Wat betekent de gelijkenis van de talenten? (Matteüs 25:14–30)

De gelijkenis van de talenten leert dat Christus aan de zijnen heeft toevertrouwd wat van Hem is, en dat Hij bij Zijn terugkeer zal vragen wat wij ermee hebben gedaan. In Matteüs 25:14–30 geeft een heer die op reis gaat zijn geld aan drie dienaren. Twee gaan ermee aan de slag en verdubbelen het; de derde begraaft zijn deel.

Een talent was een fortuin, ongeveer twintig jaar aan loon voor een arbeider, en de eerste dienaar kreeg er vijf. Toch zegt zijn heer, wanneer hij er tien terugbrengt, iets verbazingwekkends: “Wel gedaan, goede en trouwe dienaar: over weinig bent u trouw geweest, over veel zal ik u stellen: ga in in de vreugde van uw heer” (Matteüs 25:21). Honderd jaar aan loon, en de heer noemt het “weinig”. Alles wat God in onze handen legt, hoe groot het voor ons ook lijkt, is klein vergeleken met wat Hij van plan is te geven. De gelijkenis gaat over trouw en eindigt in vreugde.

Jezus vertelt dit op de Olijfberg, twee dagen voor het Pascha waarop Hij gekruisigd werd, als onderdeel van Zijn uitgebreide antwoord op de vraag van de discipelen: “wat is het teken van Uw komst en van de voleinding van de wereld?” (Matteüs 24:3; 26:2). Vlak daarvoor komt de gelijkenis van de tien maagden, die eindigt met: “Waak dan, want u weet de dag en het uur niet waarop de Zoon des mensen komen zal” (Matteüs 25:13). De talenten laten zien hoe waken eruitziet.

“Want het is als een mens die op reis ging, zijn eigen dienaren riep en hun zijn bezit toevertrouwde. Aan de één gaf hij vijf talenten, aan de ander twee en aan de derde één, aan ieder naar zijn eigen bekwaamheid; en hij ging meteen op reis” (Matteüs 25:14–15). De eerste dienaar “ging op weg, dreef handel met de talenten en maakte er vijf andere talenten bij”, en de tweede won er twee bij. “Maar hij die het ene ontvangen had, ging weg, groef een gat in de grond en verborg het geld van zijn heer” (Matteüs 25:16–18).

“Na lange tijd kwam de heer van die dienaren terug en hield afrekening met hen” (Matteüs 25:19). De twee die handel dreven, horen dezelfde lof: “Wel gedaan … over weinig bent u trouw geweest, over veel zal ik u stellen: ga in in de vreugde van uw heer.” De dienaar die twee talenten maakte, wordt net zo hartelijk verwelkomd als degene die er vijf maakte. De derde brengt het ene talent terug dat hij begraven had, en hij wordt “slechte en luie dienaar” genoemd. Zijn talent wordt gegeven aan de dienaar die er tien heeft, en hij wordt “in de buitenste duisternis” geworpen: “daar zal gejammer zijn en tandengeknars” (Matteüs 25:26–30).

Een talent was een gewicht voordat het een geldbedrag was, een gewicht aan zilver of goud, en het Griekse woord talanton betekende oorspronkelijk een weegschaal. Het lexicon van Nieuwtestamentisch Grieks van Alexander Souter geeft de gangbare waarde aan als “6000 denarie”. Een denarius was het dagloon van een arbeider: in een andere gelijkenis spreekt een landeigenaar met zijn arbeiders af “voor een penning per dag” (Matteüs 20:2), en de “penning” is een denarius. Als we uitgaan van zes werkdagen per week, kwam een enkel talent neer op ongeveer twintig jaar aan loon. De New International Version verwoordt het op dezelfde manier in een voetnoot bij deze gelijkenis: “een talent was ongeveer 20 jaar aan dagloon voor een arbeider waard.”

Dienaar	Gegeven	In arbeidsloon	Wat hij deed
eerste	5 talenten	Ongeveer 100 jaar	Handelde en won er 5 bij
Second	2 talenten	Ongeveer 40 jaar	Handelde en won er 2 bij
Third	1 talent	Ongeveer 20 jaar	In de grond begraven

Zelfs de dienaar die het minst kreeg, kreeg een bedrag toevertrouwd dat de meeste toehoorders van Jezus in hun hele leven nooit zouden bezitten. Dezelfde eenheid maakt een andere gelijkenis adembenemend: de dienaar aan wie zijn koning vergeving schonk, “was hem tienduizend talenten schuldig” (Matteüs 18:24), een schuld die niemand ooit zou kunnen afbetalen.

