Wat betekent Hosanna in de Bijbel? “Red ons, wij bidden u”

Hosanna betekent “red ons, wij bidden U”. Het komt uit het Hebreeuws van Psalm 118:25, die in de Statenvertaling wordt weergegeven als “Och HEERE, geef nu heil; och HEERE, geef nu voorspoed.” Toen de menigten het riepen terwijl Jezus op Palmzondag Jeruzalem binnenreed, werd het oude gebed om redding een roep van welkom en lofprijzing aan degene die redt.

Het woord bevat dus een heel verhaal. Het begint als een smeekbede van mensen die hulp nodig hebben, en het eindigt als vreugde om de hulp die is gekomen. Zacharia had beloofd dat de koning van Jeruzalem zou komen “moedig, en rijdende op een ezel,” en “hij is rechtvaardig en hij brengt redding” (Zacharia 9:9). Toen hij kwam, ontmoetten de mensen hem met precies dat woord. Red ons, riepen ze, naar degene die gekomen was om te redden.

Hosanna is een Hebreeuws gebed dat in zijn geheel is overgenomen in het Grieks van de Evangeliën. Het combineert twee woorden: yasha, om te redden, bevrijden of verlossen, en nu, een klein woord van smeking dat de vertalers van de King James Version weergeven als “I pray” of “I beseech thee.” Strong’s concordantie geeft de betekenis als “oh red!” en noemt het “een uitroep van aanbidding.” Thayer’s Griekse lexicon legt uit dat het Griekse Hosanna een verkorte manier weergeeft om het Hebreeuwse hoshi’ah nu, te zeggen, en vertaalt het als “red, ik bid u.” Het Hebreeuws heeft geen woord voor “ons”; dit wordt begrepen, aangezien de mensen die bidden degenen zijn die redding nodig hebben.

Dezelfde stam loopt door de naam van degene die de menigten begroetten. Jozua in het Hebreeuws is Yehoshua, van de naam van de HEER en yasha, en de Griekse vorm van die naam is Iesous, Jezus. De engel vertelde Jozef waarom hij het kind die naam moest geven: “u zult Hem de naam Jezus geven: want Hij zal Zijn volk zalig maken van hun zonden” (Mattheüs 1:21). Elk hosanna op de weg naar Jeruzalem was een gebed tot een man wiens naam het antwoord was.

Het woord zelf komt zes keer voor in het Nieuwe Testament, allemaal op de dag dat Jezus Jeruzalem binnenging, op de weg en in de Tempel: Mattheüs 21:9 (tweemaal) en 21:15, Markus 11:9 en 11:10, en Johannes 12:13.

Het komt uit Psalm 118, de laatste van de lofpsalmen die de Joodse eredienst de Hallel noemt en die gezongen werden tijdens de grote pelgrimsfeesten. “Och HEERE, geef nu heil; och HEERE, geef nu voorspoed,” bidt de psalm, en in de volgende adem: “Gezegend is Hij, Die komt in de Naam des HEEREN; wij zegenen ulieden uit het huis des HEEREN” (Psalm 118:25–26). De menigten in de Evangeliën citeren beide regels.

Dit gebed hoorde vooral bij het Loofhuttenfeest. De Wet droeg Israël op om “takken van palmbomen” en “wilgen van de beek” te nemen en “zeven dagen vrolijk te zijn voor het aangezicht van de HEERE, uw God” (Leviticus 23:40). De Misjna, de Joodse wetscode die rond 200 na Chr. werd opgeschreven, herinnert eraan hoe de Tempel dat feest vierde. De aanbidders zwaaiden met hun takken bij de woorden “Heere, verlos ons toch” wanneer Psalm 118 werd gezongen, en elke dag liepen ze rond het altaar terwijl ze zeiden: “Heere, verlos ons toch. Heere, geef ons toch voorspoed.” Op de zevende dag liepen ze er zeven keer omheen. De roep om verlossing werd gezongen met takken in de hand, tijdens het feest dat God zijn volk had opgedragen met vreugde te vieren.

De Joodse eredienst houdt dit nog steeds in ere. Die zevende dag van Soekot wordt Hosjana Rabba genoemd, het Grote Hosanna. Zoals Sefaria het beschrijft: “Vandaag wordt de dag gekenmerkt door gebruiken zoals zeven processies rond het heiligdom van de synagoge, uitgebreide recitatie van gebeden bekend als hosjanot, het slaan met wilgentakken op de vloer en 's nachts opblijven om de Thora te bestuderen.”

