Kan Jezus verzocht worden? Ja: Hebreeën 4:15 en de verzoeking in de woestijn

Ja, Jezus werd verzocht, en hij gaf nooit toe. Hebreeën zegt dat hij “in alle opzichten op dezelfde wijze als wij is verzocht, maar zonder zonde” (Hebreeën 4:15), en Matteüs, Marcus en Lucas vertellen hoe de duivel hem in de woestijn verzocht na veertig dagen vasten. Christenen zijn het daarover eens. Ze verschillen van mening over de vraag of hij had kunnen zondigen.

Matteüs voegt één klein, menselijk detail toe voordat de verzoeker spreekt: Jezus had honger. De Zoon van God ontmoette de verzoeking in een lichaam zoals het onze, moe en leeg, ver van enig comfort. Dat is waarom hetzelfde vers in Hebreeën kan beginnen met: “Want wij hebben geen hogepriester die niet kan meevoelen met onze zwakheden.” Wanneer verzoeking tot ons komt, komt deze tot mensen wiens Heer op die plek heeft gestaan en deze heeft beantwoord met het woord van God.

Hoe werd Jezus in de woestijn verzocht?

Na Zijn doop werd Jezus “door de Geest naar de woestijn geleid om door de duivel verzocht te worden” (Matteüs 4:1). Hij vastte veertig dagen en nachten en had honger. De duivel verzocht Hem vervolgens drie keer, en elke keer antwoordde Jezus met een vers uit Deuteronomium.

Eerst zei de duivel: “Als U de Zoon van God bent, zeg dan dat deze stenen broden worden.” Jezus antwoordde: “De mens zal niet van brood alleen leven, maar van elk woord dat uit de mond van God komt” (Deuteronomium 8:3). Daarna zette de duivel Hem op het hoogste punt van de tempel in Jeruzalem en zei Hem Zichzelf naar beneden te werpen, waarbij hij Psalm 91 citeerde: “Hij zal Zijn engelen voor U bevelen.” Jezus antwoordde: “U zult de Heere, uw God, niet verzoeken” (Deuteronomium 6:16). Als laatste toonde de duivel Hem “alle koninkrijken van de wereld en hun heerlijkheid” en bood ze Hem aan als Hij neer zou vallen en hem zou aanbidden. Jezus zei: “Ga weg, satan! Want er staat geschreven: De Heere, uw God, zult u aanbidden en Hem alleen zult u dienen” (Matteüs 4:3–10). De duivel vertrok en engelen kwamen en dienden Hem.

Lucas vertelt dezelfde drie verzoekingen, maar plaatst de koninkrijken als tweede en de tempel als laatste, en eindigt met: “toen de duivel elke verzoeking beëindigd had, week hij voor een tijd van Hem” (Lucas 4:13). Marcus geeft slechts twee verzen: Jezus was veertig dagen in de woestijn, “waar Hij door de satan verzocht werd. En Hij was bij de wilde dieren, en de engelen dienden Hem” (Marcus 1:13).

De katholieke Catechismus leest de scène als een herhaling van twee eerdere mislukkingen. De verzoekingen “herhalen de verzoekingen van Adam in het paradijs en van Israël in de woestijn,” en Jezus is “de nieuwe Adam die trouw bleef precies daar waar de eerste Adam toegaf aan de verzoeking” (paragrafen 538–539). De drie verzen die Jezus citeert, komen allemaal uit Deuteronomium, uit de toespraken die Mozes aan het einde van de veertig jaar in de woestijn aan Israël hield. De veertig dagen van de vastentijd van de Kerk herinneren aan Zijn veertig dagen in de woestijn (540).

Werd Jezus meer dan eens verzocht?

De evangeliën suggereren dat Hij dat was. Lucas’ “tot een geschikt moment” wijst op latere beproevingen. Bij het Laatste Avondmaal zei Jezus tegen de apostelen: “U bent degenen die altijd bij Mij gebleven zijn in Mijn beproevingen” (Lucas 22:28), en het Griekse woord voor beproevingen, peirasmos, is hetzelfde woord dat in Lucas 4:13 voor verzoeking wordt gebruikt. Toen Petrus Hem berispte omdat Hij Zijn dood voorspelde, antwoordde Jezus: “Ga weg achter Mij, satan! U bent een struikelblok voor Mij” (Matteüs 16:23).

In Gethsemane, de nacht voordat Hij stierf, zei Jezus tegen Zijn discipelen: “Bid dat u niet in verzoeking komt,” en bad: “Vader, als U wilt, neem deze drinkbeker van Mij weg. Maar laat niet Mijn wil, maar de Uwe geschieden” (Lucas 22:40–42). Hebreeën zegt dat “Jezus in de dagen van Zijn vlees gebeden en smekingen onder luid geroep en met tranen” heeft geofferd, en dat “Hij gehoorzaamheid geleerd heeft uit wat Hij heeft geleden” (Hebreeën 5:7–8). De Catechismus zegt dat Jezus de verzoeker overwon door gebed “zowel aan het begin van Zijn openbare zending als in de ultieme strijd van Zijn doodsstrijd” (2849).

Wat betekent “in alle opzichten verzocht”?

De uitdrukking komt uit Hebreeën 4:15: “Want wij hebben geen hogepriester die niet kan meevoelen met onze zwakheden, maar een die in alles op dezelfde wijze als wij is verzocht, maar zonder zonde.” Hebreeën maakt eerder hetzelfde punt: “want omdat Hij zelf, toen Hij verzocht werd, geleden heeft, kan Hij hen die verzocht worden, helpen” (Hebreeën 2:18). Het Concilie van Chalcedon in 451 gebruikte woorden die dicht bij dit vers lagen toen het Christus definieerde als waarachtig God en waarachtig mens, “in alles aan ons gelijk, behalve de zonde.”