Ons woord “talent”, wat een gave of bekwaamheid betekent, komt uit dit verhaal. Woordenboeken definiëren het als “een kracht van geest of lichaam die als gegeven aan een persoon wordt beschouwd voor gebruik en verbetering”, en merken op dat het “zo genoemd wordt naar de gelijkenis in Matteüs 25:14–30”. Christenen lezen de gelijkenis zo vaak als een verhaal over gaven dat de munt veranderde in de gave.

De heer is Christus. Hij gaat weg en zal “na een lange tijd” terugkomen om rekenschap te vragen. Een paar verzen eerder stelde hij dezelfde vraag zonder het verhaal: “Wie is dan de getrouwe en verstandige dienaar, die zijn heer over zijn huishouden heeft aangesteld...? Zalig is die dienaar, die zijn heer, als hij komt, zo zal vinden doen” (Matteüs 24:45–46). De dienaren zijn zijn eigen mensen en de talenten zijn wat hij in hun handen achterlaat terwijl hij weg is.

De kerk leest de talenten al lang in brede zin. Johannes Chrysostomus, die in de vierde eeuw over dit hoofdstuk preekte, zei: “de talenten hier zijn ieders bekwaamheid, of het nu gaat om bescherming, of geld, of onderwijs, of wat voor soort zaak dan ook.” Het Bijbelcommentaar van Matthew Henry begint zijn aantekening bij het gedeelte duidelijk: “Christus houdt geen dienaren om lui te zijn: zij hebben alles van hem ontvangen.” Petrus schreef hetzelfde als een gebod: “Laat ieder, zoals hij een genadegave ontvangen heeft, die aan anderen bedienen als goede beheerders van de veelvuldige genade van God” (1 Petrus 4:10). Geld is er een onderdeel van, en dat geldt ook voor tijd, vaardigheid, kennis van het evangelie, een huis, een stem. Onze Geestelijke Gaven maken er ook deel van uit.

De heer geeft “aan ieder naar zijn eigen bekwaamheid”. Hij geeft niet iedereen hetzelfde en hij vraagt niet van iedereen dezelfde opbrengst. Hij vraagt elke dienaar om trouw te zijn met wat hem gegeven is. “Van beheerders wordt verder verlangd dat zij trouw blijken te zijn” (1 Korintiërs 4:2).

Het eerstvolgende wat Jezus zegt, laat zien waar de talenten voor bedoeld zijn. Hij beschrijft de Zoon des mensen op zijn troon, die de volken scheidt “zoals een herder de schapen van de bokken scheidt”, en tegen de gezegenden zegt: “Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven: Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven: Ik was een vreemdeling en u hebt Mij gastvrij onthaald” (Matteüs 25:32–35). Wat ons gegeven is, wordt goed besteed wanneer het de hongerigen en de vreemdelingen bereikt, want “voor zover u dit voor een van deze geringste van Mijn broeders gedaan hebt, hebt u dat voor Mij gedaan” (Matteüs 25:40).

Hij heeft het geld niet gestolen of verspild. Hij gaf het onaangeroerd terug. Zijn fout ligt in wat hij zegt wanneer hij terugkeert: “Heer, ik wist dat u een streng man bent, die maait waar u niet gezaaid hebt, en die bijeenbrengt waar u niet gestrooid hebt: en ik was bevreesd en ging heen en verborg uw talent in de aarde: zie, daar hebt u wat van u is” (Matteüs 25:24–25).

De twee trouwe dienaren ontmoetten een andere heer, een die “welgedaan” zei en hen uitnodigde in zijn vreugde. De derde ontmoette alleen de harde man die hij beschreef, en zijn angst begroef de gave. De heer antwoordt hem in zijn eigen bewoordingen: als dat is wat je geloofde, “had u dan mijn geld aan de wisselaars moeten geven, en dan zou ik bij mijn komst het mijne met rente hebben ontvangen” (Matteüs 25:27). Zelfs de rente van een bank was iets geweest. Chrysostomus hoorde zelfs in deze berisping zachtmoedigheid: de dienaar werd alleen gevraagd om het gemakkelijkste: “Je had datgene moeten doen wat gemakkelijker is, en aan mij moeten overlaten wat moeilijker is.”

