Is vloeken een zonde in het christendom?

Vloeken is een zonde in de vormen die de Schrift benoemt. De Bijbel verbiedt het misbruiken van Gods naam (Exodus 20:7), het vervloeken van mensen (Jakobus 3:9–10) en “schandelijke taal” (Kolossenzen 3:8), hoewel er nooit een lijst met verboden woorden wordt gegeven. Het zweren van een eed is een aparte kwestie: Jezus zei: “Zweer in het geheel niet” (Matteüs 5:34), toch staan de meeste kerken eden in de rechtszaal toe.

Jakobus ziet het hele probleem in één mond: “Hiermee loven wij de Heere en Vader, en hiermee vervloeken wij de mensen, die naar de gelijkenis van God gemaakt zijn” (Jakobus 3:9). De tong die 's morgens bidt, kan tegen de middag een naaste vervloeken. Dus de Schrift blijft vragen waar onze spraak voor dient, en Paulus geeft het antwoord in één regel: woorden die “goed zijn tot opbouwing”, zodat “zij genade geven aan hen die het horen” (Efeze 4:29).

Het Engelse woord dekt verschillende soorten spraak, en de Schrift behandelt elk daarvan anders. In de Bijbel betekent zweren meestal het afleggen van een eed, waarbij men God of iets heiligs aanroept als getuige dat men de waarheid spreekt of een belofte zal nakomen. Vloeken is weer iets anders, namelijk het afroepen van onheil over iemand. Profaniteit of schelden is grove of obscene taal, godslastering is met minachting over God spreken, en de naam van de Heer ijdel gebruiken is zijn naam leeg of vals gebruiken.

Soort taalgebruik	Wat het is	Belangrijke passages
Eden	Een plechtige belofte of verklaring waarbij God als getuige wordt aangeroepen	Leviticus 19:12; Matthew 5:33–37; James 5:12
Cursing	Onheil wensen of afroepen over iemand	Romans 12:14; James 3:9–10
Profaniteit of grove taal	Obsceen, vuil of grof taalgebruik	Efeziërs 4:29; 5:4; Kolossenzen 3:8
Gods naam ijdel gebruiken	Gods naam leeg, vals of met minachting gebruiken	Exodus 20:7; Leviticus 19:12
godslastering	Spreken tegen God of heilige zaken	Leviticus 24:16; Mark 3:28–29

Vaak komen verschillende van deze zaken samen, zoals toen Petrus Jezus verloochende op de binnenplaats van de hogepriester: “toen begon hij zichzelf te vervloeken en te zweren: Ik ken de Mens niet” (Matteüs 26:74). De King James Version vertaalt het als: “Then began he to curse and to swear.” Petrus gebruikte geen grove woorden; hij riep een vloek over zichzelf af en zwoer een eed om een leugen kracht bij te zetten.

Het Nieuwe Testament verbiedt grove en vuile taal op verschillende plaatsen. “Laat geen bedervend woord uit uw mond komen, maar alleen wat goed is voor opbouw, naar gelang het nodig is, opdat het genade geeft aan de hoorders” (Efeziërs 4:29). Het Griekse woord voor bedervend, sapros, betekent rot of bedorven; Matteüs 7:17 gebruikt het voor de “slechte boom” die “slechte vruchten voortbrengt”. In het volgende hoofdstuk schrijft Paulus: “Laat er geen oneerbaarheid zijn, geen dwaze praat of schunnige taal, die niet passen, maar veeleer dankzegging” (Efeze 5:4), en Kolossenzen zegt hetzelfde: “Maar nu, leg ook u dit alles af: toorn, woede, slechtheid, laster en schandelijke taal uit uw mond” (Kolossenzen 3:8). Het woord dat vertaald is als “schandelijke taal” is aischrologia, schandelijke of vuile taal; de King James Version heeft “filthy communication.”

