Jezus veranderde de wereld door de mensen die hem volgden en de leer die zij uitdroegen: God is een Vader die het verlorene zoekt, en ieder mens, inclusief vijanden, heeft recht op liefde. Ongeveer honderdtwintig volgelingen verzamelden zich na zijn dood. In 2020 waren er ongeveer 2,3 miljard christenen, en zij hadden dankzij hem ziekenhuizen en scholen gesticht.
Hij liet geen eigen geschriften na, bekleedde geen ambt en voerde geen soldaten aan. Een Romeinse gouverneur liet hem kruisigen. Toch is de beweging die met hem begon nu de grootste religieuze groep op aarde, 28,8% van de wereldbevolking volgens de telling van het Pew Research Center voor 2020, bijna drie op de tien. Op de avond voor zijn dood vertelde hij zijn vrienden hoe de wereld hen zou herkennen: “Hieraan zullen allen weten dat gij mijn discipelen zijt, indien gij liefde hebt onder elkander” (Johannes 13:35). Het verhaal van wat hij veranderde is grotendeels het verhaal van of zij dat teken hebben bewaard.

Hoe konden zo weinig volgelingen er miljarden worden?
De eerste telling staat in Handelingen. In Jeruzalem, in de dagen nadat Jezus was opgevaren, stond Petrus op te midden van de discipelen: “(en het getal van de namen bijeen was ongeveer honderdtwintig)” (Handelingen 1:15). Jezus had hen uitgezonden met een opdracht die verder reikte dan hun eigen volk: “Gaat dan henen, onderwijst al de volken” (Mattheüs 28:19).
Binnen een generatie had het geloof de hoofdstad van het rijk bereikt. Tacitus, de Romeinse historicus, had er geen sympathie voor, maar hij verklaart de naam: “Christus, van wie de naam zijn oorsprong had, onderging de uiterste straf tijdens de regering van Tiberius door toedoen van een van onze procuratoren, Pontius Pilatus.” Hij noemt het geloof “een uiterst verderfelijk bijgeloof” en vermeldt dat na de grote brand van Rome keizer Nero “een enorme menigte” christenen ter dood liet brengen (Annalen 15.44). De Joodse historicus Josephus, schrijvend tijdens de regering van Domitianus, noemt “de broer van Jezus, die Christus werd genoemd, wiens naam Jakobus was” (Oudheden 20.9.1). Deze en andere getuigen zijn verzameld in het historisch bewijs voor Jezus buiten de Bijbel.
Hoe het geloof groeide onder vervolging, en wat het deed met de Romeinse wet en gewoonte, is een verhaal op zich: Hoe het christendom het Romeinse Rijk veranderde.
Waarom worden de jaren geteld vanaf zijn geboorte?
Most of the world still counts its years from Jesus. In 525, at the request of Pope John I, a monk in Rome named Dionysius Exiguus drew up Easter tables that numbered the years from the Incarnation, which he placed on 25 March, the feast of the Annunciation. Earlier tables had counted from the reign of the emperor Diocletian, and Dionysius did not want a persecutor of Christians remembered that way. His count spread through Italy, reached England in the eighth and ninth centuries, and is now the common reckoning of most of the world. Every date you write carries his name.

Hoe veranderde Jezus de ideeën van mensen over God?
Hij bedacht niet het idee dat God een vader is. Jesaja had gebeden: “Maar nu, o HEERE, Gij zijt onze Vader; wij zijn het leem, en Gij zijt onze Formeerder” (Jesaja 64:8). Wat Jezus deed, was er het eerste woord van gebed van maken voor iedereen die hem volgde: “Onze Vader, die in de hemelen zijt” (Mattheüs 6:9).
Zijn gelijkenissen laten zien wat voor soort vader hij bedoelde. Een herder die een van zijn honderd schapen verliest, zal “de negenennegentig in de woestijn achterlaten en achter het verlorene aangaan, totdat hij het vindt” (Lukas 15:4). Wanneer de zoon die zijn erfenis verkwistte thuiskomt, “terwijl hij nog ver van huis was, zag zijn vader hem, en hij werd met ontferming bewogen, en liep hem tegemoet, viel hem om de hals en kuste hem” (Lukas 15:20). De vader rent. In deze verhalen gaat God op zoek.
Wat hij predikte over het koninkrijk van God wordt verteld in wat de boodschap van Jezus was. Zijn volgelingen kwamen tot het geloof dat in hem God zelf nabij was gekomen. De Geloofsbelijdenis van Nicea, van de concilies van 325 en 381, belijdt hem als “God uit God, Licht uit Licht, waarachtig God uit waarachtig God”, een geloofsbelijdenis die, in de woorden van de Catechismus van de Katholieke Kerk, “tot op de dag van vandaag gemeenschappelijk blijft voor alle grote Kerken van zowel Oost als West.” De vrije loop Christendom: Wat christenen al 2000 jaar geloven volgt die gedeelde overtuigingen, les voor les.

