Kerst als christen49 artikelen

Blue Christmas: De dienst van de langste nacht en gebeden voor rouw



  • Een Blue Christmas- of Langste Nacht-dienst is een korte, stille avonddienst voor Kerstmis voor iedereen die een verlies met zich meedraagt, en velen die komen, staan voor de eerste kerst sinds een dierbare is overleden.
  • Veel kerken houden deze dienst op of rond de langste nacht van het jaar op het noordelijk halfrond, wat in 2026 maandag 21 december is en in 2027 de nacht van dinsdag 21 december, terwijl sommigen de dienst op kerstavond houden.
  • Niemand kan met zekerheid zeggen waar de eerste dienst plaatsvond, maar de vroegst gedateerde verslagen komen uit Canada in de late jaren 90, en het verslag van een aalmoezenier uit 2011 plaatst het begin daar in 1996.
  • De Methodist Church in Groot-Brittannië zegt dat de naam is ontleend aan het nummer van Elvis Presley, dat Presley in 1957 beroemd maakte, hoewel een bisdom in Vancouver in 2005 alleen zei dat "sommigen dat denken".
  • De dienst bevat meestal zachte muziek of een rustig lied, lezingen van troost en van licht dat in de duisternis komt, kaarsen die worden aangestoken voor de mensen die we missen, namen die worden opgeschreven of herdacht, stilte, soms een korte reflectie en soms de Heilige Communie.
  • De pagina begint met korte gebeden voor de momenten van een eerste kerst na een overlijden en een oud avondgebed uit het Book of Common Prayer van 1979, en geeft later een eenvoudige orde van dienst voor een voorganger die een dienst plant.
Kerst als christenBekijk alle 49 artikelen in deze reeks

Een Blue Christmas-dienst, die veel kerken een Langste Nacht-dienst noemen, is een korte, stille avond van aanbidding voor Kerstmis voor iedereen die de feestdagen met een verlies doormaakt. Velen die komen, staan voor de eerste kerst sinds een dierbare is overleden. Er zijn kaarsen, een paar troostrijke lezingen, zachte muziek en tijd om de mensen die we missen te herdenken, vaak bij naam, en veel kerken houden de dienst op of rond de langste nacht van het jaar op het noordelijk halfrond, wat in 2026 maandag 21 december is.

Een van de lezingen die de Methodist Church in Groot-Brittannië voor de dienst voorstelt, werd voor het eerst uitgesproken tot een volk in het donker: "Het volk dat in duisternis wandelt, heeft een groot licht gezien; zij die wonen in het land van de schaduw van de dood, over hen heeft het licht geschenen" (Jesaja 9:2). Op de langste nacht horen we het zoals het voor het eerst werd gegeven, een belofte van licht aan mensen die nog in de schaduw van de dood woonden.

Voor wie is een Blue Christmas-dienst bedoeld?

Eerwaarde Elizabeth Northcott, die een van de eerste van deze diensten begon in de St. Mary’s Anglican Church in Kerrisdale, Vancouver, verwoordde het in 2005 als volgt: "Met Kerstmis hebben velen het gevoel dat ze zich moeten verontschuldigen voor hun verdriet. Wij vinden niet dat dat moet. Wij erkennen ons verdriet." De Methodist Church in Groot-Brittannië verzamelt de manieren waarop kerken de dienst beschrijven, en zij zeggen grotendeels hetzelfde: het is "voor degenen die het vieren moeilijk vinden met Kerstmis", of "voor degenen die verlies, eenzaamheid of wanhoop ervaren met Kerstmis".

Kanonnik Richard Moorse, die de dienst houdt in de St. Paul’s Anglican Church in Jarvis, Ontario, vertelde de Anglican Journal in 2017 dat het verlies dat mensen meebrengen "het verlies van een kind kan zijn, het verlies van een huwelijk... elke vorm van substantieel verlies," en andere kerken noemen het verlies van een baan, van gezondheid of een ernstige diagnose. Hetzelfde rapport zegt dat de deur voor iedereen openstaat en dat "vaak mensen die niet naar de kerk gaan en zelfs mensen die andere religies aanhangen, de dienst bijwonen."

