“O Holy Night” begon in Frankrijk als “Minuit, chrétiens”, wat “Middernacht, christenen” betekent, een kerstgedicht van Placide Cappeau, een wijnhandelaar uit Roquemaure in het zuiden van Frankrijk. De operacomponist Adolphe Adam zette het op muziek en het werd voor het eerst gezongen op kerstavond 1847. De Engelse versie die wij zingen wordt toegeschreven aan John Sullivan Dwight, een Amerikaanse unitarische predikant die over muziek schreef. Het zingt over de nacht dat Christus werd geboren, over de wijzen die de ster volgden, en over een Heiland die de ketenen van de slaaf verbreekt en de hele wereld op de knieën roept.
Het is een van de kerstliederen die we verzamelen, met hun schrijvers en data, in onze lijst van de grote kerstliederen en carols.

De tekst van O Holy Night
De Engelse versie heeft drie verzen, en het refrein van het eerste, “Fall on your knees”, keert na elk vers terug. We geven het eerste vers zoals een kerk in Philadelphia het drukte in haar gezangboek van 1909, en het tweede en derde zoals het weekblad Notre Dame Het Weesgegroet ze afdrukte op 31 december 1898.
O heilige nacht! de sterren schijnen helder,
Het is de nacht van de geboorte van de dierbare Heiland.
Lang lag de wereld te kwijnen in zonde en dwaling,
totdat Hij verscheen en de ziel haar waarde voelde.
Een siddering van hoop verblijdt de vermoeide wereld,
Want ginds breekt een nieuwe en glorieuze morgen aan.
Val op uw knieën, o hoor de engelenstemmen!
O goddelijke nacht, o nacht waarin Christus werd geboren,
O goddelijke nacht, o nacht, o goddelijke nacht.Geleid door het licht van het geloof dat sereen straalt,
Met gloeiende harten staan wij bij Zijn kribbe.
Zo geleid door het licht van een ster die zachtjes glinstert,
Kwamen hier de Wijzen uit het Oosten.
De Koning der koningen lag zo in een nederige kribbe,
In al onze beproevingen geboren om onze vriend te zijn:
Hij kent onze nood, onze zwakheid is Hem niet vreemd.
Aanschouw uw Koning, buig voor de Nederige!
Aanschouw uw Koning, uw Koning! Buig voor Hem!Waarlijk, Hij leerde ons elkander lief te hebben;
Zijn wet is liefde en Zijn Evangelie is vrede;
Hij zal de ketenen verbreken, want de slaaf is onze broeder,
En in Zijn naam zal alle onderdrukking eindigen.
Wij heffen zoete lofzangen van vreugde in een dankbaar koor;
Laat alles in ons Zijn heilige Naam prijzen;
Christus is de Heer! Laat ons Hem dan eeuwig, eeuwig prijzen;
Verkondig Zijn macht en heerlijkheid voor altijd!
Verkondig Zijn macht en heerlijkheid voor altijd!
Als de woorden die u kent een beetje anders zijn, komt dat doordat ze veranderden naarmate het kerstlied zich verspreidde. De oudste volledige Engelse druk die we hebben gevonden, een programma voor een kerstfestival in de Christ Church Cathedral in Montreal in 1882, zingt “Long lay the world in sin and sorrow pining”. Het Weesgegroet in 1898 gaf de vierde regel als “Till He appeared on this crime-laden earth”, en het boek uit Philadelphia uit 1909 zingt “He guards us from all danger” in het tweede couplet. Liedboeken van onze eigen tijd, zoals De lofzang van onze grote Verlosser uit 2022, zingen “to our weakness is no stranger” in het tweede couplet en eindigen het derde met “O praise His name forever!”

