20 Bijbelverzen over hebzucht en egoïsme

Exodus 20:17

“U zult niet begeren het huis van uw naaste. U zult niet begeren de vrouw van uw naaste, noch zijn dienaar of zijn dienstmaagd, zijn rund of zijn ezel, of iets wat van uw naaste is.”

Reflectie: De Tien Geboden eindigen met dit vers. De eerdere geboden verbieden daden zoals stelen en overspel; dit gebod verbiedt het verlangen naar wat van een naaste is, en het somt het huis, de vrouw, de dienaren en de dieren op voordat het afsluit met “iets wat van uw naaste is.” Paulus zegt in Romeinen 7:7 dat hij niet geweten zou hebben wat begeren was als de wet niet had gezegd: “U zult niet begeren.”

Lukas 12:15

“Toen zei Hij tegen hen: ‘Pas op! Wees op uw hoede voor allerlei vormen van hebzucht; het leven bestaat niet uit een overvloed aan bezittingen.’”

Reflectie: Een man in de menigte vraagt Jezus om zijn broer de erfenis met hem te laten verdelen. Jezus weigert als rechter tussen hen op te treden en waarschuwt in plaats daarvan tegen “alle vormen van hebzucht,” waarna hij de gelijkenis vertelt van de rijke man die grotere schuren plant voor zijn overtollige graan. God noemt de man een dwaas, en Jezus beëindigt het verhaal: “Zo is het met wie voor zichzelf schatten verzamelt, maar niet rijk is bij God” (12:21).

Kolossenzen 3:5

“Dood daarom wat in u aards is: hoererij, onreinheid, hartstocht, kwade begeerten en de hebzucht, die afgoderij is.”

Reflectie: Paulus vertelt de Kolossenzen om “alles wat bij uw aardse natuur hoort” te doden, en hij somt hebzucht op naast seksuele immoraliteit, onzuiverheid, lust en kwade verlangens. Hij voegt daar de uitdrukking “wat afgoderij is” aan toe. Efeziërs 5:5 maakt dezelfde identificatie: een hebzuchtig persoon “is een afgodendienaar.”

1 Timoteüs 6:10

“Want de liefde voor geld is een wortel van allerlei kwaad. Sommige mensen, begerig naar geld, zijn afgedwaald van het geloof en hebben zichzelf met vele smarten doorboord.”

Reflectie: Paulus noemt de liefde voor geld, en het vers daarvoor noemt het verlangen ernaar: “Wie rijk wil worden, valt in verzoeking en in een valstrik en in vele dwaze en schadelijke verlangens die mensen in verderf en ondergang storten” (6:9). De schade die hij beschrijft is “verderf en ondergang,” en sommigen, begerig naar geld, “zijn van het geloof afgedwaald en hebben zichzelf met vele smarten doorboord.” Later in het hoofdstuk geeft hij Timoteüs instructies voor degenen die al rijk zijn (6:17-19).

Spreuken 28:25

“De hebzuchtige stookt ruzie, maar wie op de Heer vertrouwt, zal voorspoedig zijn.”

Reflectie: Het spreekwoord plaatst de hebzuchtige tegenover “degenen die op de Heer vertrouwen,” dus het tegenovergestelde van hebzucht is hier vertrouwen. Het volgende vers zet het contrast voort: “Wie op zichzelf vertrouwt, is een dwaas.” Twee verzen later richten de spreuken zich tot de armen: “Wie aan de armen geeft, zal niets tekortkomen” (28:27).

Marcus 8:36

“Wat heeft het voor zin als iemand de hele wereld wint, maar zijn ziel verliest?”

Reflectie: Jezus stelt deze vraag aan de menigte en zijn discipelen direct nadat hij hen heeft verteld dat iedereen die hem volgt “zichzelf moet verloochenen en zijn kruis op zich moet nemen” (8:34). “De hele wereld” winnen wordt afgezet tegen het verliezen van de eigen ziel, en het volgende vers benadrukt het punt: “Of wat kan iemand geven als losprijs voor zijn ziel?”

Spreuken 23:4-5

“Sloof je niet uit om rijk te worden; vertrouw niet op je eigen slimheid. Werp slechts een blik op rijkdom, en ze is verdwenen, want ze zal zeker vleugels krijgen en als een adelaar naar de hemel vliegen.”

Reflectie: De NIV drukt dit af als de achtste van de “spreuken van de wijzen.” Het waarschuwt tegen jezelf uitputten om rijk te worden en tegen vertrouwen op je eigen slimheid om dat te doen. De reden die wordt gegeven is dat rijkdom niet blijft: een blik, en ze “krijgen vleugels en vliegen weg naar de hemel als een adelaar.”

