Engelen versus heiligen: Beide heilig, maar mensen worden geen engelen

Engelen en heiligen zijn beide heiligen, van verschillende aard. Een engel is een geest die God als engel heeft geschapen. Een heilige is een van ons, heilig gemaakt door God. De Bijbel noemt engelen ook heiligen, maar geen enkele heilige wordt een engel: Jezus zegt dat de opgestanen "aan de engelen gelijk" zijn, en nog steeds "kinderen van de opstanding" (Lucas 20:36).

Verschillend, en toch heel dichtbij. Tegen het einde van de Bijbel neemt een engel Johannes mee naar een hoge berg en toont hem "die grote stad, het heilige Jeruzalem, nederdalende uit de hemel van God" (Openbaring 21:10). Johannes valt aan de voeten van de engel om hem te aanbidden, en de engel laat dat niet toe. "Zie, doe het niet: want ik ben uw mededienstknecht, en van uw broeders, de profeten, en van hen die de woorden van dit boek bewaren: aanbid God" (Openbaring 22:9). Denk na over wie er spreekt. Een geest uit de hemel heeft zojuist een mens de stad van God getoond, en hij noemt die mens zijn mededienstknecht. Hij geeft dezelfde naam aan iedereen die de woorden van dat boek bewaart, en dat zijn wij. Engelen en heiligen dienen één Meester en aanbidden één God, zij aan zij.

Wat is het verschil tussen een engel en een heilige?

Engelen zijn geesten. Ze hebben nooit lichamen gehad, en hun naam vertelt ons hun werk: het woord engel betekent boodschapper. Gabriël geeft zijn hele roeping in één regel: "Ik ben Gabriël, die voor Gods aangezicht sta; en ik ben gezonden" (Lucas 1:19). Hij staat, en hij is gezonden. En kijk voor wie de engelen gezonden zijn. "Zijn zij niet allen dienende geesten, die uitgezonden worden ten dienste van hen die de zaligheid zullen beërven?" vraagt Hebreeën (Hebreeën 1:14). Degenen die voor God staan, worden gezonden om ons te dienen.

De Schrift noemt de namen van slechts enkelen van hen. Michaël is “de aartsengel” (Judas 1:9) en Gabriël noemt zichzelf. Een derde engel geeft zijn naam in het boek Tobit, dat in katholieke en orthodoxe bijbels staat en door protestantse kerken buiten de Schrift wordt geplaatst: “Ik ben de engel Rafaël, een van de zeven die voor de Heer staan” (Tobit 12:15). Zet die namen nu eens naast wat Hebreeën “talloze menigten” noemt. Uit een menigte die niemand kan tellen, krijgen we drie namen te horen. Elke andere engel in de hemel dient God zonder dat we ooit zijn naam horen, en Hebreeën zegt dat zij allen zijn uitgezonden om te dienen.

Heiligen zijn mensen. In het Nieuwe Testament verwijst het woord naar gewone gelovigen die nog in leven zijn. Paulus schrijft: “Aan allen die in Rome zijn, geliefden van God, geroepen om heiligen te zijn” (Romeinen 1:7), en aan het einde van een andere brief: “Groet iedere heilige in Christus Jezus” (Filippenzen 4:21). Iedere heilige, zegt hij, en hij bedoelt de hele kerk, niet een select groepje. Als je bij Christus hoort, zou Paulus je met die naam begroeten. Katholieken en orthodoxen geven de naam ook op een bijzondere manier aan degenen die al bij God zijn, en de Katholieke Kerk spreekt van sommigen van hen een heiligverklaring uit; er is meer over de bredere betekenis in hoe protestanten de heiligen begrijpen.

Onder dit alles ligt iets wat God zelf heeft gekozen. “Want Hij neemt immers niet de engelen aan, maar Hij neemt het nageslacht van Abraham aan” (Hebreeën 2:16). De Zoon van God kwam om te redden, en Hij nam niet de natuur aan van de geesten die in de tegenwoordigheid van zijn Vader staan. Hij nam de onze aan. Hij werd een van ons. Elke heilige deelt in de natuur die Hij aannam, en in die natuur maakt God hen heilig.

Waarom worden engelen heiligen genoemd?