Geen van deze passages noemt specifieke woorden, en de woorden die als grof worden beschouwd, verschillen per taal en generatie. De Schrift kijkt in plaats daarvan naar wat onze spraak doet en waar deze vandaan komt. Jezus leerde dat “uit de overvloed van het hart de mond spreekt” en dat “de mensen van elk nutteloos woord dat zij zullen spreken, rekenschap zullen geven op de dag van het oordeel” (Matteüs 12:34–36). Hij zei dat wat een mens verontreinigt, is wat “uit de mond naar buiten komt” en “uit het hart voortkomt” (Matteüs 15:18).

Filippenzen 3:8 wordt soms aangehaald als bewijs dat Paulus zelf een vloekwoord gebruikte. Paulus zegt dat hij zijn vroegere voordelen beschouwt als skybala, wat de King James Version vertaalt als “dung” (mest), de ESV als “rubbish” (afval) en de NIV als “garbage” (vuilnis), en sommigen hebben een sterkere vertaling gesuggereerd. Gary Manning Jr., een Nieuwtestamenticus aan de Biola University, doorzocht de overgeleverde Griekse literatuur en ontdekte dat “nergens in de hele oude Griekse literatuur een duidelijk voorbeeld is van σκύβαλα dat fungeert als vloekwoord of zelfs als grof woord”; artsen, historici en filosofen gebruikten het voor allerlei soorten afval.

Het derde gebod (het tweede in de katholieke en lutherse nummering) zegt: “U zult de naam van de HEER, uw God, niet ijdel gebruiken, want de HEER zal hem niet ongestraft laten die zijn naam ijdel gebruikt” (Exodus 20:7). Leviticus past dit toe op eden: “U zult niet vals zweren bij mijn naam, en zo de naam van uw God ontheiligen: Ik ben de HEER” (Leviticus 19:12).

De Hebreeuwse uitdrukking vertaald als “ijdel”, lashav’, betekent voor leegheid of voor niets. Katholieken, lutheranen en gereformeerde christenen lezen het gebod allemaal als een verbod op elk achteloos of minachtend gebruik van Gods naam. De Catechismus van de Katholieke Kerk zegt dat het “het misbruik van Gods naam verbiedt, d.w.z. elk oneigenlijk gebruik van de namen van God, Jezus Christus, maar ook van de Maagd Maria en alle heiligen” (2146), en noemt godslastering “op zichzelf een zware zonde” (2148). De Westminster Larger Catechism somt onder de zonden die het verbiedt elke “profane” vermelding van Gods naam en “alle zondige vervloekingen” op (V. 113). Luther’s Kleine Catechismus zegt ook waar de naam voor dient: “Wij moeten God vrezen en liefhebben, zodat wij niet vloeken, zweren, toverij bedrijven, liegen of bedriegen bij Zijn naam, maar Hem aanroepen in elke nood, bidden, loven en danken.”

Sommige geleerden lezen het gebod ruimer. Het werkwoord vertaald als “gebruiken” (letterlijk: “nemen”), nasa’, betekent meestal dragen of verdragen. Carmen Joy Imes, in Gods naam dragen: Waarom de Sinaï nog steeds van belang is (2019), betoogt dat het gebod gaat over hoe Israël Gods naam droeg als Zijn volk, zoals de hogepriester de namen van de stammen op zijn kleding droeg, en niet alleen over taalgebruik; zij houdt nog steeds vast dat Gods naam met eerbied moet worden uitgesproken.

De wet van Mozes stond eden toe en vereiste dat mensen zich eraan hielden: “U zult nauwgezet doen wat over uw lippen is gekomen” (Deuteronomium 23:23). Jezus ging verder in de Bergrede: “Maar Ik zeg u: Zweer in het geheel niet, noch bij de hemel, want het is de troon van God, noch bij de aarde, want het is Zijn voetbank, noch bij Jeruzalem, want het is de stad van de grote Koning. En zweer niet bij uw hoofd, want u kunt niet één haar wit of zwart maken. Laat wat u zegt eenvoudig ‘Ja’ of ‘Nee’ zijn; alles wat meer is dan dit, komt uit de boze” (Mattheüs 5:34–37). Jakobus herhaalt het gebod: “zweer niet, noch bij de hemel, noch bij de aarde, noch met enige andere eed, maar laat uw ‘ja’ ja zijn en uw ‘nee’ nee” (Jakobus 5:12).