De uitdrukking roept de vraag op of Jezus elke specifieke verzoeking heeft ontmoet die een mens kan tegenkomen. Sommigen lezen het als een dekking van elk soort verzoeking, en koppelen de drie in de woestijn aan de drie dingen die 1 Johannes 2:16 noemt als behorend tot de wereld: “de begeerte van het vlees, de begeerte van de ogen en de hoogmoed van het leven.” Anderen lezen het in het licht van Hebreeën 2:17, waarin staat dat Hij “in alles aan Zijn broeders gelijk moest worden”: Hij werd verzocht zoals een echt mens wordt verzocht, en gaf nooit toe.

Als God niet verzocht kan worden, hoe werd Jezus dan verzocht?

Jakobus zegt dat “God niet verzocht kan worden met het kwade en Hijzelf verzoekt niemand” (Jakobus 1:13). Christenen beantwoorden het schijnbare conflict vanuit de leer van de twee naturen van Christus. Het Concilie van Chalcedon leerde dat Christus één persoon is met een goddelijke natuur en een menselijke natuur, en in 681 voegde het Derde Concilie van Constantinopel eraan toe dat Hij twee wilskrachten heeft, een goddelijke en een menselijke. Zijn menselijke wil, zei het concilie, volgt de goddelijke wil, “niet als weerstand biedend en tegenstribbelend, maar veeleer als onderworpen aan Zijn goddelijke en almachtige wil.” Op deze manier waren de verzoekingen echt omdat ze gericht waren op Zijn menselijke natuur, met haar honger en zwakheid en het vooruitzicht op de dood, terwijl de goddelijke natuur helemaal niet verzocht kon worden.

Had Jezus kunnen zondigen?

Alle grote kerken leren dat Jezus nooit heeft gezondigd. Paulus noemt Hem degene “die geen zonde gekend heeft” (2 Korintiërs 5:21), en 1 Petrus zegt: “Hij heeft geen zonde gedaan en er is geen bedrog in Zijn mond gevonden” (1 Petrus 2:22). Of Hij in staat was om te zondigen is een aparte vraag. Theologen noemen de twee antwoorden impeccabiliteit, de opvatting dat Jezus niet kon zondigen, en peccabiliteit, de opvatting dat Hij had kunnen zondigen maar het niet deed. Zoals de Amerikaanse theoloog John Walvoord schreef: “Aanhangers van beide opvattingen zijn het erover eens dat Christus niet heeft gezondigd.”

De katholieke theologie houdt vast aan impeccabiliteit. De New Catholic Encyclopedia stelt dat “hoewel niet gedefinieerd, het een katholiek geloofspunt is dat Jezus Christus in Zijn menselijkheid niet alleen zondeloos was, maar ook impeccabel; dat wil zeggen, Hij kon niet zondigen.” Degenen die deze opvatting aanhangen, legt Walvoord uit, geloven dat Christus “niet kon zondigen vanwege de aanwezigheid van de goddelijke natuur.” De presbyteriaanse theoloog William G. T. Shedd beantwoordde het bezwaar dat een dergelijke verzoeking niet echt zou zijn: “Er wordt bezwaar gemaakt tegen de leer van de impeccabiliteit van Christus dat deze onverenigbaar is met Zijn verzoekbaarheid. Een persoon die niet kan zondigen, zo wordt gezegd, kan niet tot zonde verzocht worden. Dit is niet correct; net zomin als het correct zou zijn om te zeggen dat omdat een leger niet overwonnen kan worden, het niet aangevallen kan worden.”

Sommige protestantse theologen hebben de andere kant gekozen. Charles Hodge van het Princeton Theological Seminary schreef in zijn Systematische theologie: “Deze zondeloosheid van onze Heer komt echter niet neer op absolute impeccabiliteit. Het was geen non potest peccare. Als Hij een echt mens was, moet Hij in staat zijn geweest om te zondigen.” Het Latijn betekent “niet in staat om te zondigen.” Hodge redeneerde dat “verzoeking de mogelijkheid van zonde impliceert. Als het door de constitutie van Zijn persoon onmogelijk was voor Christus om te zondigen, dan was Zijn verzoeking onwerkelijk en zonder effect en kan Hij niet meevoelen met Zijn volk.”

Is verzocht worden een zonde?

Nee. Hebreeën 4:15 beschrijft Jezus als verzocht “maar zonder zonde,” dus verzoeking en zonde zijn niet hetzelfde. Jakobus beschrijft hoe de een tot de ander kan leiden: “ieder wordt verzocht wanneer hij door zijn eigen begeerte wordt meegesleept en verlokt. Daarna, wanneer de begeerte bevrucht is, baart zij zonde” (Jakobus 1:14–15). De Catechismus trekt dezelfde lijn: “We moeten ook onderscheid maken tussen verzocht worden en toestemmen in de verzoeking” (2847). In het Onze Vader vragen we: “leid ons niet in verzoeking,” wat de Catechismus uitlegt als God vragen “ons niet toe te staan de weg te bewandelen die tot zonde leidt” (2846). We bidden dit tot degene die honger had in de woestijn en standhield, en Hebreeën geeft de reden waarom we hem kunnen vertrouwen bij onze eigen beproevingen: “want omdat hij zelf heeft geleden toen hij verzocht werd, kan hij hen die verzocht worden, helpen” (Hebreeën 2:18).

Gerelateerde artikelen

• Is Jezus zondeloos volgens de Schrift?
• Bijbelverzen over verzoeking