Want “heilige” betekent een heilige, en de engelen zijn heilig. De Bijbel zelf noemt hen heiligen, en de King James Version behoudt dat woord. Wanneer Daniël engelen hoort praten over zijn visioen, staat er: “Toen hoorde ik een heilige spreken, en een andere heilige zei tegen die bepaalde heilige die sprak” (Daniël 8:13). Psalm 89 schildert God te midden van hen: “uw trouw ook in de vergadering van de heiligen. Want wie in de hemel kan met de Heer worden vergeleken?” (Psalm 89:5–6). En in Job zegt Elifaz dat God “op zijn heiligen niet vertrouwt; ja, de hemelen zijn niet rein in zijn ogen” (Job 15:15). Hoe heilig de engelen ook zijn, de psalm en Elifaz kijken beiden voorbij hen naar de Heer, en niemand van hen kan zich met Hem meten.

Tel “heilige” en “heiligen” in de King James Version en je zult er 101 vinden, in 98 verzen. Het standaard Hebreeuwse lexicon van Brown, Driver en Briggs leest er zes als engelen: de drie zojuist geciteerde, een tweede regel uit Psalm 89, Job 5:1 en Zacharia 14:5. Sommige lezers horen engelen in nog een paar andere, zoals de zegen van Mozes, waar de Heer “kwam met tienduizenden heiligen” uit Sinaï (Deuteronomium 33:2). Bijna alle overige zijn Gods volk, van “Aäron, de heilige van de Heer” (Psalm 106:16) tot de gelovigen die Paulus groet. Eén woord reikt dus van de engelen die Daniël hoorde tot de gelovigen in Rome. De Hebreeuwse woorden erachter betekenen heilig of trouw, en het Griekse woord betekent heilig, en de Schrift geeft die naam aan de heiligen van de hemel en de heiligen van de aarde, omdat beiden bij dezelfde God horen. Wanneer katholieken, anglicanen en orthodoxen spreken over de heilige Michaël en een feestdag voor hem en de engelen met hem vieren, gebruiken ze het eigen woord van de Bijbel.

Worden mensen engelen als ze sterven?

Nee, en Jezus beantwoordde de vraag zelf. Sommige Sadduceeën, “die ontkennen dat er een opstanding is” (Lucas 20:27), probeerden Hem in de val te lokken met een raadsel over een vrouw die achtereenvolgens met zeven broers was getrouwd. Als ze allemaal zouden opstaan, wiens vrouw zou ze dan zijn? Hij vertelde hen dat degenen die uit de dood zijn opgewekt “noch trouwen, noch ten huwelijk worden gegeven: Zij kunnen ook niet meer sterven: want zij zijn gelijk aan de engelen; en zij zijn kinderen van God, omdat zij kinderen van de opstanding zijn” (Lucas 20:35–36). Op de ene manier zullen we als de engelen zijn: de dood zal ons nooit meer raken. Op de andere manier zullen we anders zijn dan zij. Zij hebben nooit lichamen gehad, en wij zullen in de onze worden opgewekt, “opgewekt in onvergankelijkheid” (1 Korintiërs 15:42). De opgestanen zullen geen engelen zijn. Zij zullen zichzelf zijn.

De Schrift houdt de twee ook na de dood gescheiden. Toen de bedelaar Lazarus stierf, werd hij “door de engelen gedragen naar de schoot van Abraham” (Lucas 16:22). Een bedelaar sterft en engelen komen voor hem. Zij dragen hem; zij veranderen hem niet. Hij is nog steeds Lazarus. Wanneer Hebreeën de hemelse stad beschrijft, noemt het “talloze menigten engelen” en even verderop “de geesten van de rechtvaardigen die tot volmaaktheid zijn gekomen” (Hebreeën 12:22–23). De Catechismus van de Katholieke Kerk zegt het warm: degenen die met Christus leven “behouden, of liever gezegd vinden, hun ware identiteit, hun eigen naam.”

Als je hebt gehoord dat de doden engelen worden, dan heeft dat idee een auteur. In 1758 publiceerde Emanuel Swedenborg Hemel en Hel, waarin hij schreef dat “er in de hele hemel niet één engel is die vanaf het begin als zodanig is geschapen,” en dat alle engelen “uit het menselijk ras voortkomen.” De katholieke, orthodoxe en protestantse kerken leren het tegenovergestelde. De meeste kerken leren ook dat gelovigen bij Christus zijn zodra ze sterven, en of gelovigen direct naar de hemel gaan zet uiteen wat ieder gelooft.

