Druiven hebben twee betekenissen in de Bijbel: zegen en oordeel, en dezelfde vrucht bevat beide. De grote tros van de verspieders toonde de rijkdom van het beloofde land, en de vrucht van de wijnstok werd de beker van het Avondmaal. Wilde druiven, zure druiven en de getreden wijnpers verbeelden zonde en Gods toorn.

Hoe vaak worden druiven in de Bijbel genoemd?
De Statenvertaling gebruikt het woord “druiven” 37 keer en “druif” 8 keer, in totaal 45 keer, waarvan er slechts drie in het Nieuwe Testament staan. “Tros” en “trossen” komen 12 keer voor, en “wijn” 231 keer. Het woord “druiven” verschijnt voor het eerst in een droom, hoewel Noach al lang daarvoor een wijngaard had geplant (Genesis 9:20). De schenker van Farao, die samen met Jozef in de gevangenis zat, droomde van een wijnstok met drie ranken waarvan “de trossen rijpe druiven voortbrachten”, en hij perste ze uit in de beker van Farao (Genesis 40:10–11).

Waarom droegen de verspieders een tros druiven?
Toen Mozes twaalf mannen stuurde om het beloofde land te verkennen, kwamen ze bij een dal en “sneden daar een rank met één tros druiven af, en zij droegen die met zijn tweeën aan een draagstok” (Numeri 13:23). De plaats werd ernaar vernoemd: “Men noemde die plaats het dal Eskol, vanwege de tros druiven” (Numeri 13:24), en eshkol is het Hebreeuwse woord voor een tros. Ze kwamen terug in het kamp en zeiden: “het vloeit werkelijk van melk en honing; en dit is de vrucht ervan” (Numeri 13:27).
De eerste grote tros in de Bijbel is dus een belofte die je kunt vasthouden. God had gezegd dat het land goed was, en hier was het bewijs, te zwaar voor één man om te dragen. Daarna kwam het verdriet van het verhaal. De meeste verspieders zeiden: “Wij kunnen niet optrekken tegen dat volk, want zij zijn sterker dan wij” (Numeri 13:31), en het volk wilde terug naar Egypte (Numeri 14:4). Van alle verspieders bleven alleen Jozua en Kaleb in leven toen de rest stierf (Numeri 14:38). De druiven waren echt, en het volk wilde de God die ze gaf niet vertrouwen.

Zijn druiven een symbool van Gods zegen?
Ja, keer op keer. Wanneer Jakob Juda zegent, schildert hij wijnstokken die zo overvloedig zijn dat een man zijn ezel aan de edele wijnstok bindt en “zijn gewaad wast in wijn, en zijn klederen in het bloed van druiven” (Genesis 49:11). Het lied van Mozes herinnert eraan hoe God Zijn volk voedde totdat “u het pure bloed van de druif dronk” (Deuteronomium 32:14). Amos ziet een oogst die zo rijk is dat “de druiventreder” de man inhaalt die het volgende gewas zaait (Amos 9:13). Zelfs over een verwoeste wijnstok zoekt God naar het goede dat is overgebleven. Jesaja schildert een tros met nog nieuwe wijn erin, en iemand die zegt: “Verderf hem niet, want er is een zegen in”, en God zegt dat Hij hetzelfde zal doen “omwille van Mijn dienaren” (Jesaja 65:8).
Die zegen was bedoeld om gedeeld te worden. De wet liet de nalezing van elke wijngaard over aan de armen en de vreemdeling, en een Israëliet die door de wijngaard van zijn naaste liep, mocht “druiven eten naar uw lust, tot verzadiging toe; maar in uw vat zult u er geen doen” (Deuteronomium 23:24). Een hongerige naaste mocht eten, en de oogst bleef eigendom van de familie die ervoor gewerkt had.