Sommige leraren in de tijd van Jezus classificeerden eden op basis van waar ze bij werden gezworen. Jezus citeerde hun regel terug naar hen: “Als iemand zweert bij de tempel, is het niets, maar als iemand zweert bij het goud van de tempel, is hij gebonden aan zijn eed.” Hij antwoordde dat “wie zweert bij de hemel, zweert bij de troon van God en bij Hem die daarop zit” (Mattheüs 23:16–22). In de Bergrede zette Hij het hele systeem opzij en vroeg om een oprecht woord dat vertrouwd kan worden.

Christenen hebben deze woorden van Jezus op twee manieren gelezen. De wederdopers van de Reformatie zagen ze als een verbod op elke eed: de Schleitheim-belijdenis van 1527 stelt dat Christus zijn volgelingen alle zweren verbiedt, waar of onwaar. Mennonieten verbinden zich vandaag de dag aan een eenvoudig ja of nee en bevestigen in plaats van te zweren in de rechtszaal, en quakers weigeren eden om een soortgelijke reden; de Britain Yearly Meeting’s Adviezen en vragen van de Britain Yearly Meeting zegt: “Het afleggen van eden impliceert een dubbele standaard van waarheid.”

De meeste andere kerken lezen Jezus als iemand die achteloze en ontwijkende eden verbiedt, niet elke plechtige eed. Augustinus wees erop dat Paulus zelf zwoer in zijn brieven: “Want God is mijn getuige” (Romeinen 1:9), en “In wat ik u schrijf, voor God, ik lieg niet!” (Galaten 1:20). Hij concludeerde dat een eed “niet tot de goede dingen behoort, maar tot de noodzakelijke dingen,” omdat het een antwoord is op de zwakheid van mensen die anders niet zullen geloven (Onze Lieve Heren Bergrede 1.17.51). Toen de hogepriester Jezus onder ede stelde: “Ik bezweer u bij de levende God, vertel ons of u de Christus bent,” antwoordde Jezus hem (Mattheüs 26:63–64). De Catechismus van de Katholieke Kerk zegt dat de Kerk de woorden van Jezus heeft begrepen “als niet uitsluitend eden die om zwaarwegende en juiste redenen worden afgelegd (bijvoorbeeld in de rechtszaal)” (2154), maar dat Gods naam niet mag worden gebruikt “voor triviale zaken” (2155). De Westminster Confessie zegt dat “een wettige eed, opgelegd door wettig gezag,” in gewichtige zaken, “moet worden afgelegd” (22.2), en de Articles of Religion van de Church of England zeggen dat een christen “mag zweren wanneer de magistraat dit vereist” (Artikel 39).

Voor de meeste kerken is zweren op de Bijbel in de rechtszaal dus een wettige eed, terwijl zweren “bij God” om een alledaagse opmerking kracht bij te zetten het soort eed is dat Jezus en Jakobus verboden. Christenen die niet willen zweren, kunnen in plaats daarvan een bevestiging afleggen. In federale rechtbanken in de Verenigde Staten moet een getuige “een eed of bevestiging afleggen om naar waarheid te getuigen” (Federal Rule of Evidence 603), en de Grondwet staat de president toe om te “zweren (of bevestigen).”