Matthew Henry zag in elk tijdperk hetzelfde patroon: “Degenen die denken dat het onmogelijk is om God te behagen, en tevergeefs om Hem te dienen, zullen niets zinnigs doen in de religie.” Een vals beeld van God maakt ons klein en bang. Het ware beeld maakt ons vrij om te werken, want “er is in de liefde geen vrees, maar de volmaakte liefde drijft de vrees buiten” (1 Johannes 4:18).

Het einde is streng, en we moeten het niet verzachten. “Buitenste duisternis” en “geween en tandengeknars” zijn Jezus’ woorden voor het laatste oordeel, en hij sprak ze tot zijn eigen discipelen. De gelijkenis is een waarschuwing voor mensen die hem Heer noemen: zijn gave in de grond houden is niet hetzelfde als hem veilig bewaren.

“Want aan ieder die heeft, zal gegeven worden en hij zal overvloed hebben; maar van wie niet heeft, zal afgenomen worden, zelfs wat hij heeft” (Matteüs 25:29). Het is geen regel dat de rijken rijker worden. Jezus zei eerder dezelfde woorden over het begrijpen van zijn onderwijs (Matteüs 13:12). Degenen die ontvangen wat God geeft en het gebruiken, krijgen meer; degene die het begraaft, verliest zelfs wat hij had. De trouwe dienaren werden beloond met meer om voor te zorgen, “over vele dingen aangesteld”, en met het gezelschap van de heer. Elders draait Jezus het om: “aan wie veel gegeven is, van hem zal veel worden geëist” (Lucas 12:48).

De twee verhalen lijken erg op elkaar, maar Chrysostomus las ze als twee verschillende gelijkenissen. In de gelijkenis van Lucas geeft een edelman die een koninkrijk gaat ontvangen tien dienaren elk één pond en zegt: “Houd u bezig totdat ik kom” (Lucas 19:13). Het pond, een mina, was honderd denarii, een zestigste van een talent. Het pond van de ene dienaar levert tien pond op, en hij wordt over tien steden aangesteld. Dat van een ander levert vijf op, en hij wordt over vijf aangesteld. Een derde houdt het “in een zweetdoek weggelegd” omdat, zegt hij, “ik was bevreesd voor u, omdat u een streng man bent” (Lucas 19:20–21). Chrysostomus wees op het verschil. In Matteüs ontvangen de dienaren verschillende bedragen, en “de kroon is dienovereenkomstig gelijk”. In Lucas ontvangen ze hetzelfde bedrag, en ieder wordt beloond naar wat hij ermee heeft gedaan. Beide verhalen eindigen met de angstige dienaar die wordt geoordeeld door zijn eigen woorden.

Ten eerste door te onthouden dat niemand van ons met lege handen staat. Chrysostomus verwoordde het voor zijn gemeente in woorden die nog steeds de persoon bereiken die denkt dat hij weinig heeft: “Laat niemand zeggen: ik heb maar één talent en kan niets doen; want zelfs met één talent kun je jezelf bewijzen.” De dienaar met één talent werd niet veroordeeld omdat hij minder had. Hij werd veroordeeld omdat hij het begroef.

Wij leven in de “lange tijd” tussen het vertrek van de heer en zijn komst. Het werk is alledaags: een schuld vergeven, een maaltijd voor een vreemdeling, een kind leren bidden, een gave gebruiken zonder angst om te falen. En de beloning is niet alleen “vele dingen”. Het is de heer zelf, die aan het einde wacht met de woorden die elke dienaar hoopt te horen: “Welgedaan, goede en trouwe dienaar... ga in in de vreugde van uw heer.”

---

• Waarom sprak Jezus in gelijkenissen?
• De betekenis van de gelijkenis van de verloren zoon
• De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan: Betekenis van Lucas 10:25–37
• Wat is de betekenis van de gelijkenis van het mosterdzaad?
• 12 Bijbelverzen over het gebruiken van je gaven
• 18 Bijbelverzen over de terugkeer van Jezus