Een ezel droeg Jezus Jeruzalem binnen, en die rit geeft het dier zijn betekenis in de Schrift: het werkdier van gewone huishoudens werd het teken van een nederige koning die in vrede komt. Zacharia beloofde een koning die “nederig is en op een ezel rijdt” (Zacharia 9:9), en Jezus hield zich aan die belofte in de dagen voor het kruis.
De Evangeliën vertragen hun verhaal om te vertellen hoe Hij het dier vond. Jezus stuurde twee discipelen naar een dorp, waar ze “een veulen zouden vinden dat vastgebonden staat, waarop nog nooit iemand heeft gezeten: maak het los en breng het hier. En als iemand u vraagt: Waarom maken jullie het los? dan zullen jullie tegen hem zeggen: Omdat de Heere het nodig heeft” (Lukas 19:30–31). Marcus voegt eraan toe dat ze het “buiten bij de deur vonden, op een plek waar twee wegen samenkwamen” (Marcus 11:4). Een geleend dier, vastgebonden bij een deur, was wat de Heere nodig had. Het meeste van wat de Bijbel over ezels zegt, heeft diezelfde nederige vorm: eenvoudige schepselen die lasten dragen voor gewone mensen en door God worden ingezet voor Zijn doeleinden.

Waarom reed Jezus op een ezel Jeruzalem binnen?
Omdat de profeet had gezegd dat de koning op die manier zou komen, en vanwege de betekenis van die manier. De volledige belofte van Zacharia luidt: “Verheug u zeer, dochter van Sion! Juich, dochter van Jeruzalem! Zie, uw Koning zal tot u komen; rechtvaardig en een Heiland is Hij; nederig, en rijdend op een ezel, op een veulen, het jong van een ezelin” (Zacharia 9:9). Het eerstvolgende vers verklaart de ezel. “Ik zal de wagen uit Efraïm uitroeien en het paard uit Jeruzalem, en de strijdboog zal uitgeroeid worden; en Hij zal tot de heidenvolken van vrede spreken” (9:10). Het paard en de wagen waren de kracht van de oorlog. Deze koning legt ze af en komt op het dier van de boerderij en de weg, om van vrede te spreken.
De psalmen hadden Israël al geleerd waar het zijn vertrouwen op moest stellen: “Dezen op wagens, en genen op paarden; maar wij zullen gedenken aan de Naam van de HEERE, onze God” (Psalm 20:8), en “Een paard is een bedrieglijk ding voor de veiligheid” (Psalm 33:17). Op Palmzondag reed dat vertrouwen Jeruzalem binnen. Mattheüs citeert Zacharia met een woord dat Jezus van Zichzelf had gebruikt: “Zie, uw Koning komt tot u, zachtmoedig, en gezeten op een ezel” (Mattheüs 21:5). Het Griekse woord is praus, hetzelfde woord dat Jezus koos toen Hij zei: “leer van Mij dat Ik zachtmoedig ben en nederig van hart” (Mattheüs 11:29). De ezel toont ons het hart van Degene die erop rijdt.
Mattheüs noemt twee dieren, “een ezelin die vastgebonden was, en een veulen bij haar” (Mattheüs 21:2), terwijl Marcus en Lukas spreken over het veulen waar nog nooit iemand op had gezeten, en Johannes zegt simpelweg dat Jezus “een jong ezelte vond” (Johannes 12:14). Johannes voegt een eerlijke regel toe over de discipelen: “Deze dingen begrepen Zijn discipelen eerst niet; maar toen Jezus verheerlijkt was, toen herinnerden zij zich dat deze dingen over Hem geschreven stonden” (Johannes 12:16). Wij zijn vaak op dezelfde manier traag van begrip en begrijpen achteraf pas wat de Heere onder ons deed. Er is meer over die dag zelf te vinden in de betekenis van de triomfantelijke intocht.