Wie schreef O Holy Night?
Placide Cappeau werd geboren in 1808 en hij leefde en stierf in Roquemaure, in de Gard. Hij verdiende zijn brood als wijnhandelaar en schreef verzen wanneer de gelegenheid daarom vroeg. Hij schreef het gedicht rond 1843, sommigen zeggen om het einde van bouwwerkzaamheden in zijn parochie te markeren, en anderen zeggen voor de restauratie van het glas-in-lood van de kerk. Cappeau zei zelf dat het idee bij hem opkwam op een kerstnacht terwijl hij op het dak van een postkoets naar Avignon reed. De Franse historicus van kerstliederen Noël Hervé, schrijvend in 1905 vanuit een artikel van Adolphe Pieyre, vertelt het op de manier van Cappeau: “une nuit de Noël, tandis qu’il se rendait, sur l’impériale d’une diligence, en la ville d’Avignon”.
Hoe het gedicht een beroemde componist bereikte, is een verhaal van vrienden. De vrouw van een Parijse ingenieur verbleef een tijdje in Roquemaure en zij kende Adolphe Adam, de componist van de opera Le Chalet. Om haar vrienden in de provincie een plezier te doen, vroeg ze hem een melodie voor de verzen te schrijven. Adam werd in 1803 in Parijs geboren en de wereld herinnert zich hem vanwege het ballet Giselle. Verslagen uit zijn eigen tijd plaatsen zijn compositie in 1843 of 1847, en het kerstlied werd voor het eerst gezongen op 24 december 1847 door de zangeres Emily Laurey. Adam stierf in Parijs op 2 mei 1856 en zijn memoires, die het jaar daarop werden gepubliceerd, maken helemaal geen melding van het kerstlied. Franse schrijvers zijn het er niet over eens of het al populair was voordat hij stierf. Hervé zegt van niet, en de Fondation Napoléon zegt dat het succes heel snel kwam.
De man die de woorden schreef, deelde het geloof waarover ze zingen niet, als Hervé en Pieyre het bij het rechte eind hebben. Zij zeggen dat Cappeau allesbehalve een christen was. Hij was een volgeling van Voltaire en een vrijdenker, een goedaardige socialist zoals de oude republikeinen van 1848. Hij zag in Jezus Christus de grote prediker van communisme en gelijkheid, een fijngevoelige filantroop, en “rien de plus”, niets meer. Hij stierf in 1877. Wat hij ook geloofde, zijn gedicht begint op het uur “Où l’homme-Dieu descendit jusqu’à nous”, toen de God-Mens tot ons neerdaalde.

Werd O Holy Night verboden door de kerk?
Franse geestelijken moesten er niets van hebben en sommige bisdommen schrapten het. In 1864 klaagde de Revue de Musique Sacrée, een tijdschrift voor katholieke kerkmuziek, dat het werd gezongen “op straat, bij sociale bijeenkomsten en in bars met live-entertainment” en schreef dat “het misschien goed zou zijn om dit stuk, waarvan de populariteit ongezond wordt, te schrappen.” Sommige priesters vroegen zich af wat Cappeau bedoelde met “Et de son Père arrêter le courroux”, dat Christus kwam om de toorn van Zijn Vader te stillen. Katholieke liedboeken drukten het zelden af, en nog in 1956 zei een Parijs woordenboek voor katholieke gezinnen, Le Dictionnaire du Foyer Catholique, dat het “uit vele bisdommen is geschrapt vanwege het nadrukkelijke aspect van de tekst evenzeer als vanwege de muziek zelf”. U kunt ook de bewering tegenkomen dat Adam joods was, wat het tijdschrift America een ongegrond gerucht noemt.
Veel parochies bleven het desondanks zingen tijdens de nachtmis. Op kerstavond 1856 klonk het in de kerk van Saint-Roch in Parijs, en de muzikant Ernest Gagnon, die het het jaar daarop tijdens de nachtmis in Saint-Roch hoorde, nam het in 1858 mee naar Canada. Daar kozen de parochies een van hun eigen mensen om het tijdens de nachtmis te zingen, en gekozen worden was een eer. We vertellen hoe die mis wordt gevierd in Wat de Nachtmis is.

