Ja. Pasen is de dag waarop christenen vieren dat Jezus uit de dood is opgestaan. Het valt op een zondag in het voorjaar, de kerken rangschikken het boven elke andere dag van het jaar, en christenen vierden het al in de tweede eeuw. In de meeste talen komt de naam ervan van Pasen, de Griekse en Latijnse vorm van het Hebreeuwse Pesach, Pascha.
Voordat het een vaste datum had, was Pasen nieuws dat van de ene discipel op de andere werd overgebracht: “De Heer is waarlijk opgestaan en is aan Simon verschenen” (Lucas 24:34, Statenvertaling). Orthodoxe christenen begroeten elkaar er nog steeds mee op die dag. De eieren, de haas en de Engelse naam verzamelden zich later rond het feest. Het nieuws kwam eerst, en dat is nog steeds de kern van de dag.

Wat betekent Pasen voor christenen?
Pasen viert de centrale bewering van het christelijk geloof: dat Jezus, gekruisigd op een vrijdag tijdens het Pascha, op de derde dag uit de dood is opgestaan. De evangeliën plaatsen de ontdekking van het lege graf “zeer vroeg op de eerste dag van de week” (Marcus 16:2). Paulus vertelde de kerk in Korinthe dat alles daarop rust: “als Christus niet is opgewekt, dan is onze prediking zinloos en is uw geloof zinloos” (1 Korintiërs 15:14). Hij verbond het feest ook met het Pascha: “Want ook ons paaslam is geslacht: Christus” (1 Korintiërs 5:7).
Omdat de opstanding plaatsvond op de eerste dag van de week, maakten christenen van de zondag “de dag des Heren” (Openbaring 1:10), en is elke zondag een klein Pasen. De Katholieke Catechismus noemt Pasen “niet zomaar een feest tussen andere, maar het ‘Feest der feesten’, de ‘Hoogfeest der hoogfeesten’” (Catechismus 1169). De viering eindigt niet op paaszondag. In de katholieke kalender worden “de vijftig dagen van de zondag van de Verrijzenis tot Pinksterzondag in vreugde en uitbundigheid gevierd als één feestdag.”

Wanneer vierden christenen voor het eerst Pasen?
Het Nieuwe Testament schrijft geen jaarlijks Pasen voor, maar tegen de tweede eeuw vierden de kerken er al een en discussieerden ze over de datum. De kerkhistoricus Eusebius vermeldt dat de kerken in Klein-Azië hun vasten beëindigden op de veertiende dag van de Joodse maand Nisan, de datum van het Pascha, ongeacht op welke dag van de week dit viel, terwijl de kerken elders de opstanding alleen op een zondag vierden. Polycarpus van Smyrna en Anicetus, bisschop van Rome, bespraken het verschil zonder tot een besluit te komen en bleven in gemeenschap. Melito, bisschop van Sardis (overleden ca. 180), hield een preek getiteld Over het Pascha, en Pasen was toen al de grote nacht voor dopen.
Op het Concilie van Nicaea in 325 kwamen de bisschoppen overeen, in de woorden van de brief van keizer Constantijn, “dat dit feest door iedereen en op elke plaats op één en dezelfde dag gevierd moet worden.” De Catechismus vat de regel samen als “de zondag die volgt op de eerste volle maan (14 Nisan) na de lente-equinox” (Catechismus 1170).

Waar komt de naam Pasen vandaan?
De meeste talen behouden de naam Pascha: Pasen in het Frans, Pasen in het Spaans, Pasen in het Italiaans, Pasen in het Portugees. Engels en Duits zijn de uitzonderingen. De Engelse monnik Beda schreef in de achtste eeuw dat de maand die de Engelsen Eosturmonath noemden “ooit genoemd was naar een godin van hen genaamd Ēostre, ter ere van wie in die maand feesten werden gevierd.” Geleerden debatteren nog steeds over het verslag van Beda. De bewering dat Pasen een heidens festival is, berust grotendeels op deze Engelse naam en op latere gebruiken zoals eieren en de haas; het feest zelf is ouder dan de Engelse kerk en werd genoemd Pasen vanaf het begin.

Wat zijn de religieuze symbolen van Pasen?
De oudste paassymbolen komen voort uit de liturgie. Tijdens de paaswake op zaterdagavond wordt een nieuw vuur ontstoken en gezegend, de paaskaars wordt eraan aangestoken als teken van de verrezen Christus, en het doopwater wordt gezegend. Het lam herinnert aan de woorden van Paulus over “Christus, ons paaslam.”
Eieren werden paasvoedsel, deels omdat ze in de middeleeuwen tijdens de vastentijd verboden waren en met Pasen weer werden gezegend en gegeten. Christenen beschouwen het ei al lang als een teken van het verzegelde graf waaruit Christus is opgestaan, en orthodoxe christenen verven eieren rood ter nagedachtenis aan zijn bloed. De paashaas is van latere datum en komt voort uit Duitse volksgebruiken: een Duitse schrijver beschreef in 1682 het geloof dat een haas eieren in tuinen legde voor kinderen om te vinden.

Hoe vieren katholieken, orthodoxen en protestanten Pasen?
Voor katholieken is de paaswake “de ‘moeder van alle heilige waken’”, gevierd na het vallen van de avond op Stille Zaterdag, en Paaszondag is een verplichte feestdag, zoals elke zondag. Katholieken moeten ook minstens één keer per jaar tijdens de paastijd de communie ontvangen (canon 920). In de Verenigde Staten kan deze “paasplicht”, in het Frans bekend als zijn paasplicht vervullen, worden vervuld vanaf de eerste zondag van de vastentijd tot aan Drievuldigheidszondag.
Orthodoxe christenen noemen het feest Pascha en begroeten elkaar met “Christus is opgestaan!” en het antwoord “Hij is waarlijk opgestaan!” Zij berekenen de datum op basis van de oudere juliaanse kalender, dus Orthodox Pasen valt vaak later dan het westerse Pasen. In 2026 vierden westerse kerken Pasen op 5 april en de orthodoxen op 12 april; in 2027 zijn de data 28 maart en 2 mei. In 2028 vallen beide op 16 april.
Protestantse kerken vieren Pasen op dezelfde datum als katholieken. De Episcopal Church plaatst Paaszondag bovenaan haar belangrijkste feesten, en lutherse, anglicaanse en methodistische kerken die een paaswake houden, gebruiken een ritus die sterk lijkt op de katholieke. De gereformeerde kerken van Engeland en Schotland schaften in 1645 heilige dagen af en hielden alleen de dag des Heren aan. Jehova's getuigen vieren geen Pasen; zij zijn van mening dat de gebruiken heidens zijn en vieren in plaats daarvan de Gedachtenisviering van Christus' dood op 14 Nisan.
Dus de datum verschuift van de ene kalender naar de andere, en de gebruiken veranderen van land tot land, maar de ochtend is dezelfde ochtend. De oude orthodoxe groet past bij elk van hen: “Christus is opgestaan!” “Hij is waarlijk opgestaan!”

Gerelateerde artikelen
- De betekenis van Pasen in het christendom
- Paaseieren in de christelijke traditie
- Moeten christenen Pasen vieren?

Een reactie plaatsen