Vroeg Jezus om geld? Nee. Wie ondersteunde zijn bediening?

Nergens in de evangeliën vraagt Jezus om geld voor zichzelf, en hij brengt nooit iemand kosten in rekening voor zijn onderricht of zijn genezingen. Vóór zijn bediening werkte hij als timmerman. Toen zijn bediening eenmaal begon, ondersteunden vrouwen, waaronder Maria Magdalena, Johanna en Susanna, de groep uit hun eigen middelen (Lucas 8:1–3), en Judas Iskariot beheerde een gezamenlijke beurs.

Hij leefde volgens de regel die hij aan de Twaalf gaf toen hij hen uitzond: “om niet hebt gij ontvangen, om niet geeft gij” (Matteüs 10:8), en niemand in de evangeliën betaalt voor een genezing of een preek. Wat hij nodig had, kwam op dezelfde manier tot hem, als giften: van vrouwen die hij had genezen, van gastheren die hun huis voor hem openden, en van een vrouw die kostbare zalf over hem uitgoot. Dus alles wat wij vandaag aan zijn werk geven, begint bij wat wij eerst zelf hebben ontvangen.

De evangeliën vermelden nergens dat Jezus om geld vraagt, of het nu voor hemzelf, voor zijn discipelen of voor zijn werk is. Toen hij de Twaalf uitzond om te prediken en te genezen, zei hij tegen hen: “om niet hebt gij ontvangen, om niet geeft gij” (Matteüs 10:8).

Eén keer vroeg hij om een munt te zien, en dat was om een vraag te beantwoorden. Zijn tegenstanders wilden weten of het geoorloofd was om belasting aan de keizer te betalen, en hij zei: “Laat mij de belastingmunt zien.” Ze brachten hem een penning, een Romeinse denarius, en hij vroeg wiens beeltenis erop stond. Toen ze zeiden dat het die van de keizer was, antwoordde hij: “Geef dan aan de keizer wat van de keizer is, en aan God wat van God is” (Matteüs 22:17–21).

In het Oude Testament is dat anders; daar vraagt God zijn volk wel om geld en goederen. De wet van Mozes zegt dat “alle tienden van het land” “heilig voor de HEERE” zijn (Leviticus 27:30), en de profeet Maleachi zegt tegen Israël: “Breng de gehele tiende naar het voorraadhuis” (Maleachi 3:10). De wet gaf “alle tienden in Israël” aan de stam Levi voor hun dienst in de tabernakel (Numeri 18:21). Jezus leefde onder die wet, maar de evangeliën laten nergens zien dat hij tienden of offergaven inzamelde.

De evangeliën maken nergens melding van een vergoeding, een loon of enige andere betaling voor zijn prediking of genezingen. Wat hij wel verwachtte, was dat zijn boodschappers te eten en onderdak zouden krijgen van de mensen die zij dienden. Hij zond de Twaalf uit met “geen geld in hun beurs” (Marcus 6:8) en zei: “de arbeider is zijn voedsel waard” (Matteüs 10:10). Toen hij zeventig anderen uitzond, zei hij dat ze in één huis moesten blijven: “eet en drink wat men u aanbiedt, want de arbeider is zijn loon waard” (Lucas 10:7). Zij moesten leven van de gastvrijheid van de huishoudens die hen opnamen. Bij het Laatste Avondmaal veranderde hij de instructie: “Maar laat nu wie een beurs heeft, die meenemen, en evenzo de reistas” (Lucas 22:36).

De apostel Paulus trok een regel uit deze uitspraken: “Zo heeft de Heere ook ingesteld dat zij die het Evangelie verkondigen, van het Evangelie leven” (1 Korinthe 9:14). Toch zei Paulus dat hij dat recht zelf niet had gebruikt, zodat hij “het Evangelie van Christus kosteloos” kon brengen (1 Korinthe 9:18).

