Hark! The Herald Angels Sing: De tekst en Wesleys gezang uit 1739



  • Charles Wesley schreef “Hark! The Herald Angels Sing” en drukte het in 1739 af als een “Hymn for Christmas-Day”, bestaande uit tien korte verzen die begonnen met “Hark how all the welkin rings”, waarbij welkin een oud woord is voor de hemel.
  • Zijn vriend George Whitefield gaf het de eerste regel die wij nu zingen, “Hark! the herald angels sing”, in zijn gezangboek uit 1753.
  • De drie verzen die wij zingen zijn Wesley’s eerste zes, twee per vers, en zijn laatste vier, een gebed dat Christus in ons geboren mag worden, worden meestal weggelaten.
  • De melodie is van Felix Mendelssohn, uit een feestlied gezongen in Leipzig in 1840, en hij schreef dat “het nooit bij heilige woorden zal passen”.
  • William H. Cummings, de jonge organist van Waltham Abbey, paste het aan op Wesley’s woorden en het werd gepubliceerd in 1856.
  • Waar de engelen zongen “op aarde vrede” in Lucas 2:14, vertelt Wesley ons wat die vrede is, “God en zondaars verzoend”, in Paulus’ eigen woorden uit 2 Korintiërs 5:19.

Charles Wesley schreef “Hark! The Herald Angels Sing” en drukte het in 1739 af als een “Hymn for Christmas-Day”, in tien korte verzen die begonnen met “Hark how all the welkin rings”, waarbij welkin een oud woord is voor de hemel. Zijn vriend George Whitefield gaf het de eerste regel die wij zingen in 1753. De hymne neemt het lied over dat de engelen zongen voor de herders: “Eer aan God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde, in de mensen een welbehagen” (Lucas 2:14), en vertelt ons wat die vrede is: God en zondaars verzoend.

Het is een van de kerstliederen die we verzamelen, met hun schrijvers en data, in onze lijst van de grote kerstliederen en carols.

De woorden van Hoor! De heraut-engelen zingen

Gezangboeken drukken het nog steeds af in drie verzen van acht regels, waarbij de eerste twee regels na elk vers opnieuw worden gezongen, en dat is hoe Hymns Ancient and Modern het in de jaren 1860 drukte. Wij volgen een druk uit 1866 van de muziekeditie van het boek, waar de hymne onder de woorden van Lucas staat: “Eer aan God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde, in de mensen een welbehagen.”

Hoor! de engelen zingen d'eer
Eer aan de pasgeboren Koning,
vrede op aarde, en milde genade,
God en zondaars verzoend.
Vrolijk, alle volkeren, sta op,
Sluit je aan bij de triomf van de hemel;
Verkondig met het engelenkoor
Christus is geboren in Bethlehem.
Hoor! de heraut-engelen zingen
Eer aan de pasgeboren Koning.

Christus, door de hoogste hemel aanbeden,
Christus, de eeuwige Heer,
Laat in de tijd zie Hem komen,
Nakomeling van een maagdelijke schoot.
Zie de Godheid gehuld in vlees,
Gegroet, de Mensgeworden Godheid!
Verheugd als Mens bij mensen te wonen,
Jezus, onze Immanuël.
Hoor! de heraut-engelen zingen
Eer aan de pasgeboren Koning.

Gegroet, de hemelsgeboren Vredevorst!
Gegroet, de Zon der Gerechtigheid!
Licht en leven brengt Hij al,
Opgestaan met genezing in Zijn vleugels.
Zacht legt Hij zijn heerlijkheid af,
Geboren opdat de mens niet meer sterft,
Geboren om de zonen der aarde te verheffen,
Geboren om hen een tweede geboorte te schenken.
Hoor! de heraut-engelen zingen
Eer aan de pasgeboren Koning.

Sommige liedboeken van onze tijd veranderen enkele van deze regels. De tekst die Hymnary.org als representatief geeft, zingt bijvoorbeeld “pleased with us in flesh to dwell” en “born that we no more may die”.

