Hoe vieren christenen Kerstmis? Aanbidding, wachten en geven

Kerst als christenBekijk alle 36 artikelen in deze reeks

Wij vieren Kerstmis door het kind te aanbidden dat in Bethlehem is geboren, God zelf die onder ons is komen wonen. We gaan naar de kerk op kerstavond of eerste kerstdag, horen het evangelie van zijn geboorte en zingen kerstliederen, en thuis zetten we de kerststal op, bidden we, eten we samen en geven we cadeautjes.

Lucas vertelt ons hoe de eerste mensen Kerstmis vierden. De herders hoorden de engelen, haastten zich naar Bethlehem en vonden het kind. “Toen zij het gezien hadden, maakten zij overal het woord bekend dat hun over dit kind verteld was” (Lucas 2:17). Daarna gingen ze terug naar dezelfde velden en dezelfde schapen, terwijl ze God loofden. Het meeste van wat wij met Kerstmis doen, komt voort uit die paar verzen. We gaan om Hem te zien, we vertellen over Hem en we dragen de lofzang mee naar huis.

We vieren een geboorte en we vieren wie er geboren is. Wij geloven dat het kind dat Maria in de kribbe legde, de mensgeworden Zoon van God is. Paulus schreef aan Titus over de dag waarop “de goedertierenheid en de mensenliefde van God, onze Zaligmaker, verschenen is” (Titus 3:4), en katholieken horen die woorden gelezen worden tijdens de dageraadmis op kerstochtend. God stuurde zijn liefde niet van ver weg. Hij kwam dichtbij, klein genoeg om gedragen te worden, en Hij kwam om ons te redden. De hele betekenis van het feest wordt uiteengezet in wat is de ware betekenis van Kerstmis.

De Catechismus van de Katholieke Kerk merkt op wie het nieuws als eerste hoorden: “Eenvoudige herders waren de eerste getuigen van deze gebeurtenis.” Het feest begon met werkende mannen die in het donker over hun schapen waakten, en het is nog steeds bedoeld voor mensen zoals zij.

Westerse kerken vieren Kerstmis op 25 december, en de orthodoxen doen dat ook, hoewel niet allemaal volgens dezelfde kalender. De meeste orthodoxe christenen rekenen die dag volgens de oudere juliaanse kalender, omdat de Russische Kerk, die deze aanhoudt, zo groot is, en hun 25 december valt op 7 januari in de onze. Andere orthodoxe kerken, waaronder de Orthodoxe Kerk in Amerika, vieren het samen met het Westen. Dus Kerstmis komt twee keer per winter, dertien dagen na elkaar, en hetzelfde kind wordt beide keren aanbeden.

Voor zover de gegevens laten zien, vierden de eerste christenen geen apart feest van zijn geboorte, en een orthodoxe geschiedenis zegt dat het voor het eerst samen met Driekoningen werd gevierd. De eerste keer dat we de geboorte genoteerd zien op 25 december is in een Romeinse lijst van feesten uit 354, en de vermelding voor die dag bestaat uit een handvol Latijnse woorden, Christus werd geboren in Bethlehem in Judea: Christus geboren in Bethlehem in Judea. Meer dan zestien eeuwen later vieren we nog steeds de dag die in die regel wordt herdacht.

De meeste kerken doen dat wel, maar niet allemaal. Sommige gereformeerde christenen volgen de Westminster Directory van 1645, die zegt: “Er is geen dag in de Schrift geboden om onder het evangelie als heilig te worden gehouden, behalve de dag des Heren.” Jehovah's Getuigen, die zichzelf als christenen beschouwen, vieren het ook niet. “Jezus gebood dat we zijn dood herdenken, niet zijn geboorte,” leggen ze uit. Of een christen het feest überhaupt moet vieren, en wat de Schrift zegt over heilige dagen, wordt beantwoord in is het een zonde om Kerstmis te vieren?

Met Kerstmis knielen kerken die het over veel dingen oneens zijn, bij dezelfde kribbe. Op kerstochtend horen katholieken het bezoek van de herders hardop voorgelezen tijdens de dageraadmis. Orthodoxe christenen zingen de hymne van het feest: “Uw geboorte, o Christus onze God, heeft de wereld het licht van de wijsheid doen schijnen!” Maarten Luther schreef een kersthymne, “Vom Himmel hoch, da komm ich her”, voor het eerst gedrukt in 1535, en sommige geleerden geloven dat hij deze het jaar daarvoor met Kerstmis voor zijn eigen gezin schreef. In elk van hen is het verhaal de aanbidding. Het nieuws van de engelen wordt opnieuw gelezen en gezongen, en wij antwoorden zoals de herders deden: door te komen kijken.