De dienst heeft geen vaste dag in het kerkelijk jaar, en Connecticut Public merkte in 2019 op dat Blue Christmas "geen deel uitmaakt van de katholieke liturgische kalender", hoewel sommige katholieke parochies er nu wel een houden. Het valt in de weken van Advent, het seizoen waarin de Kerk wacht op de komst van Christus. Als u op zoek bent naar een dienst bij u in de buurt, vraag het dan aan een kerk in de buurt. Sommige bisdommen en conferenties verzamelen de diensten in hun kerken in één lijst, zoals het anglicaanse bisdom in Vancouver in 2005 deed en de United Methodist-conferenties van Noord- en Centraal-Texas in 2023.

Gebeden voor de eerste kerst na een overlijden

Deze gebeden zijn kort genoeg om hardop te bidden, alleen of met familie, en elk gebed heeft een regel die aangeeft wanneer het passend kan zijn. Gebruik de woorden die voor u waar zijn en laat de rest achterwege. Er zijn meer gebeden voor verlies in onze Gebeden bij verdriet.

Een gebed voor de eerste kerst zonder hen

Voor de weken voor Kerstmis, wanneer de eerste kerst zonder hen eraan komt.

Heer Jezus, U kwam als kind in een wereld die verdriet kende. Deze kerst komen we naar U toe terwijl we iemand missen van wie we houden. U kent hun naam en hun gezicht beter dan wij. Houd hen vast in Uw vrede, en houd ook ons vast, door de kerstliederen en de kaarten en de stilte daarna heen. Wees bij ons op de dagen dat we kunnen vieren en op de dagen dat we dat niet kunnen. Amen.

Een gebed voor het aansteken van een kaars

Tijdens een Blue Christmas-dienst, of thuis op de langste nacht.

Licht van de wereld, we steken dit kleine vlammetje aan voor [naam]. Dank U voor de jaren die ons gegeven zijn, voor elke vriendelijkheid en elke gewone dag. De nacht is lang, maar de duisternis heeft Uw licht niet overwonnen. Houd onze dierbare in Uw zorg en houd dit kleine licht brandend in ons. Amen.

Een gebed aan tafel met een lege stoel

Voor de kerstmaaltijd, wanneer iemands plek leeg is.

Vader, we danken U voor dit eten en voor elkaar. We danken U voor [naam], die met ons aan deze tafel zat en die we vanavond missen. Laat onze herinneringen aan hen teder zijn en onze woorden aan elkaar vriendelijk. Zegen deze maaltijd en de mensen eromheen, en houd ons dicht bij elkaar en bij U. Amen.

Een gebed voor kerstavond

Op de avond voor Kerstmis, tijdens de dienst of thuis.

God van Bethlehem, vannacht zingt de wereld dat er een kind is geboren, en onze harten zijn zwaar. Maria en Jozef waren ver van huis toen uw Zoon kwam, en er was geen plaats voor hen. Kom tot ons zoals wij vannacht zijn. Laat de oude woorden ons bereiken: “heden is u geboren,” en laat ons weten dat hij ook voor ons is geboren. Amen.

Een gebed voor een slapeloze nacht

Voor de uren na middernacht, wanneer verdriet ons wakker houdt.

Heer, de nacht is lang en ik kan niet slapen. U bent wakker met mij, en de duisternis is voor U niet donker. Breng mijn gedachten tot rust, verlicht de pijn die ik draag, en laat mij in U rusten, zelfs als ik niet slaap. Wanneer de morgen komt, help mij deze te ontmoeten. Amen.

Een gebed wanneer we geen woorden kunnen vinden

Voor de dagen waarop bidden in het algemeen te zwaar voelt.

Heilige Geest, ik weet niet wat ik moet bidden. Uw woord zegt dat U voor ons bidt “met onuitsprekelijke verzuchtingen” (Romeinen 8:26). Bid nu voor mij. Neem mijn tranen en mijn stilte als mijn gebed. Amen.

Een gebed op kerstochtend

Wanneer de dag zelf aanbreekt.

Heer Jezus, dit is de dag waarop we uw geboorte vieren, en dit jaar is het zwaar. Help ons om de geschenken te geven, de maaltijd te delen en de dag zo zacht mogelijk door te komen. Als er gelach komt, laat het zonder schuldgevoel komen; als er tranen komen, laat ze vallen in uw nabijheid. U bent Immanuël, God met ons, en U bent vandaag bij ons. Amen.