Wat waren de oorspronkelijke woorden van Charles Wesley?

Wat Wesley schreef was langer en anders vormgegeven, tien verzen van vier regels zonder refrein. Hier is het zoals het staat in de eerste editie van Hymnen en gewijde gedichten, gedrukt in Londen in 1739, uit de tekst gepubliceerd door het Center for Studies in the Wesleyan Tradition aan de Duke Divinity School. In een tweede editie in hetzelfde jaar werd “heav’nly” in het vijfde vers “heaven-born”.

Hoor hoe het hele uitspansel klinkt
“Eer aan de Koning der koningen,
vrede op aarde, en milde genade,
God en zondaars verzoend!”

Vrolijk, sta op, alle volkeren,
Sluit u aan bij de triomf van de hemel,
Laat de universele natuur zeggen
“Christus de Heer is vandaag geboren!”

Christus, door de hoogste hemel aanbeden,
Christus, de eeuwige Heer,
Laat in de tijd zie Hem komen,
Nakomeling van een maagdelijke schoot.

Gesluierd in vlees, zie de Godheid,
Gegroet, de vleesgeworden godheid!
Verheugd als mens onder de mensen te verschijnen
Jezus, onze Immanuël hier!

Gegroet, de hemelse Vredevorst!
Gegroet, de Zon der gerechtigheid!
Licht en leven brengt Hij al,
Opgestaan met genezing in zijn vleugels.

Zacht legt Hij zijn heerlijkheid af,
Geboren—opdat de mens niet meer sterft,
Geboren—om de zonen der aarde te verheffen,
Geboren—om hen een tweede geboorte te schenken.

Kom, begeerte der volkeren, kom,
Vestig in ons uw nederige woning,
Sta op, het overwinnende zaad van de vrouw,
Verpletter in ons de kop van de slang.

Toon nu uw reddende kracht,
Herstel nu de gevallen natuur,
Verenig nu in mystieke verbintenis
Het uwe met het onze, en het onze met het uwe.

Wis de gelijkenis van Adam uit, Heer,
Stempel uw beeld in de plaats daarvan,
Tweede Adam van boven,
Herstel ons in uw liefde.

Laat ons U, hoewel verloren, terugvinden,
U, het leven, de innerlijke mens:
O! Deel uzelf aan allen mee,
Gevormd in elk gelovig hart.

Onze drie verzen zijn de eerste zes van Wesley, twee per vers geplaatst. Zijn laatste vier vielen weg toen anderen het lied vormgaven, en de meeste liedboeken laten ze weg, hoewel ze het eigen gebed van het lied bevatten: dat de Christus die in Bethlehem geboren is, in ons geboren zal worden.

Het boek uit 1739 droeg de namen van zowel John als Charles Wesley. De broers hadden vanaf het begin afgesproken niet te zeggen wie van hen wat had geschreven in hun gezamenlijke collecties, en het was John die deze verzamelde en redigeerde. We weten dat het kerstlied van Charles is omdat het, zoals de redacteuren in Duke opmerken, bewaard is gebleven in zijn eigen manuscriptcollecties van zijn werk.

Charles Wesley werd geboren in Epworth op 18 december 1707, het achttiende kind van Samuel en Susanna Wesley, en er wordt gezegd dat hij zo'n 6500 hymnen heeft geschreven. Hij stierf in Londen op 29 maart 1788 en werd, zoals hij had gevraagd, begraven op het kerkhof van Marylebone, het kerkhof van zijn parochiekerk.

Wat betekent “welkin”?