Wie vertaalde O Holy Night in het Engels?
John Sullivan Dwight werd geboren in Boston op 13 mei 1813 en ging naar Harvard. Hij bracht zes jaar door als predikant en nog eens zes jaar in de Brook Farm-gemeenschap in Massachusetts, en van 1852 tot 1881 redigeerde hij Dwight’s Journal of Music, het werk waar mensen hem om kenden. Hij was ook een abolitionist, en zijn biograaf Bill F. Fawcett noteerde dat hij met afschuw schreef over “drie of vier miljoen van onze menselijke broeders” die in slavernij werden gehouden. Hij stierf in 1893.
Zijn Engelse vertaling wordt meestal gedateerd op 1855, maar we hebben geen gedrukte versie gevonden die zo vroeg is. De oudste volledige tekst die we hebben gevonden is dat programma uit Montreal van Kerstmis 1882, waarin geen vertaler wordt genoemd, en het oudste gezangboek op de lijst van Hymnary.org dat Dwights naam eraan verbindt is het Plymouth Zondagsschool-gezangboek uit 1892.

De Schrift achter O Holy Night
Het eerste couplet voert ons naar de nacht waar Lucas over vertelt, toen “er in diezelfde streek herders waren die in het open veld verbleven en bij nacht de wacht hielden over hun kudde” (Lucas 2:8), en de “engelenstemmen” zijn de “menigte van de hemelse legermacht die God loofde en zei: Eer zij aan God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde, in mensen een welbehagen” (Lucas 2:13–14). De wereld die “lang lag” te kwijnen in zonde en dwaling is de wereld van Jesaja, en zijn belofte is de onze: “Het volk dat in duisternis wandelt, heeft een groot licht gezien” (Jesaja 9:2). Cappeau’s eerste couplet zei dat Christus kwam om de vlek van de erfzonde weg te wassen. Dwight verving dit door een eigen regel: “Till he appeared and the soul felt its worth” (Totdat Hij verscheen en de ziel haar waarde voelde), en we kunnen daarin het nieuws van de engel aan de herders horen, ter harte genomen door degene die het hoort: “Want heden is voor u in de stad van David de Zaligmaker geboren, Christus, de Heere” (Lucas 2:11).
Vervolgens roept het kerstlied ons op om op onze knieën te vallen, wat de wijzen deden toen ze het huis binnenkwamen, “het kindje zagen met Maria, zijn moeder, en neerknielden en Hem aanbaden” (Mattheüs 2:11), en wat elke knie op een dag zal doen, want “opdat in de naam van Jezus elke knie zich zou buigen” (Filippenzen 2:10). Het tweede couplet volgt die wijzen en de ster, die “vóór hen uit ging, totdat hij kwam en bleef staan boven de plaats waar het kindje was” (Mattheüs 2:9). Mattheüs noemt hen geen koningen en vertelt ons niet met hoeveel ze waren, en het kerstlied doet dat ook niet. Cappeau gebruikte dit couplet om zich tegen de hoogmoedigen te keren, “Puissants du jour, fiers de votre grandeur”, jullie machtigen van de dag, trots op jullie grootheid, en zei hen hun hoofd te buigen voor de Verlosser. Dwight richtte zich in plaats daarvan tot degene die “geboren is om onze vriend te zijn”, die “onze nood kent, voor onze zwakheid niet vreemd is”. Dat is de Zaligmaker die we ontmoeten in de brief aan de Hebreeën: “Want wij hebben geen Hogepriester die niet kan meevoelen met onze zwakheden, maar Die in alles op dezelfde wijze als wij is verzocht, maar zonder zonde” (Hebreeën 4:15).
Het derde couplet opent met Christus' eigen gebod: “Een nieuw gebod geef Ik u, dat u elkaar liefhebt” (Johannes 13:34), en dan komt de regel die het kerstlied zowel geliefd als omstreden heeft gemaakt: “Chains shall He break, for the slave is our brother”. Cappeau had geschreven: “Il voit un frère où n’était qu’un esclave”, hij ziet een broeder waar slechts een slaaf was, en Dwight de abolitionist behield de slaaf en de broeder in zijn Engelse vertaling. Paulus zei min of meer hetzelfde toen hij Onesimus terugstuurde naar Filemon en hem vroeg hem terug te nemen “niet meer als een slaaf, maar meer dan een slaaf, als een geliefde broeder” (Filemon 1:16), en toen hij schreef dat in Christus “geen slaaf of vrije” is (Galaten 3:28). En toen Christus opstond om voor te lezen in de synagoge in Nazareth, zei het gedeelte dat Hij las dat Hij gezonden was “om aan gevangenen loslating te prediken” (Lucas 4:18). We kijken naar wat de Schrift zegt over slavernij, en hoe christenen dit hebben gelezen, in Slavernij in de Bijbel.