Jezus verdiende de kost met zijn handen en de mensen uit zijn geboorteplaats kenden hem daarvan. Ze vroegen of hij niet “de timmerman, de zoon van Maria” was (Marcus 6:3), of, zoals Matteüs het vertelt: “Is dit niet de zoon van de timmerman?” (Matteüs 13:55). Het Griekse woord is tektōn, en de Encyclopaedia Britannica vat de twee verzen als volgt samen: Jozef was een timmerman, “een ambachtsman die met zijn handen werkte”, en volgens Marcus werd Jezus dat ook. Of hij voornamelijk met hout of met steen werkte, is een vraag op zich, en die behandelen we in Was Jezus echt een timmerman?

Zijn familie was niet rijk, en dat kunnen we zien aan het offer dat Maria en Jozef brachten toen ze het kindje Jezus in de tempel presenteerden. Ze offerden “een paar tortelduiven of twee jonge duiven” (Lucas 2:24), wat volgens de wet was toegestaan wanneer een moeder “niet in staat was een lam te brengen” (Leviticus 12:8). Lucas zegt dat Jezus “ongeveer dertig jaar oud” was toen zijn bediening begon (Lucas 3:23), maar de Schrift vertelt ons nooit hoeveel hij verdiende als ambachtsman.

Lucas vertelt ons wie zij waren. Terwijl Jezus “door elke stad en elk dorp” trok, gingen de Twaalf met hem mee, samen met “enkele vrouwen die genezen waren van boze geesten en ziekten”: Maria Magdalena, “Johanna, de vrouw van Chusa, de rentmeester van Herodes, en Susanna, en vele anderen, die Hem dienden van hun bezittingen” (Lucas 8:1–3). Hun “bezittingen” waren hun eigen eigendom of geld. Johanna’s echtgenoot beheerde het huishouden van Herodes, de “viervorst van Galilea” (Lucas 3:1), dus ten minste één van deze vrouwen had banden met het hof van de heerser.

De King James Version zegt dat de vrouwen hem dienden, maar de Griekse tekst die voor de meeste moderne edities wordt gebruikt, leest “hen”, wat betekent Jezus en de Twaalf samen. Moderne vertalingen volgen dit, en in de HSV staat dat de vrouwen “hen dienden vanuit hun bezittingen.”

Andere mensen gaven hem te eten en boden hem een slaapplaats. De schoonmoeder van Simon Petrus diende Jezus en de discipelen in het huis van Simon en Andreas (Marcus 1:29–31), Martha “ontving Hem in haar huis” (Lucas 10:38), en een Farizeeër nodigde hem uit voor een maaltijd (Lucas 7:36). Jezus nodigde zichzelf zelfs uit om bij Zacheüs te verblijven, een rijke tollenaar (Lucas 19:5). En na zijn dood legde Jozef van Arimathea, “een rijk man”, zijn lichaam “in zijn eigen nieuwe graf” (Matteüs 27:57–60), terwijl Nicodemus “een mengsel van mirre en aloë, ongeveer honderd pond” meebracht voor de begrafenis (Johannes 19:39).

Dat deed hij, en het was Judas Iskariot die het geld van de groep beheerde. Het Evangelie van Johannes zegt dat Judas “de beurs had en droeg wat erin gedaan werd” (Johannes 12:6), en Johannes voegt eraan toe dat toen Judas bezwaar maakte tegen een kostbaar geschenk, hij dat niet zei “omdat hij zich om de armen bekommerde, maar omdat hij een dief was” (Johannes 12:5–6).

Die beurs betaalde voor dagelijkse behoeften en voor giften aan de armen. Bij het Laatste Avondmaal, toen Jezus tegen Judas sprak, namen sommige discipelen aan dat hij hem had gezegd: “Koop wat wij nodig hebben voor het feest, of dat hij iets aan de armen moest geven” (Johannes 13:29). In Samaria gingen de discipelen de stad in “om voedsel te kopen” (Johannes 4:8), en vóór de wonderbaarlijke spijziging van de vijfduizend vroegen ze of ze “voor tweehonderd penningen brood” moesten gaan kopen (Marcus 6:37).

Later stemde Judas ermee in Jezus te verraden aan de overpriesters, die “met hem overeenkwamen voor dertig zilverstukken” (Matteüs 26:15). Nadat Jezus was veroordeeld, bracht Judas het zilver terug en wierp het in de tempel, en de priesters, die “de prijs van bloed” niet in de schatkist wilden doen, kochten er in plaats daarvan “de akker van de pottenbakker” mee (Matteüs 27:3–7). Er is meer over dat bedrag te vinden in de prijs van het verraad van Judas.