Omdat ze geloofden dat de koning was gekomen. Mattheüs vertelt ons dat “de menigten die voor Hem uit gingen en die volgden, riepen: Hosanna de Zoon van David! Gezegend is Hij Die komt in de Naam van de Heere; Hosanna in de hoogste hemelen” (Mattheüs 21:9). Marcus laat hen “het koninkrijk van onze vader David” verwelkomen (Marcus 11:10). Johannes zegt dat ze “palmtakken namen en naar Hem uitgingen en riepen: Hosanna! Gezegend is Hij Die komt in de Naam van de Heere, de Koning van Israël!” (Johannes 12:13). De woorden van de psalm en de palmtakken van het oude feest werden gericht op één man op een jong ezelveulen.

Lucas vertelt dezelfde scène zonder het Hebreeuwse woord. Zijn menigte roept: “Gezegend is de Koning Die komt in de Naam van de Heere! Vrede in de hemel en heerlijkheid in de hoogste hemelen!” (Lucas 19:38). Toen de Farizeeën Jezus vroegen hen tot zwijgen te brengen, zei Hij dat “als dezen zouden zwijgen, de stenen onmiddellijk zouden roepen” (Lucas 19:40).

De roep eindigde niet op de weg. In de Tempel namen kinderen het over: “Hosanna de Zoon van David,” en de overpriesters “waren zeer verontwaardigd.” Jezus antwoordde hen met een psalm: “Hebt u nooit gelezen: Uit de mond van jonge kinderen en zuigelingen hebt U lof tot stand gebracht?” (Mattheüs 21:15–16). Johannes voegt een eerlijke regel toe over de discipelen zelf: “Dit begrepen Zijn discipelen eerst niet, maar toen Jezus verheerlijkt was, toen herinnerden zij zich dat deze dingen over Hem geschreven waren” (Johannes 12:16). De mensen riepen meer dan ze wisten. Binnen een week zou dezelfde stad “Kruis Hem” roepen, en de Koning die ze hadden toegejuicht, zou hen redden op een manier die niemand van hen verwachtte. Meer over die dag staat in de betekenis van de triomfantelijke intocht.

Het is beide. In de psalm is het een gebed om redding. Op Palmzondag is het nog steeds een gebed, “red ons,” maar het is een vreugdekreet geworden voor de Redder die voor hen staat. De lexicons houden de twee samen: Strong’s geeft “o red!” en “een uitroep van aanbidding” in hetzelfde lemma, en de Bible Hub Topical Lexicon schrijft: “Oorspronkelijk smekend — ‘O HEERE, red ons, wij bidden U’ — werd het geleidelijk zowel een smeekbede als een triomfantelijke kreet.” De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen zegt hetzelfde in eigen woorden: “het Hosanna, hoewel aanvankelijk smekend, raakte geassocieerd met vreugde.”

Zo bidden we het nog steeds. We vragen God om te redden omdat we Hem nodig hebben, en we prijzen Hem omdat Hij dat doet. Een kind in de Tempel hoefde de theologie niet te begrijpen om het oprecht te bidden.

“In de hoogste hemelen” betekent in de hoogste hemelen, waar God woont en de engelen Hem prijzen, en de uitdrukking wordt op twee manieren gelezen. De commentator Albert Barnes zette ze naast elkaar: het “kan betekenen ‘Hosanna in de hoogste, verhevenste tonen,’ of het kan een gebed tot God zijn: ‘Red nu, O U die woont in de hoogste hemel, of te midden van de hoogste engelen.’” In de eerste lezing is de roep lof die zo hoog mogelijk wordt opgeheven, en wordt de hemel gevraagd zich daarbij aan te sluiten. De commentaar van Ellicott hoort het op die manier: de menigte “claimde de hemel als in overeenstemming met de aarde.” In de tweede is het nog steeds een smeekbede, gericht aan de God die daarboven regeert. De Spaanse mis zegt het simpelweg, Hosanna in de hoge, “Hosanna in de hemel.”

De Schrift geeft beide lezingen een plek. Bij Jezus’ geboorte zongen de engelen: “Eer zij God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde, in mensen een welbehagen” (Lucas 2:14), en de psalm roept de hemel op om zich bij de lofzang aan te sluiten: “loof Hem in de hoogste hemelen. Loof Hem, al Zijn engelen” (Psalm 148:1–2). De aarde roept op de weg, en de hemel wordt opgeroepen om te antwoorden, zoals de menigte van Lucas het verwoordt, met “vrede in de hemel en heerlijkheid in de hoogste hemelen.”