Kerk	Kerstaanbidding	Gelezen of gezongen	Voor Kerstmis
Katholiek	De nachtmis op 24 december, daarna drie missen op de dag zelf	De herders (Lucas 2), in de nacht en bij dageraad	Advent, vier zondagen
Orthodox	Een wake, daarna de Goddelijke Liturgie	“God is met ons”; de wijzen (Matteüs 2)	De vastentijd voor de geboorte van Christus, veertig dagen
Protestants	Kerstavonddiensten: 33.000 in de Evangelische Kerk in Duitsland in 2025	Luthers “Vom Himmel hoch” (1535)	Advent; blauw of paars voor lutheranen
Anglicaans	Eerste kerstdag, met een eigen gebed en lezingen in het Book of Common Prayer uit 1662	Johannes 1:1–14; negen lezingen en kerstliederen	Advent, vier zondagen

Voor katholieken ontvouwt het feest zich gedurende de nacht. De nachtmis opent het op de avond van 24 december, en daarna volgen de drie missen van eerste kerstdag zelf, tijdens de nacht, bij dageraad en overdag, in totaal vier missen. Het evangelie beweegt mee met de uren. In het donker horen we de engelen God prijzen voor de herders; als de zon opkomt volgen we de herders naar de kribbe; en overdag horen we de eerste regels van het evangelie van Johannes. De psalm bij de mis overdag roept de hele wereld op om mee te doen: “Juich de Heer toe, heel de aarde: zing vrolijk, zing en speel” (Psalm 98:4). Isaac Watts veranderde die psalm in “Joy to the World” in 1719, en de aantekeningen van de Methodistische Kerk bij het lied zeggen dat het “vaak wordt gezongen als een kerstlied voor de viering van eerste kerstdag.” Het hele katholieke seizoen, van de advent tot de doop van de Heer, wordt uiteengezet in Katholieke kersttradities.

Orthodoxe christenen beginnen het feest met een wake, en de eerste dienst, de Grote Compline, weerklinkt met de gezangen “God is met ons” en de woorden van de profetie van Jesaja. Die paar woorden bevatten het hele feest. Jesaja zei dat het kind Immanuël genoemd zou worden, en Matteüs, die de profetie herhaalt, vertelt ons wat de naam betekent: “God met ons” (Matteüs 1:23). Op de nacht van zijn geboorte zingt de Kerk zijn naam naar hem terug. De Goddelijke Liturgie van Kerstmis leest vervolgens het verslag van Matteüs over de wijzen die uit het oosten kwamen om het kind te aanbidden.

Vanuit de Church of England kwam een kerstlieddienst die nu ver daarbuiten te horen is. Het begon in een houten schuur die voor bisschop Benson diende als zijn kathedraal in Truro, waar hij op kerstavond 1880 negen kerstliederen en negen korte lezingen uit de Bijbel arrangeerde. Zijn zoon herinnerde zich dat een koorknaap de eerste les las en de bisschop de laatste, waarbij de andere ambtsdragers van de kerk om de beurt daartussen lazen. King’s College, Cambridge, nam de dienst in 1918 over, andere kerken maakten het zich al snel eigen, en King’s schat dat miljoenen mensen over de hele wereld er nu naar luisteren. De stem van een koorknaap, een schuur en een paar kerstliederen, en het verhaal van Bethlehem gaat elk jaar naar mensen die Cambridge nooit zullen zien.

De meeste westerse kerken vieren de Advent, de vier weken voor Kerstmis, en de Catechismus legt uit waarom we wachten: door deel te nemen aan het lange wachten op de eerste komst van de Heiland, “vernieuwen de gelovigen hun vurig verlangen naar zijn tweede komst.” Advent kijkt terug naar Bethlehem en vooruit naar de dag dat hij weer komt. Op een adventskrans, in de kerk of thuis, wordt elke zondag een kaars meer aangestoken. Week na week wordt het licht een beetje helderder, en ons verlangen ook, omdat hij dichterbij komt.

Sommige gezinnen houden een kalender bij de adventskrans zodat de dagen tussen de zondagen hun eigen kleine moment hebben. Wij hebben er een gemaakt met een schilderij, een vers, twee zinnen uit het verhaal en een kort gebed voor elke dag van 1 december tot Kerstmis. We drukken elk exemplaar op bestelling en kunnen het naar de Verenigde Staten en Canada verzenden.

Advent in schilderijen, onze wandkalender

Orthodoxe christenen bereiden zich voor met een vasten van veertig dagen, de Kerstvasten, waarvan de Orthodoxe Kerk in Amerika zegt dat deze “ook bekend staat als ‘Advent’”; voor de meeste orthodoxe christenen, die de oude kalender aanhouden, begint deze op 15 november volgens de berekening van de Kerk, onze 28 november, net zoals hun 25 december op onze 7 januari valt. Oost en West komen op dezelfde manier bij de kribbe, door erop te wachten.

Veel gezinnen beginnen met de kerststal: Maria en Jozef, de herders en een lege kribbe. Het figuurtje van het kind wordt er met Kerstmis in geplaatst, en de wijzen arriveren rond Driekoningen op 6 januari. Paus Franciscus noemde de kerststal “als een levend Evangelie dat oprijst uit de pagina’s van de heilige Schrift.” Hij moedigde het familiegebruik aan om deze thuis voor te bereiden, en ook om deze op te zetten “op de werkplek, in scholen, ziekenhuizen, gevangenissen en op stadspleinen.” Het gebruik gaat terug tot de heilige Franciscus van Assisi. In 1223 vroeg hij een man uit Greccio, in Italië, genaamd Johannes om hem te helpen, en op kerstnacht vond hij een kribbe vol hooi die op hem wachtte.

