Wat betekent Immanuël? “God met ons” in Jesaja en Matteüs

Emmanuel betekent “God met ons”. Het is de Hebreeuwse naam Immanuël, gevormd door immanu, “met ons”, en El, “God”, en in die twee Hebreeuwse woorden wordt gezegd wat heel Kerstmis inhoudt.

Jesaja gaf het als de naam van een kind dat een teken zou zijn (Jesaja 7:14), en Matteüs zegt dat het teken in vervulling ging toen Jezus werd geboren: “zij zullen hem de naam Emmanuel geven, wat vertaald betekent: God met ons” (Matteüs 1:23). Matteüs stopt om de naam te vertalen, zodat geen van zijn lezers zou missen wat deze claimt.

Hij plaatst die woorden aan het begin van zijn Evangelie en eindigt met Jezus die hetzelfde belooft met zijn eigen stem. Op een berg in Galilea, na de opstanding, stuurt Jezus zijn discipelen om “alle volken te onderwijzen” (Matteüs 28:19) en vertelt hen dat hij altijd bij hen zal zijn, “tot aan de voleinding van de wereld” (Matteüs 28:20). De naam die de profeet gaf en de belofte die de verrezen Heer deed, zijn één belofte. God is gekomen om bij ons te zijn, en hij blijft.

Waar komt Emmanuel in de Bijbel voor?

Voor een naam die elke Advent wordt gezongen, komt Emmanuel slechts drie keer voor in de Bijbel, twee keer in Jesaja en één keer in Matteüs, en Jesaja 8:10 bevat de woorden als een zin: “God is met ons”. De King James Version spelt het als “Immanuel” in Jesaja en “Emmanuel” in Matteüs.

Jesaja spreekt de naam opnieuw uit in het volgende hoofdstuk, midden in een overstroming. Hij waarschuwt dat de koning van Assyrië zal komen als een rivier die buiten haar oevers treedt, en “hij zal overstromen en verder trekken, hij zal tot aan de hals reiken; en het uitspreiden van zijn vleugels zal de breedte van uw land vullen, o Immanuël” (Jesaja 8:8). Twee verzen later keert hij zich tegen de volken die samenzweren tegen Juda: “Beraadslaag samen, en het zal tenietgedaan worden; spreek het woord, en het zal niet standhouden: want God is met ons” (Jesaja 8:10). Het water reikt tot aan de hals, en het land is nog steeds van Immanuël. Wanneer het water in ons eigen leven zo hoog stijgt, is het land nog steeds van hem.

Wat was het teken dat Jesaja aan Achaz gaf?

De naam komt voor het eerst voor in een tijd van angst, toen Rezin, de koning van Syrië, en Pekah, de koning van Israël, waren opgetrokken tegen Jeruzalem. Toen het nieuws het huis van David bereikte, “beefde zijn hart en het hart van zijn volk, zoals de bomen van het woud beven door de wind” (Jesaja 7:2). God stuurde Jesaja om koning Achaz te ontmoeten “aan het einde van de waterleiding van de bovenste vijver, aan de weg van het veld van de voller” (Jesaja 7:3), en zei tegen Achaz dat hij om een teken moest vragen, zo diep of zo hoog als hij wilde. Achaz wilde niet: “Ik zal niet vragen, en ik zal de Heer niet verzoeken” (Jesaja 7:12).

Jesaja antwoordde hem met een teken waar Achaz niet om had durven vragen: “Hoor nu, huis van David; is het u te weinig mensen te vermoeien, dat gij ook mijn God vermoeit? Daarom zal de Here zelf u een teken geven; zie, een maagd zal zwanger worden en een zoon baren en zij zal hem de naam Immanuël geven” (Jesaja 7:13–14). Voordat dat kind oud genoeg was “om het kwade te verwerpen en het goede te kiezen”, zouden de twee koningen waar Achaz bang voor was, verdwenen zijn (Jesaja 7:16). De kanttekening in de New American Bible leest het teken als God die Achaz geruststelt in het licht van zijn belofte aan David. Een bange koning die niet wilde vragen, kreeg een kind wiens naam hem vertelde dat God bij zijn volk was.

Lezers vragen zich al lang af wie dat kind was. Het Hebreeuwse woord dat Jesaja gebruikt, almah, betekent een jonge vrouw van huwbare leeftijd; de Joodse vertalers die Jesaja in het Grieks vertaalden, kozen voor Parthenos, wat normaal gesproken een maagd betekent, en Matteüs citeert hun Griekse tekst. Joodse commentatoren zoals Rasji, in de elfde eeuw, lazen de jonge vrouw als de eigen vrouw van de profeet en het teken als een kind dat in de dagen van Achaz werd geboren; het woord en beide lezingen worden vollediger uiteengezet bij de verzen uit Jesaja die de geboorte van Jezus voorspellen. Christenen lezen het teken, met Matteüs, als vervuld in Jezus, geboren uit de maagd Maria. Een teken dat aan een bange koning werd gegeven voor de problemen van zijn eigen tijd, hield iets achter, en toen de zoon van Maria werd geboren, zag Matteüs hoe God het volledig gaf.

Is het Emmanuel of Immanuël?

