Nee. De evangeliën vermelden nergens dat Jezus wierook brandde. In de tempel was dat het werk van priesters die afstamden van Aäron, en Jezus kwam, zoals de brief aan de Hebreeën aangeeft, uit de stam Juda. Hij ontving één keer wierook, als geschenk, toen de wijzen hem wierook brachten (Matteüs 2:11).
Jezus stond nooit bij het gouden altaar, maar de Hebreeënbrief noemt hem een hogepriester van een andere orde, iemand die namens zijn volk de hemel zelf is binnengegaan (Hebreeën 9:24). En de Schrift vertelt ons wat de wierook van de hemel is. In Openbaring houden de oudsten “gouden schalen vol wierook, die de gebeden van de heiligen zijn” (Openbaring 5:8). Onze eigen gebeden worden daartoe gerekend.

Waarom Jezus geen wierook brandde in de tempel
De wet van Mozes maakte wierook tot een priesterlijke plicht. God vertelt Mozes dat Aäron elke ochtend geurige wierook op een gouden altaar moet branden wanneer hij de lampen verzorgt, en opnieuw in de avondschemering, "een bestendig reukoffer voor het aangezicht van de HEERE, al uw geslachten door" (Exodus 30:7–8). Het altaar stond in het heiligdom, voor het voorhangsel voor de ark (Exodus 30:6). Na de opstand van Korach werd het brons van de wierookvaten van de opstandelingen een herinnering "dat geen vreemde, die niet van het nageslacht van Aäron is, naderen zou om reukwerk te ontsteken voor het aangezicht van de HEERE" (Numeri 16:40). Toen koning Uzzia het probeerde, hielden de priesters hem tegen: "Het komt u niet toe, Uzzia, om voor de HEERE reukwerk te ontsteken, maar de priesters, de zonen van Aäron, die geheiligd zijn om reukwerk te ontsteken" (2 Kronieken 26:18).
Het Evangelie van Lucas laat de regel in werking zien in de generatie van Jezus zelf. Zacharias, de vader van Johannes de Doper, was een priester, en "volgens de gewoonte van de priesterdienst werd hij door het lot aangewezen om de tempel van de Heere binnen te gaan en reukwerk te ontsteken," terwijl "de hele menigte van het volk buiten aan het bidden was op het uur van het reukoffer" (Lucas 1:9–10). De Misjna, de verzameling van Joodse mondelinge wetten die rond 200 na Christus werd samengesteld, beschrijft hetzelfde lot, geworpen onder priesters die nog nooit eerder het reukoffer hadden gebracht (Tamid 5:2).
Jezus was vaak in de tempel. Hij werd daar op twaalfjarige leeftijd gevonden tussen de leraren (Lucas 2:46), en als volwassene onderwees hij in de voorhoven tijdens de feesten (Johannes 7:14). Maar hij was geen priester van de tempel. Hebreeën zegt over hem: "Want het is overduidelijk dat onze Heere uit Juda is voortgekomen, en met betrekking tot die stam heeft Mozes niets gezegd over priesters" (Hebreeën 7:14), en "als Hij op aarde was, zou Hij zelfs geen priester zijn, omdat er priesters zijn die volgens de wet de gaven offeren" (Hebreeën 8:4). Hebreeën noemt Jezus een hogepriester van een andere soort, een die de hemel zelf binnenging namens zijn volk (Hebreeën 9:24).

Wat is wierook in de Bijbel?
Het Hebreeuwse woord voor wierook, qetoret, betekent de rook of geur van iets dat verbrand wordt, en dus wierook. Wierook, levonah, is een hars waarvan de naam afkomstig is van het Hebreeuwse woord voor "wit". De tempelwierook was een vaste melange:
"Neem voor u welriekende specerijen: druppelhars, en kaneelbloem, en galbanum, deze welriekende specerijen en zuivere wierook; van het een evenveel als van het ander. En u moet daarvan reukwerk maken, een mengsel volgens de kunst van de zalfbereider, gezouten, zuiver, heilig." (Exodus 30:34–35)
De melange was gereserveerd voor God. "Wie zoiets maakt om de geur ervan te ruiken, die moet uit zijn volksgenoten worden uitgeroeid" (Exodus 30:38). Op de Grote Verzoendag droeg de hogepriester een wierookvat met brandende kolen en twee handenvol wierook achter het voorhangsel, "opdat de wolk van het reukwerk het verzoendeksel bedekt, dat op de ark van de getuigenis ligt, zodat hij niet sterft" (Leviticus 16:12–13).