Matteüs 6:24

“Niemand kan twee heren dienen. Want hij zal de één haten en de ander liefhebben, of hij zal zich aan de één hechten en de ander minachten. U kunt niet God dienen en de mammon.”

Reflectie: In de Bergrede volgt dit gezegde op het onderwijs over schatten: “Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde” en “waar je schat is, daar zal ook je hart zijn” (6:19-21). Het Griekse woord dat de NIV vertaalt als “geld” is mamonas, wat de King James Version laat staan als “mammon.” Jezus spreekt erover als een meester die gediend kan worden, en hij zegt dat een persoon niet tegelijkertijd God en de mammon kan dienen.

Hebreeën 13:5

“Houd uw leven vrij van geldzucht en wees tevreden met wat u hebt, want God heeft gezegd: ‘Ik zal u nooit verlaten; Ik zal u nooit in de steek laten.’”

Reflectie: De schrijver koppelt vrijheid van de liefde voor geld aan tevredenheid en baseert beide op een belofte van God: “Ik zal u nooit verlaten; Ik zal u nooit in de steek laten,” de belofte die God aan Jozua deed (Jozua 1:5). Het volgende vers trekt de conclusie door Psalm 118:6 te citeren in de vorm “De Heer is mijn helper; ik zal niet vrezen,” waar de NIV van de psalm leest “De Heer is met mij.”

1 Timoteüs 6:6-8

“Maar godsvrucht met tevredenheid is een grote winst. Want wij hebben niets in de wereld meegebracht, en het is duidelijk dat wij ook niets kunnen meenemen. Maar als wij voedsel en kleding hebben, zullen wij daarmee tevreden zijn.”

Reflectie: Paulus heeft zojuist valse leraren beschreven “die denken dat godsvrucht een middel tot winstbejag is” (6:5), en hij antwoordt hen met hetzelfde woord: godsvrucht met tevredenheid is grote winst. Zijn redenen zijn dat mensen niets in de wereld hebben meegebracht en er ook niets uit kunnen meenemen, en dat voedsel en kleding voldoende zijn om tevreden mee te zijn. De verzen die volgen waarschuwen voor degenen die rijk willen worden (6:9-10).

Filippenzen 4:11-12

“Niet dat ik dit zeg vanwege gebrek, want ik heb geleerd tevreden te zijn in de omstandigheden waarin ik verkeer. Ik weet wat het is om in armoede te leven, en ik weet wat het is om overvloed te hebben. In elk opzicht en in alle dingen ben ik ingewijd: zowel in verzadigd te worden als in honger te lijden, zowel in overvloed te hebben als in gebrek te lijden.”

Reflectie: Paulus bedankt de gemeente in Filippi voor het vernieuwen van hun zorg voor hem (4:10), en hij voegt eraan toe dat hij niet uit nood schrijft. Tevredenheid, zegt hij, is iets dat hij heeft “geleerd”, zowel in honger als in overvloed. Het volgende vers, “Ik vermag alle dingen door Hem die mij kracht geeft” (4:13), hoort bij dit gedeelte en verwijst naar het tevreden leven in beide omstandigheden.

Jakobus 3:16

“Want waar afgunst en zelfzucht heersen, daar is wanorde en allerlei kwalijke praktijk.”

Reflectie: Jakobus stelt twee soorten wijsheid tegenover elkaar. Hij zegt tegen degenen die “bittere afgunst en zelfzuchtige ambitie” in hun hart koesteren dat ze niet moeten opscheppen, en noemt dergelijke “wijsheid” “aards, ongeestelijk, demonisch” (3:14-15); de wijsheid van boven is “zuiver, vervolgens vreedzaam, vriendelijk, meegaand, vol van barmhartigheid” (3:17). Een paar verzen later herleidt hij gevechten en ruzies tot “uw hartstochten die in uw leden strijden” en tot begeren: “U begeert en u hebt het niet, u benijdt en beijvert u en kunt het niet verkrijgen; u maakt ruzie en voert oorlog” (4:1-2).

Filippenzen 2:3

“Doe niets uit zelfzucht of ijdelheid. Maar wees in nederigheid de anderen hoger dan uzelf.”

Reflectie: Paulus volgt het gebod met de positieve kant ervan: “niet ieder voor zich naar zijn eigen belang kijken, maar ieder ook naar het belang van de ander” (2:4). Hij geeft vervolgens Christus als voorbeeld, die “het niet als een roof beschouwde om aan God gelijk te zijn” maar “Zichzelf ontledigd heeft” en “Zichzelf vernederd heeft en gehoorzaam geworden is tot de dood, ja, de dood aan het kruis!” (2:6-8).

