De Schrift spreekt 154 keer over leugens en liegen in de King James-vertaling. Dat aantal omvat lie, lies, lying, lied, liar en liars waar ze een onwaarheid betekenen, en laat elke “lie” weg die neerliggen betekent. De meeste staan in het Oude Testament, en Jeremia heeft er de meeste.
Is liegen een zonde? Ja. “Liegt niet tegen elkaar,” zegt Paulus tegen de Kolossenzen, “aangezien u de oude mens met zijn daden hebt afgelegd” (Kolossenzen 3:9), en de wet van Mozes zei al: “noch zult gij tegen elkaar liegen” (Leviticus 19:11). Christenen verschillen van mening over één moeilijk geval, een leugen verteld om een leven te redden, en we komen daar hieronder bij Rachab op terug. Het volledige antwoord, met wat de kerken leren, staat in Is liegen een zonde?
Wat opvalt als we alle 154 teksten lezen, is hoe vaak een leugen iets is waar mensen op vertrouwen. Jeremia smeekt Jeruzalem: “Vertrouw niet op leugenachtige woorden” (Jeremia 7:4), en zegt een valse profeet in zijn gezicht: “u maakt dat dit volk op een leugen vertrouwt” (Jeremia 28:15). Jesaja hoort de heersers opscheppen: “wij hebben leugens tot onze toevlucht gemaakt, en onder valsheid hebben wij ons verborgen”, en God antwoordt dat “de hagel de toevlucht van leugens zal wegvagen” (Jesaja 28:15, 17). Een leugen belooft beschutting, en in de Schrift houdt die nooit stand.

Hoe vaak wordt liegen in de Bijbel genoemd?
In de King James Version zijn de woorden als volgt verdeeld:
| Word (KJV) | Betekenis: een onwaarheid | Andere betekenissen |
|---|---|---|
| liegen | 44 | 111 |
| leugens | 51 | 0 |
| Liegende | 34 | 23 |
| gelogen | 4 | 0 |
| leugenaar | 13 | 0 |
| leugenaars | 8 | 0 |
| Alle zes | 154 | 134 |
De “andere betekenissen” zijn zaken als neerliggen, bij iemand liggen, op de loer liggen, en het teken van de herders van “het kindje in doeken gewikkeld, liggend in een kribbe” (Lukas 2:12). Eén vers bevat beide betekenissen. Zefanja belooft een volk dat niet zal “liegen”, en vervolgens: “zij zullen weiden en neerliggen, en niemand zal hen angst aanjagen” (Zefanja 3:13). Samen komen de zes woorden 288 keer voor, hele woorden in de King James-tekst zonder de Apocriefen. We hebben ze allemaal gelezen en alleen de 154 behouden die een onwaarheid betekenen, wat de reden is waarom een eenvoudige woordzoekopdracht, waarbij ook elke “neerliggen” wordt meegeteld, een hoger getal geeft. Andere vertalingen verwoorden deze verzen anders en geven andere totalen.
Van de 154 staan er 119 in het Oude Testament en 35 in het Nieuwe. Jeremia heeft er 22, de meeste over profeten die “leugens profeteren in mijn naam” (Jeremia 14:14). Daarna komen Spreuken met 19, de Psalmen met 18, Jesaja met 13 en Ezechiël met 10. In het Nieuwe Testament spreekt 1 Johannes het vaakst over leugens en leugenaars, 8 keer. De Schrift heeft andere woorden voor dezelfde zonde: “bedrog” komt 34 keer voor, “valsheid” 14 keer, en de uitdrukking “vals getuigenis” 19 keer. Veel van deze verzen zijn verzameld in 23 Bijbelverzen over leugenaars.