Minuit, chrétiens: de Franse tekst
Hier is Cappeau’s Franse tekst zoals de Franse Episcopale Kerk van Saint-Sauveur in Philadelphia deze in 1890 in haar gezangboek drukte. Hervé drukt in zijn boek uit 1905 alleen het eerste couplet af, met “apaiser” in plaats van “arrêter” in de vierde regel en “En cette nuit” in plaats van “À cette nuit” in de zesde, en geen van beide wijzigingen verandert de betekenis.
Middernacht, christenen, het is het plechtige uur
Waarop de mens-God tot ons neerdaalde,
Om de erfzonde uit te wissen
En de toorn van Zijn Vader te stillen.
De hele wereld trilt van hoop
In deze nacht die haar een Zaligmaker schenkt!
Volk, kniel neer; wacht op uw verlossing;
Kerstmis! Kerstmis! Hier is de Verlosser!Moge het brandende licht van ons geloof
Ons allen naar de kribbe van het kind leiden,
Zoals vroeger een schitterende ster
De leiders uit het Oosten daarheen leidde!
De Koning der koningen wordt geboren in een nederige kribbe,
Machtigen van de dag, trots op uw grootheid,
Van daaruit predikt een God tot uw hoogmoed;
Buig uw hoofden voor de Verlosser!De Goddelijke Zaligmaker heeft elke boei verbroken;
De aarde is vrij en de hemel is geopend;
Hij ziet een broeder waar slechts een slaaf was;
De liefde verenigt hen die door ijzer geketend waren!
Wie zal Hem onze dankbaarheid tonen?
Het is voor ons allen dat Hij geboren wordt, lijdt en sterft;
Volk, sta op! zing van uw bevrijding;
Kerstmis! Kerstmis! laten we de Verlosser bezingen!
In gewone taal zegt het eerste couplet dat om middernacht de God-Mens tot ons neerdaalde, om de vlek van de erfzonde weg te wassen en de toorn van zijn Vader te stillen, dat de hele wereld beeft van hoop op de nacht die haar een Redder schenkt, en dat het volk moet knielen en wachten op zijn bevrijding. Het tweede vraagt dat het brandende licht van het geloof ons allen naar de kribbe van het kind leidt, zoals een ster ooit de leiders uit het Oosten leidde, en vertelt de machtigen dat God vanuit die kribbe tot hun trots spreekt. Het derde zegt dat de Redder elke boei heeft verbroken, dat de aarde vrij is en de hemel open, dat liefde nu hen verenigt die door ijzer waren geketend, en dat hij voor ons allen geboren wordt, lijdt en sterft.
Dus begint het kerstlied van Cappeau met een volk op de knieën en eindigt het met datzelfde volk op de voeten: “Peuple, debout! chante ta délivrance”, volk, sta op en zing van uw bevrijding. De herders maakten diezelfde reis op de eerste kerstnacht. Zij kwamen met spoed en vonden het kind liggend in een kribbe, en daarna “keerden de herders terug, terwijl zij God verheerlijkten en loofden om alles wat zij gehoord en gezien hadden, zoals tot hen gesproken was” (Lucas 2:20).


Een reactie plaatsen