Christenen bidden het vanaf het allereerste begin. De Didache, een vroeg handboek voor christelijk gebed en kerkorde dat veel geleerden dateren van vóór 100 na Chr., geeft een dankgebed na de maaltijd dat eindigt met: “Laat de genade komen en laat deze wereld voorbijgaan. Hosanna aan de God (Zoon) van David! Als iemand heilig is, laat hem komen; als iemand dat niet is, laat hem zich bekeren. Maranatha. Amen.” De haakjes zijn van de vertaler. De Griekse tekst, herontdekt in 1873, leest “God van David,” zoals Thayer’s lexicon opmerkt, en de Catholic Encyclopedia vertaalt het als “Zoon van David,” zoals de Evangeliën het hebben.

Christenen zingen het nog steeds aan de tafel van de Heer, in de hymne genaamd het Sanctus. In het Latijn van het Romeins Missaal luidt het: “Sanctus, Sanctus, Sanctus Dóminus Deus Sábaoth. Pleni sunt cæli et terra glória tua. Hosánna in excélsis. Benedíctus qui venit in nómine Dómini. Hosánna in excélsis.” Katholieken zingen het ook in hun eigen talen; in het Spaans is het Hosanna in de hoge. In het Book of Common Prayer van de Episcopale Kerk zingen voorganger en gemeente samen: “Heilig, heilig, heilig, Heer, God van macht en kracht, hemel en aarde zijn vol van Uw heerlijkheid. Hosanna in de hoogste hemelen. Gezegend is Hij die komt in de naam van de Heer. Hosanna in de hoogste hemelen.” Elke keer dat het wordt gezongen, krijgen de menigte op de weg en de kinderen in de Tempel opnieuw een stem.

De Heiligen der Laatste Dagen bewaren het woord in een eigen ritueel, de Hosanna-roep. Hun kerk beschrijft het als “een manier voor leden van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen om God de Vader en Zijn Zoon Jezus Christus eer en lof te brengen,” en als “een symbool van hoe de menigten reageerden op Jezus tijdens zijn triomfantelijke intocht in Jeruzalem.” President Russell M. Nelson zegt dat het “voor het eerst werd gegeven in deze bedeling bij de inwijding van de Kirtlandtempel op 27 maart 1836,” toen de gemeente zich aansloot bij het driemaal roepen: “Hosanna! Hosanna! Hosanna aan God en het Lam, Amen, Amen en Amen!” Sinds 1892 wordt de roep gegeven terwijl er met een witte zakdoek wordt gezwaaid, en het wordt nog steeds gegeven bij de inwijding van elke nieuwe tempel.

Hosanna vraagt God om te redden. Halleluja prijst Hem. Halleluja is ook Hebreeuws, van halal, prijzen, en Yah, de korte vorm van de naam van de HEERE: “loof de HEERE,” de roep van de psalmen (Psalm 113:1). In het Nieuwe Testament komt het alleen voor in Openbaring 19, als het lied van de hemel na Gods overwinning. “Halleluja! De zaligheid en de heerlijkheid en de eer en de kracht zijn van de Heere, onze God,” zingt de grote menigte, en de ouderlingen vallen neer en aanbidden, “zeggende: Amen, Halleluja” (Openbaring 19:1, 4).

Zo staan de twee woorden aan de twee uiteinden van hetzelfde verhaal. Hosanna wordt gezongen op de weg naar Jeruzalem, terwijl de strijd nog voor de boeg ligt. Halleluja wordt gezongen wanneer deze is gewonnen. Beide zijn van ons. We zeggen “red ons” midden in onze problemen, en we zullen “prijs de Heer” zeggen aan het einde ervan.

Johannes zag waar de roep eindigt. In zijn visioen stond een menigte die niemand kon tellen, “uit alle naties, stammen, volken en talen,” voor de troon “bekleed met witte gewaden en met palmtakken in hun hand.” Palmtakken zijn weer in hun handen, zoals op de weg naar Jeruzalem, en de oude smeekbede om verlossing is veranderd in dankzegging daarvoor: “De zaligheid is van onze God, Die op de troon zit, en van het Lam” (Openbaring 7:9–10).

---

• Wat is de betekenis van de intocht?
• Palmzondag: betekenis en bijbelse verwijzingen
• Wat betekenen palmtakken in de Bijbel?
• Het verschil tussen Passiezondag en Palmzondag
• 12 gebeden voor Palmzondag