Wie loog er in de Bijbel?
De eerste leugen is die van de slang: “Gij zult zeker niet sterven” (Genesis 3:4). Het woord “leugen” staat niet in dat vers, maar Jezus noemt later de spreker ervan: de duivel “bleef niet in de waarheid, want er is geen waarheid in hem. Wanneer hij een leugen spreekt, spreekt hij uit zijn eigen: want hij is een leugenaar, en de vader ervan” (Johannes 8:44).
Daarna vertelt de Bijbel de waarheid over zijn eigen helden. Abram, bang in Egypte, vraagt aan Sarai: “Zeg toch, ik bid u, dat gij mijn zuster zijt” (Genesis 12:13), en jaren later, als Abraham, doet hij het opnieuw in Gerar (Genesis 20:2); het was een halve waarheid, aangezien zij “de dochter van mijn vader was, maar niet de dochter van mijn moeder” (Genesis 20:12). Jakob, gekleed in de kleren van zijn broer, zegt tegen zijn blinde vader: “Ik ben Ezau, uw eerstgeborene” (Genesis 27:19). Een oude profeet uit Bethel verzint een boodschap van een engel om een andere profeet mee naar huis te nemen: “Maar hij loog tegen hem” (1 Koningen 13:18). Elisa's dienaar Gehazi neemt geld en kleren aan van Naäman en zegt tegen zijn meester: “Uw dienaar is nergens heen gegaan”, en hij loopt naar buiten “melaats als sneeuw” (2 Koningen 5:25, 27).
In het Nieuwe Testament verloochent Petrus Jezus drie keer, de tweede keer “met een eed: Ik ken de man niet” (Mattheüs 26:72); waarom Petrus Jezus verloochende neemt die nacht in beslag. Ananias en Saffira houden een deel van de opbrengst van hun land achter en brengen de rest naar de apostelen, en Petrus zegt tegen Ananias: “u hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God” (Handelingen 5:4). En Jezus zelf werd veroordeeld op basis van leugens: de raad “zocht vals getuigenis tegen Jezus om Hem ter dood te brengen” (Mattheüs 26:59).

Wat leerde Jezus over liegen?
Hij vroeg om duidelijke taal: “laat uw communicatie zijn: Ja, ja; Nee, nee: want wat meer is dan deze, komt uit de boze” (Mattheüs 5:37). Hij herleidde een leugen tot het hart waaruit deze voortkomt: “Want uit het hart komen boze gedachten, moorden, overspel, hoererij, diefstal, vals getuigenis, lasteringen” (Mattheüs 15:19), en nog verder terug, naar de duivel, de leugenaar die “de vader ervan” is. Tegen dit alles stelde Hij Zichzelf op: “Ik ben de weg, de waarheid en het leven” (Johannes 14:6). Elke leugen, hoe klein ook, verwijdert zich van Hem.

Keurde God de leugen van Rachab goed?
De Schrift prijst het geloof en de werken van Rachab (Hebreeën 11:31; Jakobus 2:25), maar noemt haar leugen nooit goed. Het hare is een van de twee verhalen die lezers de vraag doen stellen of een leugen juist kan zijn. Toen de farao de Hebreeuwse vroedvrouwen beval elke pasgeboren jongen te doden, lieten zij de jongens in leven en vertelden hem dat de Hebreeuwse vrouwen “bevallen zijn voordat de vroedvrouwen bij hen komen” (Exodus 1:19), en “God deed de vroedvrouwen goed” (Exodus 1:20). Rachab verborg de spionnen van Israël op haar dak en zei tegen de mannen van de koning: “waar de mannen vandaan kwamen, wist ik niet” (Jozua 2:5).
Christenen zijn het lang oneens geweest over deze verhalen. Augustinus hield vol dat elke leugen een zonde is, en dat God de vroedvrouwen en Rachab beloonde “niet omdat zij logen, maar omdat zij barmhartig waren voor Gods volk”: wat beloond werd was “niet hun bedrog, maar hun welwillendheid”. Johannes Calvijn was het hiermee eens. In zijn commentaar op Jozua schreef hij over de woorden van Rachab: “Wat de leugen betreft, moeten we toegeven dat, hoewel het voor een goed doel werd gedaan, het niet vrij was van schuld”, en concludeerde dat “het de wil van God was dat de spionnen gered zouden worden, maar Hij keurde het niet goed om hun leven te redden door middel van een leugen.” Maarten Luther oordeelde milder over deze leugens. In een preek over Exodus in 1524 noemde hij een leugen die “niet om iemand te schaden, maar voor zijn profijt en voordeel” werd verteld, een “dienstleugen”, en noemde hij de vroedvrouwen en Abraham als voorbeelden; in zijn latere colleges over Genesis noemde hij de woorden van Abraham in Egypte “een dienstleugen, een prijzenswaardige daad van voorzichtigheid”. (Dit zijn de woorden van Luther zoals vertaald in Hartmann Grisar’s Luther.) Allen Verhey, een christelijk ethicus die schreef in Christianity Today in 1999, stelde de feiten voorop: “Rachab loog. Dat is de simpele waarheid.” De Bijbel, merkte hij op, rechtvaardigt haar leugen noch veroordeelt deze. Zijn eigen visie was dat in een gebroken wereld een leugen soms gerechtvaardigd kan zijn, hoewel zelfs die leugen “een droevige herinnering aan onze gebrokenheid” is.