De wierook van de wijzen
De enige keer dat de evangeliën Jezus in verband brengen met wierook is aan het begin van zijn leven. De wijzen vonden het kind met Maria, "en zij vielen neer en aanbaden Hem. En zij openden hun schatten en boden Hem geschenken aan: goud en wierook en mirre" (Matteüs 2:11). Jesaja had gesproken over een dag waarop degenen uit Sjeba "goud en wierook zullen aanbrengen" (Jesaja 60:6). Irenaeus van Lyon, schrijvend in de tweede eeuw, las de geschenken als een verklaring van wie het kind was: mirre "omdat Hij degene was die zou sterven en begraven worden," goud "omdat Hij een Koning was," en wierook "omdat Hij God was" ( wierook)Tegen de ketterijen 3.9.2).

Wierook en gebed in de Psalmen en Openbaring
De Schrift verbindt wierook met gebed. De psalmist vraagt: “Laat mijn gebed als reukwerk voor uw aangezicht zijn, het opheffen van mijn handen als een avondoffer!” (Psalm 141:2). In Openbaring houden de oudsten voor het Lam “gouden schalen vol reukwerk, die de gebeden van de heiligen zijn” (Openbaring 5:8), en een engel offert veel reukwerk “bij de gebeden van alle heiligen op het gouden altaar dat voor de troon is, en de rook van het reukwerk steeg met de gebeden van de heiligen op voor Gods aangezicht, uit de hand van de engel” (Openbaring 8:3–4). Maleachi voorzag een tijd waarin “op elke plaats reukwerk aan mijn naam geofferd zal worden, en een rein offer” (Maleachi 1:11).

Waarom verwerpt God wierook in sommige passages?
Wierook wordt in de Schrift veroordeeld wanneer het aan andere goden wordt geofferd, wordt geofferd door mensen die niet het recht hebben om het te offeren, of wordt geofferd door mensen die gerechtigheid negeren. Koning Josia verwijderde de priesters “die reukwerk brandden voor Baäl, voor de zon, de maan en de sterrenbeelden” (2 Koningen 23:5), en Jeremia tekent de gelofte van het volk op “om reukwerk te branden voor de koningin van de hemel” (Jeremia 44:17, King James Version). De zonen van Aäron, Nadab en Abihu, stierven nadat zij “onbevoegd vuur” met hun reukwerk hadden geofferd (Leviticus 10:1–2), en vuur verteerde de 250 mannen van Korach die “het reukwerk offerden” (Numeri 16:35).
Het scherpste vers is Jesaja 1:13: “Breng niet langer zinloze offers; reukwerk is mij een gruwel.” God spreekt daar tot aanbidders wier “handen vol bloed zijn” (Jesaja 1:15), en de passage gaat verder met hen op te dragen: “zoek het recht, help de onderdrukte” (Jesaja 1:17). Het bezwaar is tegen aanbidding die gepaard gaat met onrecht, en dezelfde passage verwerpt hun offers, sabbatten en feesten in dezelfde bewoordingen (Jesaja 1:11–14).
De Schrift verbiedt het kopiëren van het heilige mengsel voor privégebruik (Exodus 30:37–38), maar er is geen algemene regel tegen geur. Spreuken zegt dat “olie en reukwerk het hart verblijden” (Spreuken 27:9).

Gebruikten de eerste christenen wierook?
Gedurende hun eerste eeuwen gebruikten christenen geen wierook in de eredienst, en het weigeren om het te offeren voor het beeld van de keizer kon hen het leven kosten. Plinius de Jongere, gouverneur van Bithynië van 111 tot 113, vertelde keizer Trajanus dat hij de beschuldigden vrijliet die “gebeden met wierook en wijn aan uw beeld offerden” en Christus vervloekten, “iets waarvan gezegd wordt dat degenen die werkelijk christen zijn, er niet toe gedwongen kunnen worden” (Brieven 10.96). Tertullianus schreef rond 197 na Chr.: “Wij kopen zeker geen wierook,” hoewel hij eraan toevoegde dat christenen kostbare specerijen gebruikten om hun doden te begraven (Apologie 42). Zijn bezwaar was tegen wierook als aanbidding. Wanneer een plaats slecht rook, brandde hij zelf wat, “maar niet met dezelfde ceremonie, noch in hetzelfde gewaad, noch met dezelfde pracht en praal als waarmee het aan afgoden wordt gedaan” (De krans, of De Corona, 10).
De Katholieke Encyclopedie van 1910 zegt over de eredienst van de Kerk dat “er gedurende de eerste vier eeuwen geen bewijs is voor het gebruik ervan.” Tegen de jaren 380 zag de pelgrim Egeria wierookvaten tijdens de zondagse wake de grot van de Anastasis binnengedragen worden, het graf in de Heilig Grafkerk in Jeruzalem, “zodat de hele basiliek van de Anastasis gevuld is met geuren.” De Apostolische Canones, een verzameling kerkelijke regels samengesteld in Syrië rond 400 na Chr., staan toe dat er niets naar het altaar wordt gebracht bij het offer “behalve olie voor de lampen en wierook” (canon 3).