Dat deed hij, dagen voor zijn dood, tijdens een maaltijd in Bethanië, toen een vrouw “zeer kostbare nardusolie” over hem uitgoot (Marcus 14:3). Johannes vertelt ons dat zij Maria was, de zus van Martha en Lazarus, en dat zij zijn voeten zalfde (Johannes 12:1–3). Sommigen die aanwezig waren, klaagden dat de zalf “voor meer dan driehonderd penningen verkocht had kunnen worden en aan de armen gegeven” (Marcus 14:5). In Jezus’ gelijkenis van de wijngaard wordt een arbeider ingehuurd “voor een penning per dag” (Matteüs 20:2), dus de zalf was ongeveer 300 daglonen waard.

Jezus nam het voor haar op: “Laat haar begaan; waarom valt u haar lastig? Zij heeft een goed werk aan Mij verricht. Want de armen hebt u altijd bij u, en wanneer u wilt, kunt u hun weldoen, maar Mij hebt u niet altijd.” Zij was gekomen, zei hij, “om van tevoren mijn lichaam te zalven voor de begrafenis” (Marcus 14:6–8). Lucas vertelt over een afzonderlijke zalving eerder in de bediening, in het huis van een Farizeeër, door een vrouw die werd omschreven als “een zondares” (Lucas 7:36–50).

Volgens zijn eigen woorden had hij geen thuis: “De vossen hebben holen en de vogels van de hemel nesten, maar de Zoon des mensen heeft niets om het hoofd neer te leggen” (Lucas 9:58; Matteüs 8:20). Matteüs zegt dat hij na het verlaten van Nazareth “in Kapernaüm ging wonen” (Matteüs 4:13), maar de evangeliën maken nergens melding van een huis, land of spaargeld dat hij tijdens zijn bediening bezat, en het geld voor dagelijkse behoeften kwam uit de gezamenlijke beurs.

Toch betaalde hij zijn belasting toen de inners in Kapernaüm naar Petrus kwamen en vroegen: “Betaalt uw Meester de belasting niet?” (Matteüs 17:24). Dit was de belasting van twee drachmen, de halve sikkel die de wet van Mozes vereiste van elke Israëliet die in de volkstelling werd meegeteld, “van twintig jaar en ouder”, voor “de dienst van de tabernakel” (Exodus 30:13–16). Moderne vertalingen zoals de HSV noemen het gedeelte “De tempelbelasting.” Jezus wees erop dat koningen belasting heffen van vreemden, niet van hun eigen kinderen: “Dan zijn de kinderen vrij.” Toch, “opdat wij hen niet tot struikelen brengen”, zei hij tegen Petrus dat hij een vis moest vangen, en “u zult een muntstuk vinden; neem dat en geef het hun voor Mij en voor u” (Matteüs 17:26–27).

De Schrift zegt niet of Jezus tienden betaalde, hoewel hij leefde onder de wet van Mozes, die er een vereiste.

Zijn duidelijkste woorden over het geven van tienden werden gesproken tot de schriftgeleerden en Farizeeën: “u geeft tienden van de munt, de dille en de komijn, maar u hebt de gewichtigste zaken van de wet nagelaten: het oordeel, de barmhartigheid en het geloof. Deze dingen had men moeten doen en het andere niet nalaten” (Matteüs 23:23; vergelijk Lucas 11:42). Hij keurde de tiende dus goed, terwijl hij hen vertelde dat rechtvaardigheid, barmhartigheid en geloof belangrijker zijn.

Hij keek ook toe hoe mensen gaven. Zittend tegenover de tempelschatkist zag hij rijke mensen “veel” inwerpen en een arme weduwe “twee muntjes”, en hij vertelde zijn discipelen dat zij “meer heeft ingeworpen dan allen die in de schatkist hebben ingeworpen”, omdat zij gaven “van hun overvloed” en zij gaf “van haar gebrek, alles wat zij had, haar hele levensonderhoud” (Marcus 12:41–44).