Een gebed voor een vriend die rouwt

Voor iemand van wie u houdt die na een verlies met deze kerst wordt geconfronteerd.

Vader, ik breng U mijn vriend [name], die deze kerst rouwt. Troost hen in de uren dat er niemand anders in de buurt is. Geef mij de woorden om te zeggen, of de genade om bij hen te zitten en niets te zeggen. Laat hen weten dat ze niet vergeten zijn, door mij of door U. Amen.

Een gebed voor elke andere vorm van verlies

Voor een huwelijk dat eindigde, werk of een huis dat verloren ging, gezondheid die is veranderd, of een hoop die niet uitkwam.

Heer, mijn verlies dit jaar is niet iets dat iedereen kan zien. U weet wat mij is ontnomen en wat het betekende. Laat mij niet doen alsof, en behoed mij voor wanhoop. Ontmoet mij deze kerst zoals U de herders ontmoette die 's nachts de wacht hielden, met blijde tijdingen. Amen.

Een oud gebed voor de nacht

Dit gebed komt uit An Order for Compline, de avondgebedsdienst in het Book of Common Prayer uit 1979 van de Episcopal Church, een tekst in het publiek domein. Het past bij de langste nacht, omdat het degenen gedenkt die “vannacht wenen”.

“Waak, dierbare Heer, met hen die vannacht werken, waken of wenen, en geef uw engelen de zorg over hen die slapen. Verzorg de zieken, Christus Heer; geef rust aan de vermoeiden, zegen de stervenden, verzacht de lijdenden, heb medelijden met de bedroefden, bescherm de vreugdevolle; en dit alles omwille van uw liefde. Amen.”

Bijbelverzen van troost voor een Blue Christmas

Hier zijn een paar verzen voor de donkere weken, in de King James Version. Eén is genoeg voor een nacht.

  • “Zalig zijn zij die treuren, want zij zullen vertroost worden” (Mattheüs 5:4).
  • “De Heer is nabij de gebrokenen van hart” (Psalm 34:18).
  • “Jezus weende” (Johannes 11:35). Hij weende bij het graf van zijn vriend Lazarus, hoewel hij op het punt stond hem met luide stem naar buiten te roepen: “Lazarus, kom naar buiten” (Johannes 11:43).
  • “Al ga ik ook door een dal van diepe duisternis, ik zal geen kwaad vrezen, want U bent met mij” (Psalm 23:4). Er is meer over deze psalm in onze vers-voor-vers lezing van Psalm 23.
  • “Zelfs de duisternis verbergt niet voor U, maar de nacht licht op als de dag: de duisternis en het licht zijn voor U gelijk” (Psalm 139:12).
  • “Opdat u niet bedroefd bent, zoals de anderen die geen hoop hebben. Want als wij geloven dat Jezus gestorven en opgestaan is, zal God ook hen die in Jezus ontslapen zijn, met Hem meebrengen” (1 Thessalonicenzen 4:13–14). Paulus schreef aan rouwende christenen en hij plaatst hoop naast hun verdriet.
  • “Vrede laat Ik u, mijn vrede geef Ik u; niet zoals de wereld die geeft, geef Ik die u. Laat uw hart niet in beroering raken en niet bevreesd zijn” (Johannes 14:27).
  • “En God zal alle tranen van hun ogen afwissen, en de dood zal er niet meer zijn, noch rouw, noch jammerklacht” (Openbaring 21:4).

Rouw heeft zijn eigen tijd, en de NHS, de Britse gezondheidsdienst, zegt: “Er is geen juiste of verkeerde manier om je te voelen.” Het suggereert om over je gevoelens te praten met een vriend, een familielid, een arts of een hulpverlener, en het zegt dat als je je steeds depressiever of angstiger voelt, je mogelijk medische hulp nodig hebt. Als de last deze kerst te zwaar voelt, vertel het dan alsjeblieft aan iemand in je buurt, en als jij of iemand die je kent in een crisis verkeert, bel dan je lokale alarmnummer.

Waar zijn Blue Christmas-diensten begonnen?