Welkin is een oud Engels woord voor de lucht of de hemel, en dichters uit de tijd van Wesley gebruikten het vaak. Hij heeft de uitdrukking mogelijk ontleend aan een gedicht over vossenjacht, William Somerville's De Achtervolging uit 1735, waar staat: “The welkin rings, Men, Dogs, Hills, Rock, and Woods In the full consort join.” Als hij dat deed, was het het soort ding dat hij vaak deed: de regels van een ander lenen en ze ombuigen naar het evangelie. Zoals de hymne-geleerde J. R. Watson zegt: “Hier worden het geschreeuw van de jagers en de honden de geluiden van de menigte van het hemelse leger, die God prijzen en zeggen: ‘Eer aan God in de hoogste hemelen.’”

Hoe werd “welkin rings” veranderd in “herald angels sing”?

De herdersengelen kwamen van George Whitefield (1714–1770), die sinds hun Holy Club in Oxford een vriend van de Wesleys was en die, net als zij, in de open velden preekte. In 1753, het jaar waarin hij begon met de bouw van zijn Tabernacle-kerk, stelde hij zijn eigen liedboek samen, Een verzameling gezangen voor sociale aanbidding, en gaf Charles’ kerstlied een nieuw begin: “Hark! the Herald Angels sing Glory to the new-born King!” Hij veranderde ook andere regels en liet het achtste en tiende vers weg.

Anderen bleven het na hem vormgeven. In 1760 behield Martin Madan de opening van Whitefield in zijn Verzameling van Psalmen en Gezangen en voegde de regels toe: “With th’ angelic host proclaim, Christ is born in Bethlehem!” In 1787 nam John Wesley het lied op in zijn eigen Zakgezangboek met de opening van Whitefield en de regels van Madan, en dat werd de methodistische tekst.

Meer dan een eeuw later, in 1904, probeerden de redacteuren van Hymns Ancient and Modern terug te keren naar “Hark how all the welkin rings”. Ze werden hierom, naast andere zaken, zo uitgelachen dat hun volgende editie in 1906 de herautenengelen weer terugbracht.

Wie schreef de muziek?

Toen het lied voor het eerst met muziek werd gedrukt, in Dublin in 1749, in Een verzameling van gezangen en gewijde gedichten, werd het gezet op de melodie die beter bekend is van het paaslied “Christ the Lord is risen today”. De melodie die we nu zingen kwam ongeveer een eeuw later en was afkomstig van Felix Mendelssohn (1809–1847). Hij schreef het voor een Festgesang, een feestlied voor mannenstemmen en koperblazers, en het werd op 24 juni 1840 in de open lucht in Leipzig gezongen tijdens het Gutenbergfestival waarvoor het geschreven was. In 1843 schreef hij aan zijn Engelse uitgever dat het stuk andere woorden nodig had, “maar het zal nooit werken met heilige woorden. Er moet een nationaal en vrolijk onderwerp worden gevonden, iets waar de soldaatachtige en uitbundige beweging van het stuk enige relatie mee heeft”.

William H. Cummings (1831–1915), destijds een jonge organist bij Waltham Abbey, wist niets van die brief. Toen hij Mendelssohns koorstuk speelde, was hij “meteen getroffen door de geschiktheid ervan voor de woorden ‘Hark! the herald angels sing.’” Hij kopieerde de partijen, “en de melodie werd met groot enthousiasme gezongen door de gemeente in Waltham Abbey”, en zoveel mensen vroegen hem om kopieën dat hij het in 1856 liet publiceren door Ewer and Co. In 1857 stond het in een liedboek uit Bristol, het Gemeentegezang- en melodieënboek, en vanaf 1861 Hymns Ancient and Modern maakte het dit algemeen bekend.