Mattheüs 20:28

“Net zoals de Mensenzoon niet gekomen is om gediend te worden, maar om te dienen, en zijn leven te geven als losgeld voor velen.”

Reflectie: De uitspraak sluit een discussie over rangorde af. De moeder van de zonen van Zebedeüs vraagt Jezus om haar twee zonen aan zijn rechter- en linkerhand te laten zitten in zijn koninkrijk, en de andere tien discipelen zijn verontwaardigd over de broers. Jezus antwoordt dat de heersers van de heidenen over hun volk heersen, maar dat onder zijn volgelingen “wie onder u groot wil worden, uw dienaar moet zijn,” zoals de Zoon des mensen kwam “niet om gediend te worden, maar om te dienen.”

Galaten 5:13

“Want u bent tot vrijheid geroepen, broeders. Gebruik alleen de vrijheid niet als een aanleiding voor het vlees, maar dien elkaar door de liefde.”

Reflectie: Paulus waarschuwt dat vrijheid in Christus kan worden gebruikt “als een uitgangspunt voor het vlees,” en geeft het alternatief: dien elkaar in liefde. Hij vat de wet samen in “Heb uw naaste lief als uzelf” (5:14) en waarschuwt dat degenen die “elkaar bijten en verslinden” door elkaar vernietigd zullen worden (5:15). Zelfzuchtige ambitie verschijnt later in het hoofdstuk onder de werken van het vlees (5:20).

Spreuken 11:24

"De een deelt uit en krijgt nog meer, de ander houdt vast wat hij moet geven en komt tot armoede."

Reflectie: Het spreekwoord beschrijft een uitkomst die tegen de verwachting ingaat: wie vrijgevig geeft, krijgt meer, en wie inhoudt “komt tot armoede.” Het volgende vers herhaalt het punt: “Een vrijgevig mens zal voorspoedig zijn; wie anderen verkwikt, zal zelf verkwikt worden” (11:25), en het vers daarna noemt de gierigaard: “Wie koren achterhoudt, hem vervloekt het volk, maar zegen rust op het hoofd van wie het verkoopt” (11:26).

Handelingen 20:35

“In alles wat ik deed, heb ik u getoond dat wij door zo hard te werken de zwakken moeten helpen, indachtig de woorden die de Heer Jezus zelf sprak: ‘Het is zaliger te geven dan te ontvangen.’”

Reflectie: Paulus neemt afscheid van de oudsten van de gemeente in Efeze. Vlak voor dit vers zegt hij: “Ik heb van niemand zilver of goud of kleding begeerd,” en herinnert hen eraan dat zijn eigen handen in zijn behoeften en die van zijn metgezellen hebben voorzien (20:33-34). De uitspraak die hij aan Jezus toeschrijft, “Het is zaliger te geven dan te ontvangen,” staat niet in de vier evangeliën opgetekend.

2 Korintiërs 9:7

“Laat ieder doen zoals hij in zijn hart voorgenomen heeft, niet met tegenzin of uit dwang, want God heeft een blijmoedige gever lief.”

Reflectie: Paulus schrijft over de inzameling voor “de heiligen” (8:4; 9:1) die hij aan het verzamelen was bij de gemeenten. Hij laat het bedrag over aan de eigen beslissing van elke gever en vraagt dat het vrijwillig wordt gegeven. Het vers ervoor gebruikt een landbouwbeeld: “wie zaait met overvloed, zal ook oogsten met overvloed” (9:6), en het vers erna belooft dat God in staat is om “in al uw behoeften” te voorzien (9:8).

2 Korintiërs 8:9

“Want u kent de genade van onze Heere Jezus Christus, dat Hij omwille van u arm werd, terwijl Hij rijk was, opdat u door Zijn armoede rijk zou worden.”

Reflectie: Dit vers komt voor in dezelfde oproep voor de inzameling. Paulus zegt dat hij geen bevel geeft maar “de oprechtheid van uw liefde” beproeft (8:8), en hij wijst op Christus als het voorbeeld: rijk zijnde, werd Hij arm opdat anderen rijk zouden worden.

1 Johannes 3:17

“Wie echter de goederen van de wereld heeft en zijn broeder gebrek ziet lijden, maar zijn hart voor hem sluit, hoe kan de liefde van God in hem blijven?”

Reflectie: Johannes heeft zojuist liefde gedefinieerd door het kruis: “Jezus Christus heeft zijn leven voor ons afgelegd. En wij behoren ons leven voor de broeders en zusters af te leggen” (3:16). Dit vers brengt dat terug naar bezittingen: iemand die goederen heeft, een medegelovige in nood ziet en geen medelijden heeft, kan de liefde van God niet claimen. Het volgende vers vraagt om liefde “met daden en in waarheid” (3:18).