Niemand heeft de eerste dienst gevonden. Tegen 2019 konden verslaggevers alleen zeggen dat christenen ze sinds ten minste het midden van de jaren negentig hielden, en sommigen geloven dat ze voortkwamen uit de diensten van genezing en hoop die hospices in Canada in die jaren met Kerstmis hielden.

Wat we hebben wijst terug naar Canada in de late jaren negentig. In 2011 vertelde dominee Victoria Gaskell, de kapelaan voor methodistische studenten aan Marsh Chapel, Boston University, aan de nieuwsdienst van de universiteit dat het idee “begon in Canada in 1996” en “in het afgelopen decennium is opgebloeid onder Amerikaanse kerken”. Dat is haar verslag, vijftien jaar later gegeven, en we hebben geen document uit 1996 zelf. Twee verslagen uit 1998 vermelden de dienst al: de Acts and Proceedings of the General Assembly of the Presbyterian Church in Canada vermelden de “Blue Christmas-dienst (voor degenen die rouwen en pijn hebben met Kerstmis)” van een gemeente, en een boek uit dat jaar, Breng me naar de online kerk door Cheryl Perry, beschrijft een webpagina met “een opzet voor een Blue Christmas-dienst”. We kennen ze alleen omdat een bericht uit 2013 op de mailinglijst van de American Dialect Society ze citeert uit Google Books.

Het meest volledige vroege verhaal komt uit Vancouver. Elizabeth Northcott begon een dienst in St. Mary’s, Kerrisdale, met een liturgie uit een educatieve bron voor de kerk genaamd The Whole People of God, en toen het anglicaanse bisdom New Westminster er in december 2005 over schreef, stond er dat “er de afgelopen acht jaar jaarlijks een Blue Christmas-dienst is gehouden”. Dat brengt het terug tot ongeveer 1997, en het bisdom noemde het “een van de eerste”. Tegen die tijd kon het bisdom twaalf van dergelijke diensten in zijn parochies en een oecumenische dienst opsommen, naast een andere in een gevangenis, de Pacific Institution.

Naast elkaar geplaatst in chronologische volgorde, zien de gedateerde verslagen er als volgt uit:

Jaar waar Wat het verslag zegt
1996 (zoals verteld in 2011) Canada Waar het idee begon, volgens het verslag van een kapelaan van de Boston University
Ongeveer 1997 St. Mary’s Anglicaanse kerk, Kerrisdale, Vancouver Jaarlijks gehouden “de afgelopen acht jaar” en “een van de eerste” (bisdom, 2005)
1998 Presbyteriaanse kerk in Canada De Blue Christmas-dienst van een gemeente in de verslagen van de Algemene Vergadering, zoals geciteerd in een bericht op een mailinglijst uit 2013
2008 Highland Presbyteriaanse kerk, Louisville De jaarlijkse Longest Night-dienst begint (Presbyterian Church (USA), 2025)
2011 Bellarmine University, Louisville (Katholiek) Een 'Blue Christmas'-mis op kerstavond; meer dan 300 aanwezigen
2024 Methodistische Kerk in Groot-Brittannië Een volledige 'Blue Christmas'-liturgie voor de 'Hush the Noise'-advents- en kerstcampagne

Vanuit die eerste kerken werd het gebruik doorgegeven, soms van de ene denominatie naar de andere. Kanunnik Moorse begon rond 2007 met de diensten in Jarvis, “nadat hij het idee had overgenomen van een predikant van de United Church”, en anderen volgden in hun eigen steden. Tegenwoordig houden anglicaanse, presbyteriaanse, verenigde, methodistische, lutherse, gereformeerde en katholieke gemeenten ze, en het Leger des Heils in Canada en Bermuda publiceert een gids genaamd “How to Hold a Blue Christmas Service”.

Katholieke parochies namen het ook over. Pater Ronald Knott, een priester aan de Bellarmine University in Louisville, vertelde aan het tijdschrift America hoe die van hem begon: “Ik hoorde mensen steeds zeggen dat ze er een hekel aan hadden om met Kerstmis naar de mis te gaan omdat ze het verlies van kinderen, echtgenoten of familieleden hadden ervaren.” In 2011 hield hij op kerstavond een 'Blue Christmas'-mis in een kapel met ongeveer 175 zitplaatsen, in de verwachting dat dat genoeg zou zijn, maar er kwamen meer dan 300 mensen. Hij hield de dienst elke kerst tot en met 2019.