Reden koningen en rechters in de Bijbel op ezels?
Ja, en dat is waarom een ezel zonder schaamte een koning kon dragen. Het lied van Debora roept de leiders van Israël aan als “u die op witte ezelinnen rijdt, u die op kleden zit en rechtspreekt” (Rechters 5:10). De rechter Jaïr “had dertig zonen die op dertig ezelveulens reden, en zij hadden dertig steden” (Rechters 10:4). Toen Ziba koning David op de weg ontmoette met een paar gezadelde ezels, zei hij: “De ezels zijn voor het huisgezin van de koning om daarop te rijden” (2 Samuël 16:2). Voor de zalving van Salomo gaf David zijn eigen dier, hoewel de Statenvertaling het een muildier noemt: “laat mijn zoon Salomo op mijn muildier rijden” (1 Koningen 1:33).
Lang daarvoor had Jakob Juda, de stam van koningen, gezegend met een vreemd beeld: “De scepter zal van Juda niet wijken... Hij bindt zijn ezelveulen aan de wijnstok, en het jong van zijn ezelin aan de edele wijnstok” (Genesis 49:10–11). Justinus de Martelaar, die zijn verdediging van de christenen schreef aan keizer Antoninus Pius, zag dit vervuld op de weg naar Jeruzalem: “het veulen van een ezelin stond vastgebonden aan een wijnstok bij de ingang van een dorp, en Hij beval Zijn kennissen om het toen naar Hem toe te brengen; en toen het gebracht was, besteeg Hij het en zat erop, en trok Jeruzalem binnen.”
God gebruikte ooit verloren ezels om een koning te vinden. De vader van Saul stuurde hem op pad met een knecht omdat “de ezelinnen van Kis, de vader van Saul, verloren waren” (1 Samuël 9:3). De zoektocht bracht hem bij de profeet Samuël, die hem vertelde: “wat betreft uw ezelinnen die drie dagen geleden verloren zijn geraakt, zet uw gedachten daar niet op; want ze zijn gevonden” (9:20), en goot al snel olie op zijn hoofd (10:1). Saul ging op zoek naar dieren en kwam thuis met een kroon.

Wat leert de ezel van Bileam ons?
Balak, de koning van Moab, stuurde een bode naar de profeet Bileam met één verzoek: “vervloek dit volk voor mij” (Numeri 22:6). Bileam ging op weg op zijn ezel. “De Engel van de HEERE ging op de weg staan als een tegenstander tegen hem” (Numeri 22:22), met een getrokken zwaard. De ezel zag de engel drie keer en week drie keer uit, en drie keer sloeg Bileam haar. “Toen opende de HEERE de mond van de ezelin, en zij zei tegen Bileam: Wat heb ik u gedaan, dat u mij nu al drie keer geslagen hebt?” (22:28). Daarna stelde ze de zachtste vraag in het verhaal: “Ben ik niet uw ezelin, waarop u al uw leven lang tot op deze dag gereden hebt?” (22:30).
Pas daarna “opende de HEERE de ogen van Bileam” (22:31), en de engel vertelde hem de waarheid: “de ezelin heeft Mij gezien en is deze drie keer voor Mij uitgeweken; als zij niet voor Mij was uitgeweken, had Ik u nu zeker gedood en haar in leven gelaten” (22:33). De profeet die was ingehuurd om te vervloeken, kon niet zien wat er voor hem stond, en het dier waarop hij reed, zag Gods boodschapper en redde zijn leven. Petrus herinnert zich dit eeuwen later: “het stomme lastdier sprak met een menselijke stem en verhinderde de dwaasheid van de profeet” (2 Petrus 2:16).
De rabbijnen van de Misjna plaatsten “de mond van de ezel” in een kort lijstje van wonderen, tien dingen “geschapen op de vooravond van de Sabbat bij het vallen van de avond” (Avot 5:6), naast de regenboog en het manna. Voor ons is de les dichtbij. God kan spreken door de meest nederige stem in onze nabijheid, en degene die weigert te stoppen en te luisteren, is misschien degene die blind is.