Hoe veranderde Jezus de ideeën over liefde en vergeving?
Hij plaatste zijn onderricht naast een uitspraak die zijn toehoorders kenden: “Gij hebt gehoord dat er gezegd is: Gij zult uw naaste liefhebben en uw vijand haten. Maar Ik zeg u: Hebt uw vijanden lief, zegent hen die u vervloeken, doet wel aan hen die u haten, en bidt voor hen die u beledigen en vervolgen” (Matteüs 5:43–44).
Vergeving mocht geen plafond hebben. Petrus bood aan wat genereus klonk: “Heere, hoe dikwijls zal mijn broeder tegen mij zondigen, en ik hem vergeven? Tot zevenmaal toe?” Jezus antwoordde: “Ik zeg u niet: Tot zevenmaal toe, maar: Tot zeventig maal zevenmaal” (Mattheüs 18:21–22). Op de avond voor zijn dood gaf hij hun “Een nieuw gebod”, dat zij elkaar liefhebben zoals hij hen had liefgehad, en hij maakte die liefde tot hun teken (Johannes 13:34–35).
En mensen van buiten merkten het op. Tertullianus, een christen uit Carthago in Noord-Afrika, schreef in 197 wat zijn buren over de gelovigen zeiden: “Kijk, zeggen ze, hoe ze elkaar liefhebben.” Het teken werkte.

Hoe ging Jezus om met vrouwen en kinderen?
Vrouwen reisden met hem mee. Lukas noemt “Maria, genaamd Magdalena”, “Johanna, de vrouw van Chusa, de rentmeester van Herodes, en Susanna, en vele anderen, die hem dienden van hun bezit” (Lukas 8:2–3); zij betaalden voor het werk uit hun eigen middelen. Vrouwen waren ook de eersten die het graf leeg vonden en de eersten die het nieuws brachten, en zij werden niet geloofd: “Het waren Maria Magdalena en Johanna, en Maria, de moeder van Jakobus, en de andere vrouwen die met hen waren, die deze dingen aan de apostelen vertelden. En hun woorden schenen hun als ijdele praatjes, en zij geloofden hen niet” (Lukas 24:10–11).
Toen mensen jonge kinderen bij hem brachten, “bestraften zijn discipelen degenen die hen brachten” (Markus 10:13). Jezus “was zeer ontevreden en zei tot hen: Laat de kinderen tot Mij komen en verhindert hen niet; want voor zulken is het Koninkrijk Gods” (Markus 10:14). Zijn vroege volgelingen maakten daar een levensregel van. De Didache, een vroegchristelijke handleiding, zegt: “u zult een kind niet vermoorden door abortus, noch doden wat verwekt is.” In de jaren 150 vertelde Justinus de Martelaar aan keizer Antoninus Pius dat christenen “hebben geleerd dat het blootstellen van pasgeboren kinderen het werk is van goddeloze mensen,” en de Brief aan Diognetus zegt over hen: “zij verwekken kinderen; maar zij vernietigen hun nageslacht niet.”
Paulus vatte dezelfde overtuiging samen in één zin: “Er is noch Jood noch Griek, er is noch slaaf noch vrije, er is noch man noch vrouw: want gij allen zijt één in Christus Jezus” (Galaten 3:28).