Waarom heet het Blue Christmas, of de Langste Nacht?

Elvis Presley maakte in 1957 een nummer genaamd “Blue Christmas” beroemd, en de Methodistische Kerk in Groot-Brittannië zegt dat de dienst zijn naam daaraan ontleent. Het bisdom Vancouver was in 2005 voorzichtiger en zei alleen dat “sommigen denken” dat de naam van dat nummer komt. Kerken hebben de dienst ook andere namen gegeven: Wanneer Kerstmis pijn doet, Een stille kerst, Een tijd om te gedenken en de Dienst van de langste nacht.

De langste nacht is de decemberzonnewende, die in 2026 op maandag 21 december om 20:50 UTC valt. In 2027 valt deze op 22 december om 02:42 UTC. Dat is in Amerika nog de avond van dinsdag 21 december en in Europa de vroege uurtjes daarna, dus de langste nacht van dat jaar is de nacht van dinsdag 21 december. De meeste kerken kiezen een avond op of nabij de zonnewende, en sommigen houden vast aan kerstavond, zoals pater Knott deed. Ten zuiden van de evenaar is de decemberzonnewende de langste dag van het jaar, dus in Brazilië, zuidelijk Afrika of Australië past de naam minder goed; deze komt voort uit de noordelijke winter, waar het gebruik begon.

“Het geween zal vernachten, maar des morgens is er gejuich,” zegt de psalm (Psalm 30:6). Het vertelt ons niet hoe lang de nacht zal duren, alleen dat er een morgen na komt.

Wat gebeurt er tijdens een Blue Christmas-dienst?

Het wordt bijna altijd 's avonds gehouden, is kort en wordt verlicht door kaarsen. Bij St. Mary’s, Kerrisdale, was er “geen orgel, alleen een zachte piano. Kaarsen. Geen kerstversiering,” en de dienst duurde “niet veel langer dan een half uur”. De liturgie die wordt gebruikt in de Grace Community Christian Reformed Church in Oak Lawn, Illinois, suggereert om mensen naamkaartjes of indexkaarten te geven, zodat ieder de naam kan opschrijven van een persoon of een situatie waar ze dit seizoen om rouwen.

De lezingen spreken van troost en van licht dat in de duisternis komt. De Methodistische Kerk in Groot-Brittannië stelt Psalm 23 voor, Prediker 3:1–8, met zijn “tijd om te wenen, en een tijd om te lachen” (Prediker 3:4), Jesaja 9:1, 3 en 5, de geboorte in Lucas 2:1–7 en het begin van het Evangelie van Johannes, Johannes 1:1–14. In Ponoka grijpt dominee Donna Willer terug op de woorden van Jezus: “Kom naar mij toe, allen die vermoeid en belast zijn, en ik zal u rust geven” (Matteüs 11:28). Veel diensten laten de gezangen achterwege en gebruiken in plaats daarvan een akoestische gitaar, een harp of een eenvoudig gezang. Anderen zingen, en in Oak Lawn volgt een couplet van “O kom, o kom, Immanuel” op elke kaars die wordt aangestoken.

Daar worden de vier adventskaarsen één voor één aangestoken, elk met een zin: “We steken de eerste adventskaars aan en gedenken degenen die bemind en verloren zijn,” dan de tweede voor “de vele bronnen van verlies en verdriet”, de derde “om de pijn van ons verlies in dit kerstseizoen te erkennen”, en de vierde “om allen te gedenken die ons verdriet hebben gedeeld”. Tegen het einde komt iedereen die dat wil naar voren om een eigen kaarsje aan te steken, “ter nagedachtenis, ter ere, uit dankbaarheid, in hoop of uit liefde”. Bij St. Paul’s, Jarvis, wordt elke kaars in een kom met water geplaatst die staat voor verlies en pijn, en de liturgie zegt dat de kaarsen een teken zijn dat de “aanwezigheid van onze dierbaren nog steeds bij ons is… Een symbool van wat ze voor ons betekenden, hoe ze van ons hielden en ons vormden, en dat nooit kan worden afgenomen.” Bij een methodistische dienst in Noord-Texas nemen mensen hun kaars mee naar huis.