Wat zijn wilde druiven en zure druiven in de Bijbel?
Wilde druiven zijn de vrucht die God niet wilde. In Jesaja’s lied van de wijngaard doet de eigenaar alles voor zijn wijnstokken, “en hij verwachtte dat die druiven zou voortbrengen, maar hij bracht wilde druiven voort” (Jesaja 5:2). Jesaja legt uit dat de wijngaard Israël is en de slechte vrucht onderdrukking (Jesaja 5:7). Micha treurt dat “de vrome verdwenen is uit de aarde”, en hij voelt zich als een nalezer na de oogst: “er is geen tros om te eten” (Micha 7:1–2). En Jezus gebruikt druiven om valse profeten te testen (Mattheüs 7:15): “Aan hun vruchten zult u hen herkennen. Men plukt toch geen druiven van doornstruiken, of vijgen van distels?” (Mattheüs 7:16).
Zure druiven komen uit een spreekwoord dat Ezechiël hoorde onder de ballingen: “De vaders hebben zure druiven gegeten, en de tanden van de kinderen zijn stroef geworden” (Ezechiël 18:2). Het was een manier om te zeggen dat hun lijden de schuld van hun ouders was. God liet hen dat niet langer zeggen. “Zie, alle zielen zijn van Mij; zoals de ziel van de vader, zo is de ziel van de zoon van Mij: de ziel die zondigt, die zal sterven” (Ezechiël 18:4). Jeremia geeft hetzelfde woord: “ieder mens die de zure druif eet, zijn tanden zullen stroef worden” (Jeremia 31:30). Wij leggen verantwoording af voor onze eigen vrucht, en God oordeelt ieder van ons voor ons eigen leven.

Wat zijn de “druiven van toorn” in de Bijbel?
De woorden “druiven van toorn” staan niet in de Statenvertaling. Ze komen uit Julia Ward Howe’s “Battle Hymn of the Republic”, gepubliceerd in de Atlantic Monthly in februari 1862: “Hij vertrapt de wijnoogst waar de druiven van toorn zijn opgeslagen.” John Steinbeck ontleende de titel van zijn roman uit 1939 aan hetzelfde lied. Het beeld achter de regel staat in de Schrift. In Openbaring roept een engel: “Sla uw sikkel erin en oogst, want de oogst van de aarde is rijp, want de druiven van de aarde zijn rijp.” De engel “oogstte de aarde en wierp de druiven in de grote wijnpers van de toorn van God”, en de wijnpers wordt “buiten de stad” getreden (Openbaring 14:18–20). Joël had dezelfde oogst gezien: “Sla de sikkel erin, want de oogst is rijp. Kom, daal af, want de perskuip is vol, de persbakken stromen over, want hun slechtheid is groot” (Joël 3:13).
Jesaja ziet iemand uit Edom komen met rode kleding en vraagt: “Waarom is uw kleding rood, en zijn uw gewaden als die van iemand die in de wijnpers treedt?” Het antwoord volgt: “Ik heb de pers alleen getreden; van de volken was er niemand bij Mij” (Jesaja 63:2–3). In Jesaja is het God die komt in oordeel, en Openbaring wijst het treden van “de wijnpers van de grimmigheid en van de toorn van de almachtige God” toe aan de ruiter wiens naam “Het Woord van God wordt genoemd” (Openbaring 19:13, 15).
De vroege Kerk hoorde ook iets anders in de rode gewaden van Jesaja. Cyprianus, die rond het jaar 248 bisschop van Carthago werd, las ze als het lijden van de Heer: “net zoals het drinken van wijn niet kan worden bereikt tenzij de tros druiven eerst wordt getreden en geperst, zo konden wij ook niet het bloed van Christus drinken tenzij Christus eerst was vertrapt en geperst”. Degene die de wijnpers van het oordeel treedt, werd zelf voor ons geperst.

Waarom mochten Nazireeërs geen druiven eten?
Een Nazireeër was een man of vrouw die een gelofte aflegde “om zich voor de HEERE af te zonderen” (Numeri 6:2) voor een vastgesteld aantal dagen, en de gelofte betrof de hele wijnstok. “Hij moet zich onthouden van wijn en sterke drank... hij mag geen enkel bedwelmend drankje van druiven drinken, en geen verse of gedroogde druiven eten. Al de dagen van zijn afzondering mag hij niets eten van wat van de wijnstok gemaakt is, van de pitten tot de schillen” (Numeri 6:3–4). Druiven behoorden tot de goede gaven van het land, en de Nazireeër was zelfs daarvan afgezonderd totdat “de dagen van zijn afzondering vervuld zijn” (Numeri 6:13).