Wat onderwees Jezus over de armen en de zieken?
Hij raakte mensen aan die anderen uit de weg gingen. Toen een melaatse smeekte om genezing, “werd Jezus met ontferming bewogen, stak zijn hand uit en raakte hem aan” (Marcus 1:41). In zijn beeld van het laatste oordeel zegt de Koning tegen de rechtvaardigen: “Ik had honger en gij hebt Mij te eten gegeven: Ik had dorst en gij hebt Mij te drinken gegeven: Ik was een vreemdeling en gij hebt Mij gastvrij opgenomen: Naakt en gij hebt Mij gekleed: Ik was ziek en gij hebt Mij bezocht: Ik was in de gevangenis en gij zijt tot Mij gekomen” (Matteüs 25:35–36). Wanneer zij vragen wanneer zij dit ooit hebben gedaan, vertelt hij hen dat wat zij voor de minsten van zijn broeders hebben gedaan, zij voor hem hebben gedaan.
Dus leerden zijn volgelingen Christus te zien in elke hongerige, zieke of gevangen persoon, en ze handelden er eeuwenlang naar.

Wat bouwden zijn volgelingen op dankzij hem?
Vanaf de tweede eeuw voedden christenen de armen, verzorgden ze de zieken en weigerden ze zuigelingen in de steek te laten, en mensen schreven het op, waaronder een keizer die zich tegen hen verzette.
| wanneer | Wat christenen deden | Wie het optekende |
|---|---|---|
| Jaren 150 | Weigerden pasgeborenen in de steek te laten | Justinus de Martelaar, Eerste Apologie 27 |
| 197 | Hielden een gemeenschappelijk fonds voor de armen, wezen en ouderen | Tertullianus, Apologie 39 |
| 3e eeuw | Verzorgden zieken tijdens de pest in Alexandrië | Bisschop Dionysius, geciteerd door Eusebius |
| 362 | Voedden de armen van andere geloven, evenals die van henzelf | Keizer Julianus, Brief 22 |
| Rond 369 | Openden een groot ziekenhuis in Caesarea | Gregorius van Nazianze, Oratie 43 |
| 1787–1807 | Voerden campagne om de Britse slavenhandel te beëindigen | Geschiedenispagina's van het Britse parlement |
Tertullianus beschreef het fonds. Elk lid gaf, “alleen als hij daartoe in staat is,” en het geld ging “naar het ondersteunen en begraven van arme mensen, naar het voorzien in de behoeften van jongens en meisjes die verstoken zijn van middelen en ouders, en van ouderen die nu aan huis gekluisterd zijn.”
In Alexandrië, toen er in de derde eeuw een epidemie uitbrak, bezochten de meeste christenen “onbevreesd de zieken en dienden hen voortdurend, hen dienend in Christus,” zoals hun bisschop Dionysius schreef. Het kostte velen van hen het leven: “velen die voor de zieken zorgden en anderen kracht gaven, stierven zelf.” Eusebius bewaarde de brief in zijn Kerkgeschiedenis (7.22).
In 362 vertelde keizer Julianus, die werkte aan het herstel van de verering van de oude goden, aan een heidense hogepriester dat hij de naastenliefde van de christenen moest kopiëren. “Het is schandelijk,” schreef hij, “dat, terwijl geen enkele Jood ooit hoeft te bedelen, en de goddeloze Galileeërs niet alleen hun eigen armen steunen maar ook de onze, alle mensen zien dat ons volk hulp van ons ontbeert.” Een vijand, die zei wat de buren van Tertullianus hadden gezegd.
Enkele jaren later bouwde Basilius, die in 370 bisschop van Caesarea in Cappadocië werd, een nederzetting voor zieken buiten de stad. “Ga een klein eindje de stad uit en aanschouw de nieuwe stad, het pakhuis van vroomheid,” zei Gregorius van Nazianze in zijn lijkrede voor Basilius, en hij vertelde hoe mensen met lepra, die voorheen uit hun huizen waren verdreven, daar werden verzorgd. Basilius’ zorg, zei Gregorius, was “voor de zieken, en de verlichting van hun wonden, en de navolging van Christus, door lepra te reinigen, niet met een woord, maar in daad.”
Universiteiten groeiden ook voort uit kerkscholen. In de twaalfde eeuw had Parijs drie toonaangevende scholen verbonden aan zijn kerken, waaronder de school van de kathedraal van de Notre-Dame. Sommige historici zeggen dat de drie samenkwamen om de Universiteit van Parijs te vormen; Heinrich Denifle herleidde het tot alleen de kathedraalschool. Volgens de telling van de Catholic Encyclopedia in 1912 had 53 van de 81 universiteiten die vóór de Reformatie werden gesticht, een charter van de paus.
Christenen behoorden tot de leiders van de campagne tegen de Britse slavenhandel. Thomas Clarkson was in opleiding tot geestelijke toen hij de zaak op zich nam, en lokale Quaker-groepen steunden hem terwijl hij bewijsmateriaal verzamelde in heel Groot-Brittannië. William Wilberforce sloot zich erbij aan na een ontmoeting met John Newton, een voormalige slavenhandelaar, en leidde de campagne in het Lagerhuis. Het parlement schafte de Britse slavenhandel af op 25 maart 1807. Slavernij in de Britse koloniën duurde voort totdat de Slavery Abolition Act van 1833 op 1 augustus 1834 van kracht werd, en zelfs toen veranderde het slaven eerst in leerling-arbeiders.