Is de ezel een symbool van nederigheid en dienstbaarheid?
De Schrift laat de ezel veel vaker werken dan dat ze het uitlegt. Hij draagt het huishouden en zijn lasten. “Abraham stond 's morgens vroeg op en zadelde zijn ezel” voor de zwaarste reis van zijn leven (Genesis 22:3). Mozes “nam zijn vrouw en zijn zonen en liet hen op een ezel rijden” voor de weg terug naar Egypte (Exodus 4:20). Abigaïl reed op een ezel de heuvel af om David en zijn mannen te ontmoeten (1 Samuël 25:20). Jakobs zegen over Issaschar schetst de lastdrager precies: “een sterke ezel, die neerligt tussen de twee lasten... en hij boog zijn schouder om te dragen” (Genesis 49:14–15).
De Wet zorgde voor dit dienende dier en gebruikte het om barmhartigheid te onderwijzen. “Als u de ezel van iemand die u haat, onder zijn last ziet liggen, en u zou nalaten hem te helpen, dan moet u hem zeker helpen” (Exodus 23:5): zelfs de ezel van een vijand moest worden geholpen. Het tiende gebod noemt het onder de bezittingen van een naaste, “noch zijn rund, noch zijn ezel” (Exodus 20:17), omdat het voor een gezin een levensonderhoud was. En toen een overste van de synagoge boos was dat Jezus een vrouw had genezen die achttien jaar lang kromgebogen was, wees Jezus naar de ezel in elke stal: “maakt niet ieder van u op de sabbat zijn os of zijn ezel los van de kribbe en leidt hem weg om hem te drenken? En moest deze vrouw, die een dochter van Abraham is, die de satan, zie, achttien jaar lang gebonden heeft gehouden, niet losgemaakt worden van deze band op de sabbatdag?” (Lukas 13:15–16). Een ezel die werd losgemaakt voor water werd Zijn beeld van een dochter van God die werd bevrijd.
De ezel verschijnt ook onder de eerstgeborenen. Elke eerstgeboren mannelijke Israëlitische dieren was van de Heere (Exodus 13:12), en de eigenaar van een eerstgeboren ezel had twee keuzes: “elke eerstgeborene van een ezel moet u met een lam lossen; en als u hem niet lost, dan moet u zijn nek breken” (Exodus 13:13). Hetzelfde vers vertelt Israël om zijn eerstgeboren zonen te lossen. Veel christenen lezen die regel en denken aan een ander Lam dat in de plaats van een ander werd gegeven. De Schrift tekent dat beeld daar niet voor ons, dus we koesteren het voorzichtig.
Mensen vragen soms wat een ezel spiritueel betekent, of in een droom. De Schrift geeft geen lijst met verborgen boodschappen voor dieren; de betekenissen leven in de verhalen. De betekenis van de ezel zit in wat hij doet in die verhalen.

Is de ezel koppig in de Bijbel?
Niet op de manier waarop het gezegde gewoonlijk wordt bedoeld. Spreuken spreekt over “een toom voor de ezel” (Spreuken 26:3), zoals elke boer dat zou doen, en wanneer God Job antwoordt “vanuit de storm” (Job 38:1), laat Hij hem de wilde ezel zien die Hij heeft vrijgelaten, die “de menigte van de stad bespot, noch acht slaat op het geschreeuw van de drijver” (Job 39:7). Maar de enige ezel in de Schrift die weigerde vooruit te gaan, had gelijk om te weigeren. De ezel van Bileam bleef stilstaan omdat ze de engel zag. Haar meester hield haar stilstand voor koppigheid, terwijl zij juist zijn leven redde.

Was er een ezel aanwezig bij de geboorte van Jezus?
Geen van de evangeliën noemt er een. Lucas vertelt over Jozef die naar Bethlehem gaat “met Maria, zijn ondertrouwde vrouw, die zwanger was” (Lucas 2:5), en zegt niets over hoe ze reisde. De ezel van de kerstkaart komt uit vroege christelijke verhalen. Het Protevangelie van Jakobus, een geschrift uit de tweede eeuw buiten de Bijbel, zegt dat Jozef “de ezel zadelde en haar erop zette”. De os en de ezel bij de kribbe komen uit de regel van Jesaja: “De os kent zijn eigenaar, en de ezel de kribbe van zijn meester” (Jesaja 1:3), wat een later Latijns kinderevangelie, bekend als Pseudo-Matteüs, rond de pasgeboren Christus plaatst.
Sint-Augustinus verbond het vers van Jesaja met Palmzondag. Prekend over het Evangelie van Johannes, las hij de twee dieren die Matteüs noemt als twee volkeren die naar dezelfde Heer komen: het veulen “waarop nog nooit iemand heeft gezeten” als “de heidense volkeren die de wet van de Heer niet hadden ontvangen”, en de moeder-ezel als “dat volk van Hem dat uit de natie Israël kwam”, de gelovigen uit Israël die al “de kribbe van zijn Meester” kenden. Op die manier gelezen, vormen de twee dieren samen een beeld van de eerste Kerk, Joodse en heidense gelovigen die Christus de stad in dragen.
Wat we ook van de oude verhalen vinden, het evangelieverhaal is voldoende. De Heer die een veulen liet losmaken bij een deuropening, en een kromgebogen vrouw bevrijdde van achttien jaar gebondenheid, stuurt nog steeds voor gewone dingen en gewone mensen. Het woord dat zijn boodschappers dragen is niet veranderd: “De Heer heeft hem nodig” (Lucas 19:34).


Een reactie plaatsen