Er is vaak stilte, en in plaats van een preek kunnen er een of twee korte reflecties zijn; Old St. Mary’s, een Paulistenparochie in Chicago, plande er in 2022 vier korte. Sommige kerken vinden andere manieren om een naam of een last onder de aandacht te brengen. First Presbyterian in Hastings, Nebraska, deelt houten ornamenten uit die versierd kunnen worden met de naam van een dierbare en hangt ze tot kerstavond in de bomen in de kerk. Bij de West Portland United Methodist Church, zo meldde NPR in 2019, schrijven mensen op waar ze mee worstelen, en vervolgens nemen de anderen die briefjes en hangen ze in de kerstslinger van de kerk. Sommige kerken vieren het Heilig Avondmaal, en de dienst in Noord-Texas, die meer dan twintig jaar geleden begon voor een rouwverwerkingsgroep, bevat dit nu ook.

Veel van deze diensten zijn klein, en de mensen die ze organiseren zeggen dat de aantallen er niet toe doen. Bij St. Paul’s, Jarvis, is het gebruikelijk om “slechts ongeveer een half dozijn aanwezigen” te hebben, en kanunnik Moorse vertelde aan de Anglican Journal: “Ik doe het gewoon omdat ik denk dat het belangrijk is.” Elizabeth Northcott zei over de hare: “Het is niet belangrijk hoeveel mensen er komen… alleen dat het wordt aangeboden,” en over wat het doet: “Wat we doen is mensen in staat stellen om verdriet te erkennen dat echt voor hen is, zodat ze het aan God kunnen geven.”

Een eenvoudige orde voor degenen die een dienst plannen

Als u een voorganger of een parochieteam bent dat voor de eerste keer een dienst plant, vindt u hier een eenvoudige volgorde gebaseerd op de bovenstaande diensten, die in ongeveer veertig minuten kan worden gehouden:

  1. Rustige muziek terwijl mensen binnenkomen, met gedimd licht en kaartjes voor iedereen die een naam wil opschrijven.
  2. Een welkom waarin wordt gezegd voor wie de dienst is, en dat niemand hoeft te spreken.
  3. Lezingen: Jesaja 9:2, Psalm 23 en Johannes 1:1–5, met stilte na elk.
  4. Het aansteken van de adventskaarsen, met een zin en een gebed voor elk, en, als uw gemeente zingt, een couplet van “O kom, o kom, Immanuël” na elke kaars.
  5. Indien gewenst, een korte overdenking van enkele minuten in plaats van een preek.
  6. Een uitnodiging om naar voren te komen en een kaars aan te steken terwijl er rustige muziek speelt.
  7. Gebeden voor de rouwenden, inclusief degenen die niet konden komen.
  8. Heilig Avondmaal, waar de praktijk van uw kerk dit toelaat.
  9. Een zegen, en de kaarsen worden mee naar huis genomen.

De pagina van de Methodist Church in Britain over de dienst verwijst naar een volledige liturgie geschreven voor hun Hush the Noise-campagne van 2024, en het tijdschrift Reformed Worship heeft de volledige kaarslichtorde uit Oak Lawn afgedrukt, die gebaseerd was op een dienst van de Cathedral Church of Saint Andrew in Honolulu; beide staan vermeld in de bronnen voor deze pagina.

Voordat Jezus werd geboren, profeteerde Zacharias, de vader van Johannes de Doper, dat “de dageraad uit de hoogte naar ons omgezien heeft, om hen te verschijnen die in duisternis en schaduw van de dood zitten, om onze voeten te richten op de weg van de vrede” (Lucas 1:78–79). Het is de belofte van licht van Jesaja, en Zacharias spreekt erover alsof het al gekomen is. Dat licht kwam in de wereld in Bethlehem, voor herders die de wacht hielden bij nacht, en op de langste nacht steekt de Kerk haar kaarsen aan omdat het niet is gedoofd: “het licht schijnt in de duisternis; en de duisternis heeft het niet begrepen” (Johannes 1:5).


Meer uit deze reeksKerst als christenBekijk alle 49 artikelen



Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...