Volgden christenen altijd zijn leer?
Nee, en kerken hebben dat in eigen woorden gezegd. In 1995 bekende de Southern Baptist Convention dat “Velen van onze Southern Baptist-voorvaderen het recht om slaven te bezitten verdedigden.” In 2000 vroeg paus Johannes Paulus II om vergeving “voor de verdeeldheid die onder christenen is ontstaan, voor het geweld dat sommigen hebben gebruikt in dienst van de waarheid en voor de wantrouwige en vijandige houding die soms werd aangenomen tegenover de volgelingen van andere religies.” Dezelfde dienst beleed de zonden “begaan door niet weinigen van hen tegen het volk van het Verbond,” het Joodse volk.
Christenen hebben vervolgd, oorlog gevoerd en slaven bezeten, en sommigen geloofden dat ze hem volgden terwijl ze het deden. Racisme, zegt de resolutie van de Southern Baptists, leidde ertoe dat “sommige Southern Baptists geloofden dat raciale vooroordelen en discriminatie verenigbaar zijn met het Evangelie.” Het gebed voor de Dag van Vergeving herinnert eraan dat Jezus zijn volgelingen vroeg hun vijanden lief te hebben, en dan zegt het de moeilijke dingen duidelijk: “Toch hebben christenen het Evangelie vaak verloochend.” Het teken dat hij gaf kan worden gefaald, en dat is gebeurd.

Hoe veranderde Jezus de manier waarop mensen naar de dood kijken?
Hij beloofde leven voorbij de dood. Voordat hij zijn vriend Lazarus uit het graf riep, zei hij tegen Lazarus’ zus Martha: “Ik ben de opstanding en het leven; wie in Mij gelooft, zal leven, ook al is hij gestorven” (Johannes 11:25). Zijn volgelingen geloofden dat hij was opgestaan, en Paulus kon schrijven: “Dood, waar is uw prikkel? Graf, waar is uw overwinning?” (1 Korintiërs 15:55).
Die hoop is de reden waarom de christenen van Alexandrië tijdens de epidemie van de derde eeuw bij de zieken bleven. Degenen die stierven terwijl ze anderen verzorgden, schreef Dionysius, ontmoetten een dood die “niets van het martelaarschap leek te missen.”

Hoe verandert Jezus vandaag de dag levens?
Op dezelfde manier waarop hij de eersten veranderde: door mensen die zijn woorden opvatten als voor hen bedoeld. Zijn volgelingen bidden nog steeds “Onze Vader”, proberen nog steeds voorbij de zevende keer te vergeven, en bezoeken nog steeds de zieken en de gevangenen. Hij gaf hen één teken dat zij bij hem hoorden, hun liefde voor elkaar, en hij vertelde hen wie zij werkelijk dienen wanneer zij een vreemdeling te eten geven of bij iemand zitten die ziek is: “Voorwaar, Ik zeg u: voor zover u dit voor een van deze Mijn minste broeders hebt gedaan, hebt u dat voor Mij gedaan” (Mattheüs 25:40).


Een reactie plaatsen