Psalm 23 is Davids lied van vertrouwen in God, eerst als een herder die zijn schapen voedt, leidt en bewaakt, daarna als een gastheer die een tafel dekt voor zijn gast. Het zegt dat we met de Heer niets tekortkomen wat we nodig hebben, niets vrezen in het donker, en voor eeuwig een thuis bij Hem hebben.
Luister naar hoe de stem verandert naarmate de psalm vordert. In de eerste drie verzen spreekt David over God: “Hij doet mij”, “Hij leidt mij”, “Hij verkwikt mijn ziel”. Dan daalt het pad af in het dal van de schaduw van de dood, en David draait zich om en spreekt tot Hem: “want U bent met mij.” Vanaf vers 5 beschrijft hij de Herder niet langer. Hij spreekt tot Hem, en pas in de laatste regel spreekt hij weer over “het huis van de HEER”. Dat is wat het donker doet met het geloof wanneer de Herder nabij is. Onze zinnen over God worden gebeden tot Hem.

Psalm 23 in de King James Version
1 De HEER is mijn herder; mij ontbreekt niets.
2 Hij doet mij neerliggen in grazige weiden; Hij leidt mij zachtjes naar stille wateren.
3 Hij verkwikt mijn ziel; Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid, omwille van Zijn Naam.
4 Zelfs al ga ik door een dal vol schaduw van de dood, ik vrees geen kwaad, want U bent met mij; Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij.
5 U maakt voor mij een tafel gereed voor de ogen van mijn tegenstanders; U zalft mijn hoofd met olie; mijn beker vloeit over.
6 Voorzeker, goedheid en goedertierenheid zullen mij volgen al de dagen van mijn leven; en ik zal in het huis van de HEER blijven tot in lengte van dagen.
Zes verzen, en twee beelden. In de verzen 1 tot 4 zijn we schapen in de zorg van de Herder. In de verzen 5 en 6 zijn we gasten in het huis van een vrijgevige gastheer.

Wie schreef Psalm 23, en wanneer?
Het opschrift boven de psalm schrijft deze toe aan David. Hij kende het werk van binnenuit. Toen Samuel naar Bethlehem kwam om een koning te zalven, was David de zoon die in de velden was achtergebleven: “Er is nog de jongste over, en zie, die hoedt de schapen” (1 Samuel 16:11). Later vertelde hij aan Saul hoe een leeuw en een beer elk een lam hadden gegrepen, en hoe hij achter hen aan ging: “Ik ging erachteraan, sloeg op hem en rukte het uit zijn muil” (1 Samuel 17:35). Een andere psalm herinnert eraan dat God “hem van de schaapskooien haalde” om Zijn volk te hoeden (Psalm 78:70).
De psalm geeft geen datum en noemt geen gebeurtenis, dus elke context in Davids leven is een gok. Charles Spurgeon, in De Schatkamer van David, zijn lange commentaar op de psalmen, stelde zich voor dat David het zong onder een boom met zijn kudde om zich heen, en liet vervolgens de andere mogelijkheid open: “als de psalm het product is van zijn latere jaren,” was zijn ziel teruggekeerd naar de weiden van zijn jeugd. Hoe dan ook, een herder zingt over zijn eigen Herder.
In sommige Bijbels zult u het vinden als Psalm 22. De Griekse Septuaginta en de Latijnse Vulgaat voegen de Hebreeuwse Psalmen 9 en 10 samen tot één, waardoor de meeste psalmen daarna een nummer lager hebben, en Bijbels vertaald uit het Grieks of Latijn, zoals de katholieke Douay-Rheims, volgen die telling. De Douay-Rheims opent het met: “De Heer regeert mij: en mij zal niets ontbreken.”

