De Bijbel behandelt rijkdom als een geschenk van God dat ook een rivaal van Hem kan worden. Deuteronomium 8:18 schrijft het vermogen om rijkdom te vergaren toe aan God, en Matteüs 6:24 zegt dat niemand zowel God als de mammon kan dienen.
Jezus waarschuwt dat “iemands leven niet afhangt van het bezit dat hij heeft” (Lucas 12:15). Spreuken geeft uitspraken over eerlijke winst, schulden en erfenis (Spreuken 13:11; 22:7; 13:22), en Paulus zegt tegen de rijken dat ze “vrijgevig en bereid om te delen” moeten zijn (1 Timoteüs 6:18).
Naast de beloften en de waarschuwingen staat een gebed voor de gulden middenweg: Agur vraagt God om “noch armoede, noch rijkdom” (Spreuken 30:8), en Hebreeën 13:5 koppelt bevrijding van de liefde voor geld aan tevredenheid met wat men heeft.
Rijkdom als Gods geschenk

Deuteronomium 8:18
“Denk echter aan de HEER, uw God, want hij is het die u de kracht geeft om rijkdom te verwerven, en zo bevestigt hij zijn verbond, waarover hij aan uw voorouders gezworen heeft, zoals het vandaag is.”
Reflectie: Israël wordt gewaarschuwd dat wanneer ze mooie huizen bouwen en hun kudden, veestapels, zilver en goud toenemen, hun hart trots zou kunnen worden en ze de Heer zouden kunnen vergeten die hen uit Egypte heeft geleid (verzen 12-14). Vers 17 noemt de gedachte waartegen men moet waken: “Mijn kracht en de sterkte van mijn hand hebben dit vermogen voor mij verworven.” Vers 18 beantwoordt dit door het vermogen om rijkdom te vergaren toe te schrijven aan God, die daarmee “zijn verbond bevestigt” met hun voorouders.

Spreuken 10:22
“De zegen van de HEERE maakt rijk, en Hij voegt er geen moeite aan toe.”
Reflectie: De uitspraak schrijft rijkdom toe aan de zegen van de Heer en voegt eraan toe dat zijn zegen komt “zonder moeite.” Hetzelfde hoofdstuk zegt ook: “Een luie hand maakt arm, maar een vlijtige hand maakt rijk” (Spreuken 10:4), dus Spreuken 10 plaatst Gods zegen en menselijke vlijt naast elkaar.
Wanneer geld een rivaliserende meester wordt

Mattheüs 6:24
“Niemand kan twee heren dienen. Want hij zal de één haten en de ander liefhebben, of hij zal zich aan de één hechten en de ander minachten. U kunt niet God dienen en de mammon.”
Reflectie: In de Bergrede komt de uitspraak direct na Jezus' onderwijs over schatten: “Verzamel geen schatten voor jezelf op aarde,” en “waar je schat is, daar zal ook je hart zijn” (verzen 19, 21). Geld wordt naast God geplaatst als een tweede meester, en Jezus zegt dat een dienaar niet aan beide toegewijd kan zijn. Lucas noteert dezelfde uitspraak aan het einde van de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester (Lucas 16:13).

1 Timotheüs 6:10
“Want de liefde voor geld is een wortel van allerlei kwaad. Sommige mensen, begerig naar geld, zijn afgedwaald van het geloof en hebben zichzelf met vele smarten doorboord.”
Reflectie: Paulus noemt de liefde voor geld de wortel, en de bekende verkorting “geld is de wortel van alle kwaad” laat “de liefde voor” weg. De zin daarvoor waarschuwt dat “wie rijk wil worden, in verzoeking en in een valstrik valt” (vers 9), en de verzen 6-8 geven het alternatief: “Godsvrucht met tevredenheid is een grote winst,” want “wij hebben niets in de wereld meegebracht en kunnen ook niets meenemen.” De schade die hij beschrijft treft mensen die “belust zijn op geld,” die van het geloof zijn afgedwaald.