Dat is het, omdat het Nieuwe Testament christenen opdraagt om zelfs hun vijanden te zegenen: “Zegen wie u vervolgen; zegen hen en vervloek hen niet” (Romeinen 12:14; zie ook Lukas 6:28 en 1 Petrus 3:9). Jakobus wijst op de tegenstrijdigheid in een mond die beide doet: “Hiermee loven wij de Heere en Vader, en hiermee vervloeken wij de mensen, die naar de gelijkenis van God gemaakt zijn. Uit dezelfde mond komt zegening en vervloeking voort. Mijn broeders, het is niet juist dat deze dingen zo zijn” (Jakobus 3:9–10).

Thomas van Aquino, die “vervloeken” gebruikte voor het toewensen van kwaad aan iemand, leerde dat het “van nature in strijd is met de naastenliefde” en dus “een doodzonde is, naar zijn aard,” maar dat een specifieke vloek een dagelijkse zonde kan zijn “door de geringheid van het opgeroepen kwaad” of wanneer deze “voor de grap of zonder overleg” wordt uitgesproken (Summa Theologiae II-II, q. 76, a. 3).

De Schrift benadrukt godslastering: de wet van Mozes maakte het tot een halsmisdaad (Leviticus 24:16), en Jezus zei dat “ieder die lastert tegen de Heilige Geest nooit vergeving heeft, maar schuldig is aan een eeuwige zonde” (Marcus 3:29). De katholieke leer maakt onderscheid tussen doodzonden en dagelijkse zonden, en behandelt godslastering als op zichzelf zwaar (Catechismus 2148), terwijl ze, zoals Aquino deed, toestaat dat een vloek die lichtvaardig wordt uitgesproken een dagelijkse zonde kan zijn. Gereformeerde kerken verdelen zonden niet op die manier. De Westminster Confessie houdt vol dat “er geen zonde zo klein is, of zij verdient verdoemenis” (15.4), maar de Westminster Larger Catechism voegt eraan toe dat “niet alle overtredingen van de wet even verwerpelijk zijn; maar sommige zonden zijn op zichzelf, en vanwege verschillende verzwarende omstandigheden, verwerpelijker in de ogen van God dan andere” (Vraag 150).

De Schrift spreekt zowel over achteloze woorden als over opzettelijke woorden. Jezus zei dat mensen “van elk nutteloos woord dat zij spreken, rekenschap zullen geven” (Mattheüs 12:36); het Griekse woord, argos, betekent ledig of nutteloos, en de King James Version vertaalt dit als “every idle word”. Paulus koppelt boze taal aan woede zelf: “Laat alle bitterheid, woede, toorn, geschreeuw en laster van u weggenomen worden, samen met alle slechtheid” (Efeziërs 4:31). Jakobus adviseert: “laat ieder mens vlug zijn om te horen, traag om te spreken, traag om toornig te worden; want de toorn van een mens brengt de gerechtigheid van God niet teweeg” (Jakobus 1:19–20).

De vroege kerk kende vloeken als een gewoonte, en Johannes Chrysostomus hield een reeks preken tegen de gewoonte om eden te zweren. In zijn tiende homilie over Handelingen citeerde hij Sirach 23:9: “Wen uw mond niet aan het zweren,” en merkte op dat “de mond, zonder instemming van de geest, het woord uitspreekt uit pure gewoonte,” zoals mensen uit gewoonte een kruisteken maakten wanneer ze de openbare baden betraden. Augustinus gaf in zijn preken toe dat hij zelf ook ooit elke dag eden had gezworen en tegen de gewoonte had gevochten totdat hij deze doorbrak (Preken 180 en 307).

Een gewoonte als die kan worden doorbroken, zoals Augustinus ontdekte, en Paulus vertelt ons wat we in de plaats daarvan moeten stellen. In dezelfde adem als waarin hij schunnige taal verbood, zei hij: “maar veeleer dankzegging” (Efeze 5:4).

---

• Bijbelverzen over vloeken
• Bijbelverzen over het beheersen van je tong
• Wat te doen als je de Heilige Geest hebt gelasterd