Is een vals getuigenis afleggen hetzelfde als liegen?
Het is een bepaald soort leugen. Het gebod zegt: “Gij zult geen vals getuigenis spreken tegen uw naaste” (Exodus 20:16), en een getuige spreekt in de rechtszaal, waar een vals woord de onschuldige kan veroordelen. De Katholieke Kerk rekent dit als het achtste gebod, en de Catechismus zegt dat een verklaring tegen de waarheid afgelegd in de rechtszaal “vals getuigenis wordt”, en onder ede, meineed (paragraaf 2476). De Westminster Shorter Catechism, die het als het negende gebod rekent, leest het gebod ruim: het “verbiedt alles wat schadelijk is voor de waarheid, of nadelig voor onze eigen goede naam of die van onze naaste”. Beide leren dat het gebod elke leugen omvat. De Catechismus definieert een leugen met de woorden van Augustinus: “het spreken van een onwaarheid met de bedoeling te misleiden” (paragraaf 2482).

Wat gebeurt er met leugenaars volgens de Bijbel?
Het spreekt duidelijk. Onder de zeven dingen die de HEERE haat, zijn “een leugenachtige tong” en “een vals getuige die leugens spreekt” (Spreuken 6:17, 19). “Leugenachtige lippen zijn een gruwel voor de HEERE: maar wie de waarheid doen, zijn Zijn welbehagen” (Spreuken 12:22). “Wie leugens spreekt, zal niet ontkomen” (Spreuken 19:5). De laatste pagina’s van de Bijbel noemen “alle leugenaars” onder degenen die hun deel hebben in de poel van vuur (Openbaring 21:8), en laten buiten de heilige stad “ieder die de leugen liefheeft en doet” (Openbaring 22:15).
En 1 Johannes, het Nieuwtestamentische boek dat het meest over leugenaars spreekt, zegt dit tegen iedereen die gezondigd heeft: “Als wij onze zonden belijden, Hij is getrouw en rechtvaardig om ons de zonden te vergeven en ons te reinigen van alle ongerechtigheid” (1 Johannes 1:9). Petrus loog drie keer in de nacht dat Jezus werd gearresteerd, en na de opstanding vroeg Jezus hem drie keer: “hebt u Mij lief?” (Johannes 21:15–17). Paulus’ reden om de waarheid te spreken kijkt naar de mensen naast ons: “Leg daarom de leugen af en spreek de waarheid, ieder tegen zijn naaste: want wij zijn elkaars ledematen” (Efeziërs 4:25).
De leugens die we bouwen om ons in te verschuilen, zullen worden weggevaagd, zoals Jesaja zei. God biedt een andere schuilplaats, en Hij liegt niet. “Door twee onveranderlijke dingen, waarin het onmogelijk is dat God liegt, zouden wij een sterke troost hebben, wij die de toevlucht genomen hebben om de hoop die voor ons ligt, vast te grijpen” (Hebreeën 6:18).


Een reactie plaatsen