Wat betekent “De HEER is mijn herder; mij ontbreekt niets”?
Israël noemde God vanaf het begin een herder. Toen de bejaarde Jakob zijn zoon Jozef zegende, noemde hij God “de machtige God van Jakob” en “de herder, de steen van Israël” (Genesis 49:24), en een andere psalm bidt: “Herder van Israël, luister, u die Jozef als een kudde leidt” (Psalm 80:1). Wat David toevoegt is één klein woord. De Herder van een heel volk is “mijn herder”. De God van de volken kent één mens bij naam, en hij kent ons op dezelfde manier.
“Ik zal niets tekortkomen” betekent dat het mij aan niets zal ontbreken. Het belooft niet alles wat we zouden willen. Het belooft dat een schaap in de zorg van deze Herder niet zonder zal zitten wat het nodig heeft, en de rest van de psalm somt op wat dat is: rust, water, een herstelde ziel, een juist pad, gezelschap in het donker, een tafel en een thuis.

Waarom laat de Herder mij neerliggen in grazige weiden?
“Hij laat mij neerliggen in grazige weiden, hij leidt mij aan rustig water” (Psalm 23:2). Eten en drinken, en rust. Merk op wie het werk doet. De Herder laat het schaap neerliggen; hij leidt het naar het water. Via de profeet Ezechiël belooft God hetzelfde aan een verstrooid volk: “Ik zal mijn kudde weiden en ik zal ze doen neerliggen, spreekt de Heere HEERE” (Ezechiël 34:15). Rust is iets wat hij geeft. Op de dagen dat we onszelf niet kunnen stoppen, kunnen we hem vragen ons te stoppen.

Hoe verkwikt God mijn ziel?
Hij brengt ons terug. De Douay-Rheims, de Latijnse vertaling volgend, leest “Hij heeft mijn ziel bekeerd”, dat wil zeggen, omgekeerd, en de hele Bijbel vertelt over schapen die dwalen. “Want u was als dwalende schapen,” schrijft Petrus, “maar u bent nu teruggekeerd naar de Herder en Opziener van uw zielen” (1 Petrus 2:25). Jezus vertelde over de herder die de negenennegentig achterlaat om naar de ene te zoeken, en “wanneer hij hem gevonden heeft, legt hij hem op zijn schouders, verheugd” (Lucas 15:5).
Dan “leidt hij mij in de paden van de gerechtigheid, omwille van zijn naam.” Het juiste pad is het pad dat ergens goeds heen leidt, en hij leidt ons daarop “omwille van zijn naam”, vanwege wie hij is. Zijn trouw hangt niet af van onze kracht. Over zijn eigen schapen zegt Jezus: “en niemand zal ze uit mijn hand rukken” (Johannes 10:28).

Wat is het dal van de schaduw van de dood?
Het Hebreeuwse woord is tsalmaveth, wat meestal wordt uitgelegd als een samenvoeging van “schaduw” en “dood”. Het Brown-Driver-Briggs lexicon definieert het als doodsschaduw of diepe schaduw, en zegt dat het in dit vers extreem gevaar uitbeeldt. Veel geleerden lezen het woord in plaats daarvan als “diepe duisternis”, en de New American Standard Bible vertaalt het meestal op die manier. Het omvat elke diepe duisternis, en de dood is de diepste daarvan. Spurgeon schreef dat dit vers “op menig sterfbed is gezongen, en heeft geholpen om het donkere dal talloze malen licht te maken.”
Let op het woord “door”. We wandelen door het dal; we worden er niet in achtergelaten. En hier maakt de psalm zijn wending. “Ik zal geen kwaad vrezen, want u bent met mij.” David zegt niet dat het dal veilig is. Hij zegt dat hij er niet alleen in is, en op dat moment stopt hij met over God te spreken en spreekt hij tot hem. Als u nu door zo’n plek wandelt, geeft de psalm u de woorden: U bent met mij. Er is meer over dit vers in wat het betekent om door het dal van de schaduw van de dood te wandelen.
“Uw stok en uw staf, die vertroosten mij.” Dit zijn twee hulpmiddelen. De stok, shebet, is een knuppel of stok, het soort ding waarmee een herder zwaait naar alles wat de kudde bedreigt; het is hetzelfde woord dat Israël gebruikte voor de scepter van een heerser. De staf, mish’enah, is een wandelstok, iets om op te leunen. De een vecht voor de schapen, de ander houdt ze overeind, en beide vertroosten. De jongen die met zijn eigen handen achter een leeuw aan ging, wist hoeveel een schaap verschuldigd is aan de arm van de herder.