De Schrift in Hoor! De heraut-engelen zingen

Het eerste vers plaatst ons in de velden op de nacht waar Lucas over vertelt, toen “er plotseling bij de engel een menigte van de hemelse legermacht was die God loofde” (Lucas 2:13). De engelen zongen van “vrede op aarde”, en Wesley vertelt ons wat voor soort vrede ze bedoelden: “God en zondaars verzoend”. Dat is Paulus’ woord voor wat Christus kwam doen: “dat God in Christus de wereld met Zichzelf verzoende, door hun hun overtredingen niet toe te rekenen” (2 Korintiërs 5:19). “Joyful, all ye nations, rise” beantwoordt de belofte van de engel van “grote blijdschap, die voor al het volk zal zijn” (Lucas 2:10). Madans regel “Christ is born in Bethlehem” grijpt terug op Micha: “Maar u, Bethlehem-Efratha, al bent u klein onder de duizenden van Juda, uit u zal Mij voortkomen Die een Heerser zal zijn in Israël” (Micha 5:2), en op de herders, die tegen elkaar zeiden: “Laten wij dan toch naar Bethlehem gaan en zien dit woord dat er geschied is” (Lucas 2:15).

In de regels van het tweede vers zet Wesley het hele kerstgeloof uiteen. “Late in time behold Him come, Offspring of a Virgin’s womb” is Paulus’ “toen de volheid van de tijd gekomen was, zond God Zijn Zoon uit, geboren uit een vrouw” (Galaten 4:4), en het is het teken van Jesaja zoals Mattheüs het geeft: “Zie, de maagd zal zwanger worden en een zoon baren, en u zult Hem de naam Immanuël geven, wat vertaald betekent: God met ons” (Mattheüs 1:23). “Veiled in Flesh the Godhead see” is Johannes’ “het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond” (Johannes 1:14). De God die niemand kan zien, heeft Zichzelf laten zien en is onder ons komen wonen. We vertellen de betekenis van Zijn naam in wat Immanuël betekent.

In het derde vers is het kind Jesaja’s “Vredevorst” (Jesaja 9:6) en de zonsopgang van Maleachi, want “voor u die Mijn Naam vreest, zal de Zon der gerechtigheid opgaan en er zal genezing zijn onder Zijn vleugels” (Maleachi 4:2). “Mild He lays His glory by” is wat Paulus zegt over de Zoon, Die “Zichzelf ontledigd heeft, de gestalte van een slaaf aangenomen heeft en aan de mensen gelijk geworden is” (Filippenzen 2:7). Daarna geeft het vers de reden voor dit alles, drie keer over: Hij werd geboren zodat wij niet hoeven te sterven, geboren om ons op te heffen, geboren om ons een tweede geboorte te geven. Dat is de geboorte waar Jezus tegen Nicodemus over sprak: “Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Als iemand niet opnieuw geboren wordt, kan hij het Koninkrijk van God niet zien” (Johannes 3:3). We bekijken dat gesprek in wat het betekent om opnieuw geboren te worden.

De vier verzen die de kerken weglaten, voeren die gedachte verder, in het hele verhaal van de Bijbel. “Come, desire of nations, come” is de belofte van Haggaï dat “de gewenste schatten van alle heidenen zullen komen” (Haggaï 2:7). “Rise, the woman’s conqu’ring seed, Bruise in us the serpent’s head” gaat terug op Gods woord tot de slang in Eden: “Ik zal vijandschap teweegbrengen tussen u en de vrouw, en tussen uw nageslacht en haar Nageslacht; Dat zal uw kop vermorzelen” (Genesis 3:15). “Adam’s likeness, Lord, efface … Second Adam from above” is weer Paulus: “De eerste mens is uit de aarde, aards; de tweede mens is de Heere uit de hemel” (1 Korintiërs 15:47), en “Stamp thy image in its place” vraagt om de nieuwe mens die Paulus beschrijft: “vernieuwd tot kennis, naar het evenbeeld van Hem Die hem geschapen heeft” (Kolossenzen 3:10).

Dus het kerstlied, zoals Wesley het oorspronkelijk schreef, eindigt niet bij de kribbe. Het eindigt met de vraag dat Christus in ieder van ons geboren wordt: “O! To all thyself impart, Form’d in each believing heart.” Paulus bad hetzelfde voor de kerken in Galatië: “Mijn kinderen, die ik opnieuw met barensweeën baar, totdat Christus in u gestalte krijgt” (Galaten 4:19).





Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...