Beide, en het is dezelfde naam; de spellingen laten alleen de weg zien die het heeft afgelegd. Jesaja schreef in het Hebreeuws en Matteüs in het Grieks, waar de naam Emmanouēl. is. De King James Version volgt beide: Immanuël in Jesaja, Immanuël in Matteüs. Anderen kiezen één spelling voor beide. De katholieke Douay-Rheims en New American Bible gebruiken Immanuël zelfs in Jesaja 7:14, en de New American Standard Bible gebruikt Immanuël zelfs in Matteüs. Welke spelling we ook zingen, we noemen hem bij dezelfde twee Hebreeuwse woorden.

Als Jezus Emmanuel is, waarom werd hij dan Jezus genoemd?

De engel gaf Jozef de naam die hij moest gebruiken: “Zij zal een zoon baren, en gij zult hem de naam Jezus geven: want hij zal zijn volk redden van hun zonden” (Matteüs 1:21). Twee verzen later citeert Matteüs Jesaja’s Immanuël, en twee verzen daarna doet Jozef zoals hem was opgedragen: “hij gaf hem de naam Jezus” (Matteüs 1:25). De naam Jezus is de Griekse vorm van het Hebreeuwse Jehosjoea, Jozua, wat “Jahweh redt” betekent; meer hierover staat in Jezus’ naam in het Hebreeuws, Jesjoea. Binnen vijf verzen plaatst Matteüs de twee namen dus naast elkaar, de een zegt wat het kind kwam doen en de ander zegt wie er is gekomen.

Johannes Chrysostomus, die over dit hoofdstuk van Matteüs preekte, stelde dezelfde vraag en beantwoordde deze met de eigen woorden van Matteüs: “Hoe kwam het dan, zou men kunnen zeggen, dat Zijn naam niet Immanuël werd genoemd, maar Jezus Christus? Omdat hij niet zei: gij zult noemen, maar zij zullen noemen, dat wil zeggen, de menigte en de uitkomst van de gebeurtenissen. Want hier stelt hij de gebeurtenis als een naam: en dit is gebruikelijk in de Schrift, om de gebeurtenissen die plaatsvinden te vervangen door namen. Daarom betekent zeggen: zij zullen Hem Immanuël noemen, niets anders dan dat zij God onder de mensen zullen zien. Want Hij is inderdaad altijd onder de mensen geweest, maar nooit zo manifest.”

Jezus is de naam die Jozef hem gaf, zoals de engel zei. Immanuël is wat iedereen die hem ontmoette over hem zou zeggen, en wat wij nog steeds over hem zeggen. Wij behoren tot de menigte van Chrysostomus wanneer we hem bij die naam noemen.

Emmanuel als voornaam

Christenen geven hun kinderen al eeuwenlang deze naam, en een kind Immanuël noemen is boven de wieg zeggen wat Jesaja over Juda zei. In Engeland wordt het sinds de zestiende eeuw gebruikt, gespeld als zowel Emmanuel als Immanuel, hoewel nooit op grote schaal. Het is veel gebruikelijker geweest in Spanje en Portugal als Manuel en Manoel, en twee Byzantijnse keizers droegen het als Manuel. Andere vormen zijn onder meer Emanuele in het Italiaans, Emanuel in het Duits, en de vrouwelijke vorm Emmanuelle in het Frans en Manuela in het Spaans en Portugees. Elke Manuel en Manuela draagt het teken van Jesaja, verkort.

Waarom wordt Emmanuel met Kerstmis gezongen?

In de laatste week van de advent roept de Roomse Kerk Christus aan met deze naam. Sinds ten minste de achtste eeuw zingt zij zeven korte gebeden tot hem, de “O-antifonen”, tijdens het avondgebed op de zeven dagen van 17 tot 23 december, waarbij hij telkens wordt aangeroepen met een beeld ontleend aan de hoop van het Oude Testament op de Messias. De laatste, op 23 december, twee nachten voor Kerstmis, is “O Immanuël, onze Koning en Wetgever: kom om ons te redden, Heer onze God!” Na zes avonden van de oude beelden komt de week van gebed tot rust bij de naam die zegt dat hij bij ons is. Het lied “O kom, o kom, Immanuël” is uit deze antifonen voortgekomen; de Latijnse tekst werd voor het eerst gedrukt in Keulen in 1710, en John Mason Neale vertaalde het in 1851 in het Engels.

Wat betekent “God met ons” voor ons?

Johannes zegt met andere woorden wat Matteüs zegt: “het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond” (Johannes 1:14). En tegen het einde van het laatste boek van de Bijbel wordt de belofte heel, wanneer een luide stem uit de hemel zegt: “Zie, de tabernakel van God is bij de mensen, en hij zal bij hen wonen, en zij zullen zijn volk zijn, en God zelf zal bij hen zijn, en hun God zijn” (Openbaring 21:3).

Achaz was bang en wilde niet om een teken vragen, en God gaf hem er toch een. Wij krijgen dezelfde naam in onze eigen angsten, en degene die hem draagt heeft beloofd niet weg te gaan: “zie, ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld” (Matteüs 28:20).

Gerelateerde artikelen

• Welke verzen uit Jesaja voorspellen de geboorte van Jezus?
• Wat was Jezus’ echte naam? Jesjoea
• Waar staat het kerstverhaal in de Bijbel?
• Bijbelverzen over God die bij ons is
• Namen van God in de Bijbel en hun betekenis
• wat de adventskrans symboliseert