Kerst als christen36 artikelen

Wat symboliseert de adventskrans? De cirkel en de kaarsen



  • De cirkel van de adventskrans heeft geen einde, dus staat hij voor de eeuwige God; de groenblijvende takken staan voor leven en hoop; en de vier kaarsen markeren de vier zondagen van de advent.
  • Elke zondag wordt er een kaars meer aangestoken, één op de eerste en alle vier op de vierde; in 2026 zijn de zondagen 29 november en 6, 13 en 20 december.
  • Johann Hinrich Wichern maakte de eerste adventskrans in 1839 in het Rauhes Haus, een kindertehuis bij Hamburg: een houten wiel met een kaars voor elke dag van de advent.
  • Rond 1860 werden er dennentakken toegevoegd, de krans kromp tot vier kaarsen om in gezinswoningen te passen, en een katholieke kerk in Keulen hing er in 1925 voor het eerst een op.
  • Gezinnen kunnen hem aansteken tijdens de avondmaaltijd met een korte bijbellezing en een gebed, zoals het katholieke Boek van Zegeningen suggereert.
  • De belofte ervan is oud: “al vertoeft zij, verbeid haar, want komen zal zij, zij zal niet uitblijven” (Habakuk 2:3).
Kerst als christenBekijk alle 36 artikelen in deze reeks

De adventskrans staat voor de eeuwige God en voor Christus, het licht dat in de wereld komt. De cirkel heeft geen einde, zoals God er geen heeft, en de groenblijvende takken zijn een teken van leven en hoop. De vier kaarsen markeren de vier zondagen van de advent, en elke zondag wordt er een kaars meer aangestoken naarmate Kerstmis dichterbij komt.

De krans begon met een vraag die kinderen bleven stellen. In het Rauhes Haus, een tehuis voor arme en weeskinderen buiten Hamburg, vroegen ze Johann Hinrich Wichern steeds weer wanneer Kerstmis zou komen, zo staat in de kroniek van het huis. In 1839 antwoordde hij hen met licht, elke dag van het wachten een kaars meer. De Schrift zegt waarvoor dat wachten dient: “Het is goed, dat men hopen en in stilte wachten op de verlossing des HEREN” (Klaagliederen 3:26).

Een huis dat begon met veertien jongens uit de sloppenwijken gaf christelijke gezinnen over de hele wereld een manier om op Christus te wachten. Tegenwoordig bevat het Boek der Zegeningen van de Katholieke Kerk een gebed voor het zegenen van de krans, in de kerk of thuis, en de Reformed Church in America publiceert lezingen voor het aansteken van de kaarsen.

Wat betekent elk onderdeel van de adventskrans?

De cirkel heeft geen begin en geen einde, dus spreekt hij van God, die beide niet heeft, of zoals de Reformed Church in America het verwoordt, van “Gods constante en onveranderlijke natuur.” Wij steken onze kaarsen aan voor de God van wie de psalm zingt: “Voordat de bergen geboren waren, voordat U de aarde en de wereld voortgebracht had, ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid bent U God” (Psalm 90:2). Onze weken van wachten worden geteld binnen een ring die geen eerste en geen laatste dag heeft.

De takken blijven groen als de velden kaal zijn, dus staan ze voor leven en hoop, zoals de persoon in de eerste psalm die vreugde schept in Gods wet, een boom geplant aan het water, wiens “blad niet verwelkt” (Psalm 1:3). Sommigen zien in het groen een eerste vooruitblik op de kerstboom, en sommigen zien er het gezin of de parochie in die eromheen verzameld is.

De kaarsen zijn het licht dat komt, het licht dat God de wereld met Kerstmis gaf bij de geboorte van Jezus. Wichern bedoelde ze vanaf het begin zo, puttend uit het bijbelse beeld van Christus als het grote licht, om het wachten van de kinderen op zijn komst te verdiepen. Elke week wordt er één meer aangestoken, en het licht op tafel groeit naarmate de dag dichterbij komt.

Wie maakte de eerste adventskrans?

Johann Hinrich Wichern maakte de eerste in 1839, in het Rauhes Haus dat hij zes jaar eerder had geopend in een oude boerderij in Horn, destijds een dorp buiten Hamburg. Hij was een protestants theoloog en stichtte later de Inner Mission, de voorloper van het welzijnswerk van de Duitse kerken. Zijn eerste krans was een houten wiel ter grootte van een wagenwiel, zonder groen, dat aan het plafond van de gebedszaal hing. Het droeg een kaars voor elke dag vanaf de eerste zondag van de advent tot kerstavond. Elke dag kwamen de kinderen samen voor gebed en werd er een kaars meer aangestoken, zodat op kerstavond elk licht brandde. Hij bedoelde het ook, zo voegt de kroniek toe, om hen te leren tellen. Wichern herinnerde zich de ogen van de kinderen die vrolijk opkeken naar de kroonluchter. Ze wisten wat ze zagen: het eerste licht brandde, omdat het de eerste dag van de advent was.