Het Nieuwe Testament stelt nooit een percentage vast voor christelijk geven. Paulus vraagt elke gelovige om geld opzij te leggen “zoals God hem voorspoed heeft gegeven” (1 Korinthe 16:2), en de kerken passen dat onderwijs op verschillende manieren toe. Katholieken wordt geleerd dat de gelovigen “de plicht hebben om te voorzien in de materiële behoeften van de Kerk, ieder naar zijn vermogen” (Catechismus van de Katholieke Kerk, paragraaf 2043). Southern Baptists belijden dat christenen “van hun middelen vrolijk, regelmatig, systematisch, naar verhouding en vrijgevig moeten bijdragen” (Baptist Faith and Message 2000, artikel XIII). Leden van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen wordt gevraagd om “jaarlijks een tiende van al hun inkomsten” te betalen (Leer en Verbonden 119:4).

Alle vier de evangeliën vertellen hoe Jezus handelaren uit de tempel dreef, en Matteüs, Marcus en Johannes zeggen dat hij de tafels van de geldwisselaars omverwierp. In het verslag van Johannes vond hij mensen die ossen, schapen en duiven verkochten, “en de geldwisselaars die daar zaten”, en hij dreef hen naar buiten, “vergoot het geld van de wisselaars en keerde de tafels om”, en zei: “maak het huis van Mijn Vader niet tot een huis van koophandel” (Johannes 2:13–16). In Marcus voegt hij woorden uit Jesaja 56:7 en Jeremia 7:11 samen: “Staat er niet geschreven: Mijn huis zal een huis van gebed genoemd worden voor alle volken? Maar u hebt er een rovershol van gemaakt” (Marcus 11:15–17).

Wat hij niet toestond, was handel drijven in de tempel. Hij had niets tegen de offers die daar werden gebracht, en in diezelfde tempel prees hij de gift van de weduwe (Marcus 12:41–44).

Jezus waarschuwde vaak voor de aantrekkingskracht van geld. “Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde,” zei hij, “Want waar je schat is, daar zal ook je hart zijn” (Matteüs 6:19–21). Hij zei: “Je kunt niet God dienen en de mammon,” waarbij mammon rijkdom betekent (Matteüs 6:24), en “Pas op en wees op uw hoede voor hebzucht: want iemands leven bestaat niet uit de overvloed van de dingen die hij bezit” (Lucas 12:15).

Een rijke man vroeg hem eens naar het eeuwige leven, en Jezus zei tegen hem: “ga heen, verkoop alles wat je hebt, en geef het aan de armen, en je zult een schat in de hemel hebben: en kom, neem het kruis op, en volg mij.” De man “ging bedroefd heen: want hij had grote bezittingen,” en Jezus zei: “Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan, dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan” (Marcus 10:21–25). Toch vroeg hij niet hetzelfde van iedereen. Toen Zacheüs beloofde de helft van zijn goederen aan de armen te geven en iedereen die hij had bedrogen viervoudig terug te betalen, zei Jezus: “Heden is redding gekomen aan dit huis” (Lucas 19:8–9).

Veel van zijn gelijkenissen draaien om munten, lonen en schulden: de talenten die aan drie dienaren werden toevertrouwd (Mattheüs 25:14–30), de vrouw die zoekt naar één verloren zilverstuk (Lucas 15:8–9), de twee schuldenaars die “vijfhonderd penningen schuldig waren, en de ander vijftig” (Lucas 7:41–42), en de rijke man die grotere schuren bouwde en “niet rijk was in God” (Lucas 12:16–21).

In Handelingen citeert Paulus een uitspraak van Jezus die niet in de evangeliën staat: “denk aan de woorden van de Heer Jezus, hoe hij zei: Het is zaliger om te geven dan om te ontvangen” (Handelingen 20:35). Het is dezelfde regel die hij aan de Twaalf gaf, op een andere manier verwoord, en die nog steeds voor ons geldt: wat we om niet hebben ontvangen, geven we om niet door.

---

• Jezus, rijkdom en geld in de Bijbel
• De gelijkenis van de talenten
• Bijbelverzen over tienden en offers