Prediker 5:10
“Wie van geld houdt, krijgt er nooit genoeg van; wie van rijkdom houdt, is nooit tevreden met zijn inkomen. Ook dit is zinloos.”
Reflectie: De verzen daarna geven de redenen om de liefde voor geld zinloos te noemen. Naarmate goederen toenemen, nemen ook de mensen toe die ze consumeren (vers 11); de arbeider slaapt goed terwijl de overvloed van de rijke man “hem de slaap niet gunt” (vers 12); en iedereen “komt naakt uit de schoot van zijn moeder” en vertrekt zonder iets mee te nemen van zijn zwoegen (vers 15).

Lukas 12:15
“Toen zei Hij tegen hen: ‘Pas op! Wees op uw hoede voor allerlei vormen van hebzucht; het leven bestaat niet uit een overvloed aan bezittingen.’”
Reflectie: Een man uit de menigte vraagt Jezus om zijn broer te dwingen de erfenis met hem te delen, en Jezus weigert als rechter tussen hen op te treden (verzen 13-14). Hij verandert het verzoek in een waarschuwing tegen hebzucht, en vertelt dan over een rijke man die grotere schuren plant voor zijn overtollige graan en God hoort zeggen: “Dwaas! Nog deze nacht zal je leven van je worden teruggevorderd” (vers 20). Vers 21 past de gelijkenis toe op iedereen die “schatten voor zichzelf verzamelt, maar niet rijk is bij God.”

Spreuken 11:28
“Wie op zijn rijkdom vertrouwt, zal vallen, maar de rechtvaardigen zullen bloeien als een groen blad.”
Reflectie: De uitspraak zet twee soorten vertrouwen tegenover elkaar: wie op rijkdom vertrouwt, valt, en de rechtvaardige bloeit “als een groen blad.” 1 Timoteüs 6:17 maakt een soortgelijk punt over hoop, door de rijken te zeggen hun hoop niet te vestigen op rijkdom, “die zo onzeker is.”

Spreuken 23:4-5
“Sloof je niet uit om rijk te worden; vertrouw niet op je eigen slimheid. Werp slechts een blik op rijkdom, en ze is verdwenen, want ze zal zeker vleugels krijgen en als een adelaar naar de hemel vliegen.”
Reflectie: De eerste regel waarschuwt om jezelf niet uit te putten om rijk te worden en om niet op je eigen slimheid te vertrouwen. De tweede geeft de reden in een beeld: rijkdom kan in een oogwenk verdwenen zijn, wegvliegend “als een arend.”

Hebreeën 13:5
“Houd uw leven vrij van geldzucht en wees tevreden met wat u hebt, want God heeft gezegd: ‘Ik zal u nooit verlaten; Ik zal u nooit in de steek laten.’”
Reflectie: Onder de afsluitende instructies van Hebreeën wordt bevrijding van de liefde voor geld gekoppeld aan tevredenheid, en de gegeven grond is Gods belofte: “Ik zal u nooit verlaten en u nooit in de steek laten.” Vers 6 trekt de conclusie: “De Heer is mijn helper; ik zal niet vrezen.”
Genoeg, en tevredenheid

Spreuken 30:8-9
“Houd valsheid en leugens ver van mij; geef mij noch armoede noch rijkdom, maar geef mij slechts mijn dagelijks brood. Anders zou ik te veel kunnen hebben en U verloochenen en zeggen: ‘Wie is de Heer?’ Of ik zou arm kunnen worden en stelen, en zo de naam van mijn God onteren.”
Reflectie: Agur, de zoon van Jake, vraagt God om twee dingen voordat hij sterft: dat leugens ver van hem worden gehouden, en dat hem “noch armoede, noch rijkdom” wordt gegeven, maar alleen zijn dagelijks brood. Hij geeft voor beide kanten van het verzoek een reden. Te veel zou hem ertoe kunnen brengen God te verloochenen en te vragen: “Wie is de Heer?”, en te weinig zou hem ertoe kunnen brengen te stelen en Gods naam te onteren.