Het aantal kaarsen veranderde elk jaar met de datum van de eerste zondag. In 2026, met de advent beginnend op 29 november, zou Wicherns wiel 26 kaarsen dragen. Het verhaal dat meestal wordt verteld is dat vier grote witte kaarsen voor de zondagen stonden en kleine rode voor de weekdagen, en het Rauhes Haus hing zijn krans in 2020 nog steeds op die manier op. Datzelfde jaar zei de woordvoerder dat er geen bewijs is dat Wichern verschillende kaarsen gebruikte voor zondagen en weekdagen, en dat er aanwijzingen zijn dat ze in het begin allemaal hetzelfde waren. De enige afbeelding van de eerste krans in het huis is een tekening, en de kaarsen daarop zijn allemaal van dezelfde grootte.

Hoe verspreidde de adventskrans zich?

Het wiel in het Rauhes Haus had rond 1860 dennentakken en witte linten, en van daaruit verspreidde het gebruik zich door protestantse steden in Noord-Duitsland, gedragen door parochiezalen, kindertehuizen en scholen. Gezinnen wilden het in hun eigen woonkamer, en een wiel met twee dozijn kaarsen was veel te groot voor hen; als ze dichter bij elkaar op een kleinere ring stonden, zouden de kaarsen elkaar hebben doen smelten. Dus werden de weekdagkaarsen weggelaten en de vier zondagskaarsen behouden. De krans op onze tafels is die kinderkroonluchter, klein genoeg gemaakt voor een gezin.

Katholieke kerken namen het in de twintigste eeuw over: de eerste adventskrans in een katholieke kerk werd in 1925 in Keulen geregistreerd, in 1930 werd er een gezien in München, en in Oostenrijk en de Alpenvalleien werd het pas na de Tweede Wereldoorlog gebruikelijk. Een licht dat eerst voor arme jongens in een protestants tehuis hing, brandde binnen negentig jaar in katholieke kerken, en tegenwoordig steken katholieke en protestantse gezinnen het op dezelfde manier aan. In Oostenrijk, net als in het naburige Beieren, volgt de krans traditioneel de kleuren van het seizoen, met drie paarse kaarsen en één roze, terwijl protestantse kerken in Duitsland vaak rode linten en rode kaarsen gebruiken.

De krans werd ook misbruikt, in de donkerste jaren van Duitsland. De folklorist Ingeborg Weber-Kellermann herinnerde zich een versie die de nazi-partij in de jaren dertig en veertig voorstelde, met nieuwe woorden voor de kaarsen: één voor soldaten en één voor Hitler. Het nieuwsportaal van de Evangelische Kerk in Duitsland, evangelisch.de, merkt op dat de krans zelden zo grof werd vervormd, en waarschuwt dat de betekenis ervan verloren gaat wanneer de kaarsen niet langer staan voor Christus, het licht van de wereld, en alleen de dagen tot de cadeautjes tellen. Die waarschuwing bereikt ook onze eigen decembers. Een krans kan de hele advent op tafel staan en een manier worden om af te tellen naar het winkelen, en dan heeft de vraag van de kinderen haar antwoord verloren. Elke keer dat we de lucifer aansteken, is het licht er om ons te vertellen wie er komt.

Is de adventskrans een heidens gebruik?

Je kunt lezen dat de adventskrans teruggaat tot mensen in Noord-Europa die lang voor Christus kaarsen aanstaken in de donkerste weken van het jaar. Er is geen bewijs voor. De krans lijkt alleen maar oud: de geschiedenismusea van Hamburg dateren het ontstaan ervan tot minder dan tweehonderd jaar geleden, in wat nu het centrum van Hamburg is, in een tehuis voor arme kinderen.

Kransen zelf zijn veel ouder dan die van Wichern: in de antieke wereld was een krans, meestal van laurier, een teken van overwinning, en de nieuwsdienst van de Oostenrijkse bisschoppen suggereert dat Wichern de overwinning van Christus op zonde en dood in gedachten kan hebben gehad. Een artikel op evangelisch.de vraagt zich af of hij ook de chanoekia in gedachten had, waarop op elk van de acht dagen van het joodse feest in december een lichtje meer wordt aangestoken.