Hoe kerken vandaag de dag wierook gebruiken
De Katholieke Kerk gebruikt wierook tijdens de Mis en andere diensten. De Algemene Instructie van het Romeins Missaal noemt bewieroking “een uitdrukking van eerbied en gebed, zoals aangegeven in de Heilige Schrift,” onder verwijzing naar Psalm 141 en Openbaring 8:3, en staat het op verschillende momenten toe in elke vorm van de Mis, van de intredeprocessie tot de verheffing van de hostie en de kelk na de consecratie (nr. 276).
Orthodoxe kerken gebruiken wierook tijdens hun reguliere diensten. In de woorden van de Orthodoxe Kerk in Amerika wordt Psalm 141 “altijd gezongen tijdens de Vespers,” en “tijdens deze psalm wordt de avondwierook geofferd.” Tijdens de Goddelijke Liturgie worden het Evangelieboek, de iconen, de lezer en alle mensen bewierookt voordat het Evangelie wordt gelezen, en het altaar, de iconen en de mensen worden opnieuw bewierookt terwijl de Cherubijnenhymne wordt gezongen.
De anglicaanse praktijk verschilt van parochie tot parochie. Na de Reformatie raakte wierook in onbruik in de diensten van de Church of England, en het keerde terug met de herleving van de ceremonie die volgde op de Oxford-beweging in de negentiende eeuw. In 1899 gaven de aartsbisschoppen van Canterbury en York het advies dat het liturgisch gebruik ervan illegaal was, maar de geestelijken op wie dit gericht was, accepteerden de uitspraak niet. Tegenwoordig is wierook toegestaan maar niet verplicht. De woordenlijst van de Episcopal Church beschrijft het als “gebruikt in sommige kerken om een offergave aan God te symboliseren.”

Waarom veel protestanten geen wierook gebruiken
Kerken in de gereformeerde traditie houden vast aan het principe dat de eredienst alleen mag bevatten wat de Schrift voorschrijft. De Westminster Confessie, een doctrinale standaard van presbyteriaanse kerken, zegt dat God “niet aanbeden mag worden volgens de verbeeldingen en bedenksels van mensen” of “op enige andere wijze die niet in de Heilige Schrift is voorgeschreven” (21.1). Het voegt eraan toe dat de ceremoniële wetten die aan Israël werden gegeven, “die Christus voorafschaduwden,” nu “onder het nieuwe testament zijn afgeschaft” (19.3). Johannes Calvijn beschouwde de wierook in de tempel als onderdeel van die ceremoniële aanbidding. In zijn commentaar op Psalm 141:2 schreef hij dat “de gebeden van Gods volk in die tijd volgens zijn eigen aanwijzing werden geheiligd door het offeren van wierook en offers.” In 2003 zei de Orthodox Presbyterian Church, in antwoord op een vraag over haar eredienst, dat geen van haar gemeenten “rituele wierook, kaarsen, kruistekens of afbeeldingen van de godheid” zou gebruiken.
Kerken die een wierookvat aansteken en kerken die dat nooit zullen doen, lezen dezelfde psalm. Het Romeins Missaal citeert hem, de orthodoxen zingen hem bij elk avondgebed, en Calvijn schreef erover. Elke christen kan hem vanavond bidden, met of zonder rook: “Laat mijn gebed als reukwerk voor uw aangezicht zijn, het opheffen van mijn handen als een avondoffer!” (Psalm 141:2).

Gerelateerde artikelen
- Hoe oud was Jezus toen de wijzen kwamen?
- Melchizedek en Jezus
- Wierook ruiken terwijl er niets brandt
- Vergelijking van katholieke, protestantse en orthodoxe overtuigingen

Een reactie plaatsen