Filippenzen 4:19
“En mijn God zal al uw behoeften naar Zijn rijkdom in heerlijkheid vervullen in Christus Jezus.”
Reflectie: Paulus schrijft dit aan de kerk in Filippi nadat hij de geschenken had ontvangen die ze via Epafroditus hadden gestuurd (vers 18). Een paar regels eerder zegt hij dat hij heeft geleerd tevreden te zijn “in alle omstandigheden, zowel in overvloed als in gebrek” (vers 12). De belofte dat God “in al uw behoeften” zal voorzien, wordt gedaan aan een kerk die net had gegeven om in de zijne te voorzien; meer verzen over dit thema zijn verzameld onder Gods voorzienigheid.
Eerlijke winst, schulden en erfenis

Spreuken 13:11
“Oneerlijk verkregen vermogen slinkt, maar wie beetje bij beetje verzamelt, laat het groeien.”
Reflectie: In de NIV gaat de eerste regel over oneerlijk geld, dat wegkwijnt; de ESV vertaalt dezelfde regel als “Rijkdom die overhaast is verkregen, zal wegkwijnen.” Beide vertalingen zijn het eens over de tweede regel: geld dat beetje bij beetje wordt verzameld, groeit.

Spreuken 16:8
“Beter weinig met gerechtigheid dan veel winst met onrecht.”
Reflectie: Het spreekwoord gebruikt de “beter”-vorm om een klein inkomen verkregen met rechtvaardigheid hoger te rangschikken dan een groot inkomen verkregen met onrecht. Spreuken 15:16 gebruikt dezelfde vorm voor de vreze des Heren: “Beter een weinig met de vreze des Heren dan een grote schat met onrust.”

Spreuken 22:7
“De rijke heerst over de armen, en wie leent, is een slaaf van de schuldeiser.”
Reflectie: De twee regels plaatsen de rijken boven de armen en de lener onder de uitlener, waarbij de lener een slaaf wordt genoemd. Later in hetzelfde hoofdstuk, onder de spreuken van de wijzen, staat een waarschuwing tegen het stellen van borg voor schulden: “als je niet de middelen hebt om te betalen, zal je bed onder je vandaan worden gegrist” (Spreuken 22:26-27).

Spreuken 13:22
“Een goed mens laat een erfenis na voor de kinderen van zijn kinderen, maar de rijkdom van een zondaar is weggelegd voor de rechtvaardige.”
Reflectie: De rijkdom van een goed mens bereikt “de kinderen van zijn kinderen,” terwijl de rijkdom van een zondaar “wordt weggelegd voor de rechtvaardige.” Prediker 2:26 zegt iets soortgelijks: God geeft de zondaar “de taak om rijkdom te verzamelen en op te slaan, om die vervolgens te overhandigen aan degene die God welgevallig is.”

Lukas 16:11
“Als je dus niet betrouwbaar bent gebleken in de omgang met de rijkdom van deze wereld, wie zal je dan het echte goed toevertrouwen?”
Reflectie: Het vers volgt op de gelijkenis van een beheerder die, op het punt zijn baan te verliezen, de schulden aan zijn heer vermindert zodat mensen hem later zullen verwelkomen; de heer prijst hem omdat hij slim heeft gehandeld (verzen 1-8). Jezus spreekt vervolgens over trouw: “Wie in het minste betrouwbaar is, is ook in het grote betrouwbaar” (vers 10). De omgang met wereldse rijkdom wordt de test voor wie toevertrouwd kan worden met “ware rijkdom”.
Geven vanuit rijkdom

Spreuken 3:9-10
“Eer de HEERE met uw vermogen, met de eerstelingen van al uw opbrengst; dan zullen uw schuren gevuld worden met overvloed en uw perskuipen overstromen van nieuwe wijn.”
Reflectie: De instructie van een vader aan zijn zoon (vers 1) omvat het eren van de Heer met rijkdom en met “de eerstelingen van al je opbrengst”, de eerste oogst. De belofte die eraan verbonden is, is agrarisch: schuren gevuld en vaten die overstromen van nieuwe wijn.

Maleachi 3:10
“Breng de hele tiende naar de voorraadkamer, zodat er voedsel in mijn huis is. Beproef mij hierin,’ zegt de Heer van de legermachten, ‘en zie of ik niet de sluizen van de hemel voor jullie open en een zegen uitstort waarvoor niet genoeg ruimte is om het op te slaan.’”
Reflectie: De Heer beschuldigt het volk ervan hem te beroven “in tienden en offergaven” en zegt dat de hele natie onder een vloek ligt (verzen 8-9). Het bevel om de hele tiende naar de voorraadkamer te brengen gaat gepaard met een uitnodiging om “mij hierin te beproeven”, en de verzen 11-12 beschrijven de zegen als gewassen die beschermd worden tegen ongedierte en wijnstokken die hun vruchten vasthouden totdat ze rijp zijn.