In welke volgorde worden de adventskaarsen aangestoken?

Eén kaars op de eerste zondag, twee op de tweede, drie op de derde en alle vier op de vierde. Het katholieke zegeningenboek verwoordt het eenvoudig: “De kaarsen vertegenwoordigen de vier weken van de advent en het aantal kaarsen dat elke week wordt aangestoken komt overeen met het nummer van de huidige week van de advent.” Waar één kaars roze is, wordt deze op de derde zondag aangestoken.

De namen en kleuren van de kaarsen verschillen van kerk tot kerk, van hoop, vrede, vreugde en liefde tot de profeten, Bethlehem, de herders en de engelen, en ze worden uitgelegd in wat de adventskleuren betekenen. Sommige gezinnen voegen een vijfde, witte kaars in het midden toe en steken deze met Kerstmis aan.

In 2026 worden de kaarsen op deze dagen aangestoken. De lezingen ernaast zijn slechts suggesties, elk kort genoeg om voor een maaltijd te lezen:

Dag in 2026 Kaarsen aangestoken Een korte lezing
Zondag 29 november één Isaiah 2:5
Zondag 6 december Twee Isaiah 40:3
Zondag 13 december Drie (roze, waar gebruikt) Isaiah 35:1–2
Zondag 20 december Vier Jesaja 7:14
Kerstavond, 24 december Alle vier, en een witte kaars in het midden als je die hebt Luke 2:1–20

De lezingen bewegen zich van belofte naar geboorte. De eerste zondag roept ons op: “Kom, laten wij wandelen in het licht van de HEERE” (Jesaja 2:5). De tweede geeft de stem in de woestijn: “Bereid de weg van de HEERE” (Jesaja 40:3). Op de derde, de roze zondag, “zal de woestijn zich verheugen en bloeien als een roos” (Jesaja 35:1). De vierde geeft het teken: “Zie, de maagd zal zwanger worden en een zoon baren, en zij zal Hem de naam Immanuël geven” (Jesaja 7:14). Op kerstavond lezen we over de geboorte zelf, en de herders die “de wacht hielden over hun kudde in de nacht” (Lucas 2:8).

Hoe gebruik je een adventskrans thuis?

Eenvoudig. Het Boek der Zegeningen zegt dat de krans wordt gezegend op de eerste zondag van de Advent of de avond ervoor, en dat het thuis “passend is dat deze wordt gezegend door een ouder of een ander familielid.” Wanneer de kaarsen worden aangestoken, zegt het gezin het openingsgebed van de Mis van die zondag, en “het aansteken van de kaarsen kan worden voorafgegaan of gevolgd door een adventslied en een schriftlezing. Het aansteken van de adventskrans kan passend worden opgenomen als onderdeel van de avondmaaltijd.” De Reformed Church in America biedt lezingen voor de kaarsen, voor erediensten of voor thuis, en stelt voor om elke lezing te combineren met een gebed of een lied.

Er is niets meer nodig dan een tafel, een lucifer en een paar minuten. Steek de kaarsen voor de week aan, lees het fragment en bid in je eigen woorden of met een gebed voor de Advent. Kinderen kunnen om de beurt de lucifer aansteken, zolang er iemand van oudere leeftijd in de buurt zit. In de kerk wordt de krans vaak opgehangen of neergezet op een plek waar iedereen hem kan zien, en de kaarsen worden aangestoken voor de Mis of vlak voor het openingsgebed.

De adventskrans markeert de zondagen, en een gezin dat ook voor de avonden daartussen iets zoekt, kan onze kalender erbij hangen, met voor elke dag van 1 december tot Kerstmis een schilderij, een vers, twee zinnen uit het verhaal en een kort gebed. Wij drukken elk exemplaar op bestelling en kunnen deze naar de Verenigde Staten en Canada verzenden.

Advent in schilderijen, onze wandkalender

Wanneer we op 29 november de eerste kaars aansteken, zitten we op de plek waar die kinderen in 1839 zaten, onder het licht, terwijl we de dagen tot Christus tellen. Hun vraag is de onze, en dat geldt ook voor het antwoord dat God lang voor elke krans gaf: “want al vertoeft het, verbeid het; want het zal gewisselijk komen, het zal niet achterblijven” (Habakuk 2:3).


Meer uit deze reeksKerst als christenBekijk alle 36 artikelen



Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...