Wat betekenen de tafel, de olie en de overvloeiende beker?
In vers 5 verandert het beeld. De Herder wordt een gastheer en het schaap wordt een gast. “U richt voor mij een tafel aan voor de ogen van mijn tegenstanders; u zalft mijn hoofd met olie; mijn beker vloeit over.” De vijanden zijn niet weggegaan. Ze zijn er nog steeds, kijkend, en de gastheer dekt de maaltijd toch, giet olie op het hoofd van zijn gast en vult de beker tot hij overstroomt. Olie op het hoofd was een welkom van een gastheer; Jezus merkte op dat het ontbrak in het huis van Simon de Farizeeër: “Mijn hoofd hebt u niet met olie gezalfd” (Lucas 7:46). Onze problemen hoeven niet te verdwijnen voordat God ons kan voeden.
Christenen zien in deze tafel al lang de tafel van de Heer zelf. In Jeruzalem in de vierde eeuw werden de pasgedoopten tijdens de paasweek onderwezen aan de hand van dit vers, in lezingen die zijn overgeleverd onder de naam van de heilige Cyrillus, de bisschop van de stad. “Wat duidt hij anders aan,” vroeg de leraar, “dan die mystieke en geestelijke Tafel, die God voor ons heeft bereid,” en hij las de olie als de zalving met chrisma die zij ontvingen toen zij werden gedoopt. We kunnen het nog steeds op die manier horen wanneer we ter communie gaan, en aan elke tafel kunnen we de God gedenken die een plaats voor ons bereidt.

Waarom zegt de psalm dat goedheid en barmhartigheid mij zullen volgen?
Het Hebreeuwse werkwoord is radaph, wat meestal betekent achtervolgen of najagen, meestal met vijandige bedoelingen. Vijanden jagen na. Hier zijn degenen die David achtervolgen goedheid en barmhartigheid. Het woord voor barmhartigheid is hesed: goedertierenheid, liefdevolle goedheid, barmhartigheid. Terwijl vijanden aan de tafel toekijken, is wat hem zijn hele leven lang achtervolgt Gods goedheid.
“En ik zal in het huis van de HEERE verblijven tot in lengte van dagen.” Het schaap dat in de velden begon, eindigt in het eigen huis van de Herder. Christenen horen in deze woorden de hoop op de hemel, en ook een belofte voor nu: de gast van God heeft vandaag een plaats aan zijn tafel, en de deur gaat niet dicht.

Hoe wijst Psalm 23 naar Jezus?
Jezus nam het beeld van de psalm als het zijne. “Ik ben de goede herder; de goede herder geeft zijn leven voor de schapen” (Johannes 10:11). “Ik ben de goede herder, en ik ken de mijnen en word door de mijnen gekend” (Johannes 10:14). De brief aan de Hebreeën noemt hem “die grote herder van de schapen”, die God “uit de doden heeft teruggebracht” (Hebreeën 13:20).
Spurgeon merkte op waar de psalm staat. Hij volgt op Psalm 22, waarvan Jezus de eerste regel vanaf het kruis riep (Mattheüs 27:46). “Pas nadat we hebben gelezen: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?’, komen we bij ‘De HEERE is mijn Herder’.” De Herder die met ons door het dal van de schaduw van de dood wandelt, heeft de hele lengte ervan zelf bewandeld, en hij is opgestaan.
Het laatste boek van de Bijbel eindigt het beeld waar Psalm 23 eindigt, thuis. “Want het Lam dat in het midden van de troon is, zal hen weiden en zal hen leiden naar de levende waterbronnen; en God zal alle tranen van hun ogen afwissen” (Openbaring 7:17). Het Lam is de Herder, en het rustige water is veranderd in levende bronnen. Wij zijn schapen die in de velden begonnen, gasten aan zijn tafel, en op een dag zullen we thuis zijn. “Ik zal in het huis van de HEERE verblijven tot in lengte van dagen.”



Een reactie plaatsen