2 Korinthiërs 9:6-7
“Denk hieraan: wie karig zaait, zal ook karig oogsten, en wie overvloedig zaait, zal ook overvloedig oogsten. Laat ieder doen zoals hij in zijn hart voorgenomen heeft, niet met tegenzin of uit dwang, want God heeft een blijmoedige gever lief.”
Reflectie: Paulus schrijft over “de gulle gift die jullie hadden beloofd”, een inzameling die de Korintiërs hadden toegezegd voor “de heiligen” (verzen 1, 5). Hij vergelijkt geven met zaaien en laat het bedrag over aan de beslissing van elke gever zelf. De verzen 8-11 voegen eraan toe dat God in staat is de gever te voorzien “zodat jullie bij elke gelegenheid gul kunnen zijn”.

Lukas 12:33-34
“Verkoop je bezittingen en geef aan de armen. Zorg voor beurzen die niet verslijten, een schat in de hemel die nooit zal falen, waar geen dief in de buurt komt en geen mot vernielt. Want waar je schat is, daar zal ook je hart zijn.”
Reflectie: Jezus zegt dit tegen zijn discipelen na de gelijkenis van de rijke dwaas en het onderwijs over zorgen, en direct na de woorden “het heeft jullie Vader behaagd jullie het koninkrijk te geven” (vers 32). Het verkopen van bezittingen en het geven aan de armen wordt beschreven als het opslaan van schatten waar geen dief of mot bij kan. Matteüs 6:21 vermeldt de slotzin, over schatten en het hart, in de Bergrede.

1 Timotheüs 6:17-19
“Beveel degenen die rijk zijn in deze tegenwoordige wereld om niet arrogant te zijn en hun hoop niet te vestigen op rijkdom, die zo onzeker is, maar op God, die ons rijkelijk voorziet van alles voor ons genot. Beveel hen om goed te doen, rijk te zijn in goede daden, en vrijgevig en bereid om te delen te zijn. Op deze manier zullen zij voor zichzelf een schat verzamelen als een stevig fundament voor de komende tijd, zodat zij het leven kunnen grijpen dat werkelijk leven is.”
Reflectie: Tegen het einde van de brief die waarschuwt voor de liefde voor geld, geeft Paulus Timoteüs een apart bevel voor “de rijken in deze tegenwoordige wereld”. Zij moeten hoogmoed vermijden, hopen op God “die ons rijkelijk voorziet van alles voor ons genot”, het goede doen en “vrijgevig en bereid om te delen” zijn. Vers 19 noemt dit het leggen van “een stevig fundament voor de komende tijd”.
Waarschuwingen aan de rijken

Mattheüs 19:24
“Nogmaals zeg ik jullie: het is makkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan.”
Reflectie: Jezus zegt dit nadat een jonge man die “grote rijkdom had” bedroefd weggaat wanneer hem wordt verteld zijn bezittingen te verkopen, aan de armen te geven en hem te volgen (verzen 21-22). De discipelen zijn verbaasd en vragen: “Wie kan er dan nog gered worden?” Jezus antwoordt: “Bij mensen is dit onmogelijk, maar bij God zijn alle dingen mogelijk” (verzen 25-26).

Jakobus 5:1-3
“Luister nu, jullie rijken, huil en weeklaag vanwege de ellende die over jullie komt. Jullie rijkdom is verrot en motten hebben jullie kleding opgegeten. Jullie goud en zilver zijn verroest. Hun roest zal tegen jullie getuigen en jullie vlees als vuur verteren. Jullie hebben rijkdom opgepot in de laatste dagen.”
Reflectie: Jakobus spreekt de rijken direct aan en spreekt over hun rijkdom als reeds verrot en hun goud en zilver als gecorrodeerd. Vers 4 noemt de aanklacht: “Het loon dat jullie de arbeiders die jullie velden hebben gemaaid niet hebben betaald, schreeuwt tegen jullie.” Vers 5 voegt een leven van “luxe en zelfverwennerij” toe.

Een reactie plaatsen