die de gelovige vertelt dat “niet alleen mijn ziel onmiddellijk na dit leven tot Christus, haar hoofd, zal worden opgenomen, maar zelfs mijn eigen vlees” zal worden opgewekt en daarmee herenigd.
Latter-day Saints leren dat de doden wakker zijn in een geestenwereld, “een plaats waar de geesten van degenen die gestorven zijn verblijven vóór de opstanding”, waar, zo zeggen zij, de rechtvaardigen “rusten van aardse zorgen en verdriet. Maar zij zijn nog steeds bezig met het werk van de Heer.”

Geloofden Luther en Calvijn in zielslaap?
Luther noemde de dood gedurende zijn jaren als hervormer een slaap, en hij was er niet altijd zeker van wat die slaap inhield, zoals de lutherse geleerde Philip J. Secker aantoonde toen hij Luthers uitspraken verzamelde voor de Concordia Theological Monthly in 1967. In een brief van 13 januari 1522 aan Nicholas von Amsdorf schreef Luther: “Ik ben geneigd in te stemmen met uw mening dat de zielen van de rechtvaardigen slapen en dat zij niet weten waar zij zijn tot de Dag des Oordeels.” Toen hij echter dacht aan Mozes en Elia op de berg en aan Lucas 16, hield hij zich in: “het is mijn mening dat deze dingen onzeker zijn.” Jaren later, tijdens colleges over Genesis, draaide hij het om: “Maar de ziel slaapt niet op dezelfde manier. Zij is wakker. Zij ervaart visioenen en de gesprekken van de engelen en van God.” Seckers oordeel was dat “Luther niet geheel consistent was in zijn leer over de staat van de doden”, en het antwoord van de Missouri Synod vandaag de dag is, zoals we zagen, nee.
Calvijn schreef op zijn beurt een heel boek ertegen, zijn eerste theologische boek, in Orléans in 1534 toen hij vijfentwintig was. Hij noemde het Psychopannychia, naar het Grieks voor “de slaap van de ziel”, en de kerkhistoricus Philip Schaff zegt dat het gericht was tegen “sommige wederdopers.” Toen het in 1581 in het Engels uitkwam, verraadde de titel het hele argument: “Een verhandeling over de onsterfelijkheid van de ziel, waarin wordt bewezen dat zielen na het verlaten van het lichaam wakker zijn en leven: tegen degenen die denken dat zij slapen.” De Forty-two Articles van de Church of England uit 1553 bevatten een artikel dat de historicus B. J. Kidd samenvat als “De zielen van hen die dit leven verlaten, sterven niet met de lichamen en slapen niet werkeloos”, en het werd in 1563 geschrapt, samen met andere die gericht waren tegen “wederdopersfouten die in de tussentijd waren uitgedoofd.” Vandaag de dag, wanneer het lichaam uit een anglicaanse kerk wordt gedragen, kunnen de rouwenden een lofzang zingen uit het Book of Common Prayer van 1979: “Mogen de engelen u naar het paradijs leiden; en mogen de martelaren u bij uw komst ontvangen.”

Welke kerken laten de vraag open?
De United Methodist Church wil er geen uitsluitsel over geven: “Hoewel we misschien een duidelijk antwoord willen, bieden United Methodists dat niet in onze leerstellige verklaringen. Dit komt omdat de geschriften zelf geen enkel duidelijk onderwijs bieden over wat er met de doden gebeurt tussen hun dood en de opstanding en het oordeel op de Laatste Dag.” De Confession of Faith van de Mennonite Church USA zegt dat het Nieuwe Testament “veel minder vaak en duidelijk spreekt over de staat van personen tussen het moment van hun dood en de opstanding. Toch zijn wij die in Christus zijn ervan verzekerd dat zelfs de dood ons niet kan scheiden van de liefde van God.” Het Handbook of Doctrine van het Leger des Heils leunt op Paulus en stopt daar: “Het Nieuwe Testament benadrukt dat we sterven om bij Christus te zijn. We houden ons niet bezig met speculatieve details.”
Verschillende andere kerken hebben geen verklaring over de tussenliggende tijd, en hun documenten kijken er voorbij naar het einde. De Church of the Nazarene vertrouwt het lichaam van een gelovige “toe aan het graf in het vaste vertrouwen en de zekere hoop op de opstanding van de doden.” De Dordrechtse Confessie van 1632, die de Amish aanhouden, gebruikt het eigen woord van de Bijbel en zegt dat “op de laatste dag alle mensen die gestorven zijn en in slaap zijn gevallen, zullen worden gewekt en levend gemaakt, en zullen opstaan.” De Baptist Faith and Message van 2000 van de Southern Baptists gaat rechtstreeks van dit leven naar de dag waarop “de doden zullen worden opgewekt.” Anderen spreken over Gods greep op ons in leven en dood. De Disciples of Christ zeggen in een rapport uit 1989: “Niets kan de mensheid scheiden van de uiteindelijke realiteit van Gods liefde.” De United Pentecostal Church International zegt: “Het verlossingswerk van Christus overwon de dood en brengt hoop op eeuwig leven”, en Britse quakers zeggen dat “leven en dood beide delen van het geheel zijn en dat heelheid in God is.” Geen van hen zegt of de doden in de tussentijd wakker zijn, en niet-confessionele kerken hebben hierover geen gezamenlijke verklaring.

Wat zeggen de kerken tegen degenen die rouwen?
Als u dit leest omdat iemand van wie u houdt is overleden, hebben de kerken woorden van troost voor u, op welke manier zij het woord slaap ook lezen. De adventistische website zegt: “Er is geen reden om je zorgen te maken over een geliefde die is overleden. Zij rusten vredig in het graf. Zij hebben geen pijn.” Het Leger des Heils zegt: “We kunnen erop vertrouwen dat we veilig in de handen van God zullen zijn.” Toen een rouwende lezer wiens zus en vader waren overleden aan de Missouri Synod vroeg: “Slapen zij tot het einde van de wereld?”, begon het antwoord met de belofte vanaf het kruis. En Paulus, die zelf het woord slaap gebruikte, gaf ons allemaal de reden om niet te treuren als mensen zonder hoop: “Want indien wij geloven dat Jezus gestorven en opgestaan is, zal God ook degenen die in Jezus ontslapen zijn, met Hem meebrengen” (1 Tessalonicenzen 4:14). Jezus zei over zijn vriend: “Ik ga heen om hem uit de slaap te wekken” (Johannes 11:11), en christenen aan elke kant van deze vraag wachten op de dag dat Hij komt om degenen van wie wij houden te wekken.

Gerelateerde artikelen
- Vergelijk christelijke denominaties: wat 23 kerken leren over 55 vragen
- Gaan gelovigen direct naar de hemel wanneer ze sterven?
- wat Jehovah’s Getuigen geloven dat er gebeurt als je sterft
- Zevendedagsadventisten versus Baptisten: De sabbat en de ziel
- Bijbelverzen bij het overlijden van een dierbare

Een reactie plaatsen