Misschien vertelde iemand je, om je te troosten, dat een moeder, een echtgenoot of een kind dat je hebt verloren nu een engel is. Het was goed bedoeld, en de waarheid is nog vriendelijker. God heeft degene van wie je houdt niet in een ander schepsel veranderd. Hij houdt hen als zichzelf, met de naam waaronder je hen kende, en de belofte is dat Hij hen zal opwekken. Paulus kon naar zijn eigen dood kijken en spreken van “het verlangen om heen te gaan en met Christus te zijn; wat verreweg het beste is” (Filippenzen 1:23).

Bidden de heiligen en engelen voor ons?

De Bijbel laat engelen bidden. In het visioen van Zacharia “antwoordde de engel van de Heer en zei: O Heer van de legermachten, hoe lang zult U Zich niet ontfermen over Jeruzalem” (Zacharia 1:12). “Hoe lang” is de vraag die we op onze eigen slechtste dagen stellen, en hier stelt een engel die voor een stad. In Openbaring staat een engel bij het gouden altaar met wierook, “opdat hij die zou aanbieden met de gebeden van alle heiligen” (Openbaring 8:3), en “de rook van de wierook, die met de gebeden van de heiligen opsteeg, steeg op voor God uit de hand van de engel” (Openbaring 8:4). Boven dit alles plaatst Paulus één regel: “Want er is één God, en één Middelaar tussen God en mensen, de mens Christus Jezus” (1 Timoteüs 2:5).

Christenen lezen deze zelfde verzen en raken verdeeld over de vraag of we de heiligen in de hemel mogen vragen voor ons te bidden. Degenen die dat wel doen, zeggen dat de heiligen bidden door Christus, de enige middelaar. Degenen die dat niet doen, antwoorden dat de Schrift ons nooit vraagt om hen aan te roepen. Dit zijn broeders en zusters die het oprecht oneens zijn, en elke kerk kan het beste in haar eigen woorden worden gehoord.

Of we het hen nu vragen of niet, de Schrift toont een engel die pleit voor Jeruzalem en de gebeden van de heiligen naar God brengt. We bidden niet alleen.

Staan heiligen hoger dan engelen?

De Schrift stelt het op twee manieren tegelijk. De psalm zegt over ons: “U hebt hem een weinig minder dan de engelen gemaakt en hem met heerlijkheid en eer gekroond” (Psalm 8:5), en Hebreeën ziet die woorden werkelijkheid worden in Jezus, “een weinig minder dan de engelen gemaakt voor het lijden van de dood, met heerlijkheid en eer gekroond” (Hebreeën 2:9). Hij daalde eerst af onder de engelen. Toch kan Paulus aan gewone gelovigen vragen, alsof ze het al zouden moeten weten: “Weet u niet dat wij engelen zullen oordelen?” (1 Korintiërs 6:3). Van nature staan we een beetje onder de engelen. In Christus tilt God ons naast hen op. Katholieken en orthodoxen gaan verder voor één mens, Maria, die de orthodoxen “ver boven de cherubijnen en serafijnen” eren. In hun ogen staat een van ons boven de cherubijnen.

Augustinus, in De Stad van God, vond het juist om “te spreken van een samenleving bestaande uit engelen en mensen samen.” Dat is weer de engel op de berg, die Johannes zijn mededienstknecht noemt. Johannes zag het heilige Jeruzalem uit de hemel neerdalen van God. Hebreeën vertelt gelovigen dat ze al tot het hemelse Jeruzalem zijn gekomen, en noemt wie daar is, eindigend met degene in het centrum: “Maar u bent gekomen tot de berg Sion en tot de stad van de levende God, het hemelse Jeruzalem, en tot tienduizendtallen van engelen, … en tot de geesten van de rechtvaardigen die tot volmaaktheid zijn gekomen, en tot Jezus, de Middelaar van het nieuwe verbond” (Hebreeën 12:22–24).

Gerelateerde artikelen

• Wat zijn aartsengelen en hoe verschillen ze van andere engelen?
• Geloven protestanten in heiligen?
• Gaan gelovigen direct naar de hemel wanneer ze sterven?
• Het gebed tot de engelbewaarder en andere traditionele gebeden
• Rafaël in de Bijbel: de engel van Tobit
• Wat is voorbede?