Is wijn goed of slecht in de Bijbel?
De Schrift prijst “wijn die het hart van de mens verheugt” (Psalm 104:15) en waarschuwt ook dat “Wijn is een spotter, sterke drank is luidruchtig” (Spreuken 20:1) en “raak niet bedronken van wijn, waarin losbandigheid is, maar word vervuld met de Geest” (Efeziërs 5:18). In Kana maakte Jezus de beste wijn van het feest van water, het eerste van zijn tekenen (Johannes 2:10–11).

Wat betekenen druiven en wijn bij het Avondmaal?
Tijdens zijn laatste avondmaal met zijn discipelen nam hij de beker en zei: “Drinkt allen daaruit; want dit is Mijn bloed, het bloed van het nieuwe verbond, dat voor velen vergoten wordt tot vergeving van zonden. Maar Ik zeg u: Ik zal van nu aan van de vrucht van de wijnstok niet meer drinken tot op die dag dat Ik die met u nieuw zal drinken in het Koninkrijk van Mijn Vader” (Mattheüs 26:27–29). De vrucht van de wijnstok werd de beker van het nieuwe verbond. De Didache, uit de late eerste of vroege tweede eeuw, geeft de dankzegging van de eerste christenen over die beker: “Wij danken U, onze Vader, voor de heilige wijnstok van David, Uw dienaar, die U ons bekend hebt gemaakt door Jezus, Uw Dienaar”.
Cyprianus zag nog iets in de beker. Wijn wordt “geperst uit vele druiven en trossen en samengebracht”, schreef hij, en zo toont het “onze kudde die verbonden is door de vermenging van een verenigde menigte”. De druiven verliezen hun afzonderlijke schillen om één wijn te worden.
Kerken benoemen wat er bij het Avondmaal gebeurt in hun eigen woorden. De Katholieke Kerk leert dat het brood en de wijn, “door de woorden van Christus en de aanroeping van de Heilige Geest, het Lichaam en Bloed van Christus worden”, en zij dankt er nog steeds voor als gaven van de Schepper, “vrucht van de aarde” en “van de wijnstok” (Catechismus, paragraaf 1333). Luthers Kleine Catechismus noemt het sacrament “het ware lichaam en bloed van onze Heer Jezus Christus, onder het brood en de wijn, voor ons christenen om te eten en te drinken”. De Baptist Faith and Message noemt het Avondmaal “een symbolische daad van gehoorzaamheid waarbij de leden van de kerk, door het nuttigen van het brood en de vrucht van de wijnstok, de dood van de Verlosser gedenken en Zijn wederkomst verwachten”. Waar we het ook ontvangen, de beker in onze handen begon als vele druiven aan vele wijnstokken.

Betekent dromen over druiven iets in de Bijbel?
Eén man in de Bijbel droomde wel van druiven: de schenker van Farao. Voordat hij de droom hoorde, zei Jozef: “Is de uitleg niet van God?” (Genesis 40:8). God gaf die droom zijn betekenis voor één man op één moment, en de Schrift biedt geen sleutel voor het lezen van de onze. Wanneer een droom bij ons blijft, kunnen we die in gebed brengen bij de God aan wie, zoals Jozef zei, de uitleg toebehoort.
De tros van Eskol was een belofte, en de beker van het Avondmaal is een gehouden belofte. Daartussen staan al onze wilde en zure druiven, en de God die nog steeds door zijn wijngaard wandelt op zoek naar goede vruchten. De profeten zagen waar zijn oogst eindigt: “de bergen zullen jonge wijn druipen en alle heuvels zullen wegsmelten” (Amos 9:13).


Een reactie plaatsen