Dan komen de boom, de maaltijd en de cadeaus. We geven met Kerstmis omdat God als eerste gaf: “Want God had de wereld zo lief dat hij zijn enige Zoon heeft gegeven” (Johannes 3:16). Jezus heeft ook een woord over de maaltijd: “wanneer u een feestmaal geeft, nodig dan armen, kreupelen, verlamden en blinden uit” (Lucas 14:13). Een kersttafel met één gast die ons nooit zou kunnen terugvragen, is een tafel die gedekt is zoals hij vroeg.

December is druk met winkels, reizen en rekeningen, met gezinnen die het moeilijk vinden om in één kamer te zijn, en voor sommigen van ons met een lege stoel aan tafel dit jaar. Lucas geeft de herders niets om mee te nemen en niets om te kopen. Ze kwamen zoals ze waren. Kerstmis hoeft niet verdiend of betaald te worden.

Begin met het verhaal zelf. Lees Lucas 2 hardop thuis, en Matteüs 2 een paar dagen later, voordat de cadeautjes worden uitgepakt of na de maaltijd. Zing de kerstliederen die het vertellen. Paulus vraagt ons om “het woord van Christus in u in rijke mate te laten wonen,” en om te zingen “met genade in uw harten voor de Heer” (Kolossenzen 3:16), en een kerstlied is het woord van Christus dat een kind kan onthouden. Kinderen kunnen de figuren in de kerststal plaatsen en het verhaal in hun eigen woorden navertellen. En kom met Kerstmis naar de kerk, ook al is het de enige keer dit jaar. Het verhaal wordt daar nog steeds hardop voorgelezen, en we komen, zoals de herders kwamen, om hem te zien.

Jezus rekent een vriendelijkheid aan de minsten van zijn broeders als gedaan aan hem: “Voorwaar, ik zeg u, voor zover u dit voor een van deze mijn minste broeders hebt gedaan, hebt u dat voor Mij gedaan” (Matteüs 25:40). Een gift aan een voedselbank, een bezoek aan iemand in het ziekenhuis of in een verzorgingstehuis, of een kaartje voor een buurman die alleen woont, is een kerstcadeau aan hem, en er komt niets voor terug. Hij stelde verzoening zelfs boven aanbidding: “verzoen u eerst met uw broeder en kom dan en offer uw gave” (Matteüs 5:24), dus een kort telefoontje of een brief aan iemand met wie we ruzie hebben gehad, kan voor de kerstliederen komen.

Eerste kerstdag opent de twaalf dagen die leiden naar Driekoningen op 6 januari, en het katholieke kerstseizoen duurt tot de Doop van de Heer, dus de kerstliederen en de kerststal hoeven niet op 26 december weggehaald te worden. Kerstmis het hele jaar door vieren begint met het vieren ervan zolang de Kerk dat doet.

Het verhaal van Lucas gaat ook na kerstnacht verder. Veertig dagen nadat een zoon was geboren, bracht de wet van Mozes zijn moeder naar de Tempel (Leviticus 12:2–6; Lucas 2:22), en daar nam een vroom man genaamd Simeon het kind in zijn armen en zegende God: “Nu laat U, Heere, Uw dienstknecht gaan in vrede, volgens Uw woord, want mijn ogen hebben Uw zaligheid gezien” (Lucas 2:29–30). De weduwe Anna kwam op hetzelfde moment binnen, en zij “sprak over Hem tot allen die de verlossing in Jeruzalem verwachtten” (Lucas 2:38). Net als de herders vertelde ze het aan anderen.

Kerken zingen nog steeds het lied van Simeon aan het einde van de dag. Het Book of Common Prayer plaatst het in zijn avondgebed, “dagelijks gedurende het hele jaar”, en tegen het einde van de orthodoxe vespers komt het gebed van de heilige Simeon: “Want mijn ogen hebben uw heil gezien.” Dus Kerstmis komt met ons mee naar huis. Wanneer we die woorden aan het einde van een gewone dag in maart of augustus uitspreken, staan we waar Simeon stond, met het kind van Kerstmis nog steeds voor ons.

En we gaan terug naar onze eigen velden. Het werk is hetzelfde op de ochtend na Kerstmis, en dat geldt ook voor de buren en de rekeningen. De herders gingen terug naar de hunne terwijl ze God loofden, en dat kunnen wij ook. “De herders keerden terug en loofden en prezen God om alles wat ze gehoord en gezien hadden, precies zoals het hun was verteld” (Lucas 2:20).

---

• Kerstavond: De heilige nacht waarmee Kerstmis begint
• Wat is de Nachtmis?
• Wanneer zijn de 12 dagen van Kerstmis? 25 december tot 5 januari
• Wat betekenen de adventskleuren? Paars, roze, blauw en wit
• Wat symboliseert de kerstboom? Zijn betekenis en oorsprong
• Waarom werd Jezus in een kribbe geboren, en wat is een kribbe?

Meer uit deze reeksKerst als christenBekijk alle 36 artikelen