Waarom werd Jezus in een kribbe geboren, en wat is een kribbe?

Een kribbe is een voerbak voor dieren, de kist of uitgeholde steen die hooi en graan bevatte voor ossen en ezels. Jezus lag erin omdat er nergens anders plek was om hem neer te leggen: Lucas zegt dat Maria “hem in doeken wikkelde en in een kribbe legde; omdat er voor hen geen plaats was in de herberg” (Lucas 2:7).

Dat is de eerste reden, en Lucas laat het daar niet bij. Dezelfde nacht verschijnt er een engel aan herders in het veld en geeft hun iets om naar uit te kijken: “En dit zal voor u het teken zijn: u zult het kindje vinden in doeken gewikkeld, liggend in een kribbe” (Lucas 2:12). Een baby in doeken gewikkeld was een alledaags gezicht in elk dorp. Een baby die lag waar de dieren aten, was dat niet. Lucas noemt de kribbe drie keer in tien verzen, en de derde keer vinden de herders hem. De geïmproviseerde wieg is het teken geworden waaraan God zijn Zoon aanwijst.

Wat is een kribbe?

Het Griekse woord van Lucas is phatnē, afgeleid van een werkwoord dat “eten” betekent, en het lexicon van Thayer geeft het simpelweg weer als “een kribbe, voerbak”, de plek waar het voedsel van de dieren terechtkwam. Het is een woord van het boerenerf, en Lucas gebruikt het nog een keer, uit de mond van Jezus zelf. Een overste van de synagoge is boos over een genezing op de sabbat, en Jezus antwoordt hem: “Maakt niet ieder van u op de sabbat zijn os of zijn ezel los van de kribbe en leidt hem weg om hem te drenken?” (Lucas 13:15). De vertalers van de King James Version schreven daar “stall” (stal), maar het is hetzelfde woord van Lucas. Iedere man in die synagoge kende de voerbak waaraan hij zijn os losmaakte, en degene die hem erover vroeg, was zelf ooit in zo’n voerbak gelegd. De oude Griekse vertaling van Jesaja bevat het woord ook, waar de King James Version “crib” (kribbe) zegt: “De os kent zijn bezitter, en de ezel de kribbe van zijn meester” (Jesaja 1:3).

De kribben die archeologen in het land hebben gevonden, maakten deel uit van het huis zelf. Eeuwenlang bood het gewone Israëlitische huis onderdak aan zowel mensen als dieren: het vee kwam 's nachts in de kamers op de begane grond, het gezin at en sliep daarboven, en sommige lage stenen muren tussen de kamers hadden kribben in zich gebouwd. Waar dieren in een grot werden gehouden, merkt de International Standard Bible Encyclopedia op, “kan een plek voor veevoer in de rotswand zijn uitgehouwen”. De kribbe op onze kerstkaarten is een nette houten kist op poten. Diegene die de eerste lezers van Lucas zich voorstelden, was waarschijnlijker een lage voerbak die in een muur was gebouwd of uit rots was gehouwen, het soort ding dat elke boer in Bethlehem had, en God koos ervoor om daarin gelegd te worden.

Waarom werd Jezus in een kribbe geboren?

Lucas geeft de eerste reden in een paar woorden: er was geen plaats. Lucas zegt dat keizer Augustus had bevolen het hele rijk voor belastingen in te schrijven, en dat Jozef vanuit Nazareth opging “naar de stad van David, die Bethlehem genoemd wordt (omdat hij uit het huis en het geslacht van David was), om zich te laten inschrijven met Maria, zijn ondertrouwde vrouw, die zwanger was” (Lucas 2:4–5). Bethlehem was ook de stad die de profeet Micha had genoemd als de geboorteplaats van Israëls heerser, wat vollediger wordt verteld in waarom Jezus in Bethlehem werd geboren. Terwijl ze daar waren, kwam de tijd voor Maria. Lucas noemt geen herbergier en geen deur die voor hun neus werd dichtgeslagen. Hij zegt alleen dat er geen plaats was en dat ze haar zoon in de voerbak van de dieren legde.

Maria was ver van haar huis in Nazareth, er was geen ruimte voor haar waar ze verbleven, en het eerste bed van haar eerstgeboren zoon was een voerbak. Lucas vertelt het zonder commentaar, en Paulus laat ons zien hoe we het moeten lezen. Hij vat het hele mysterie samen in één zin: “want u kent de genade van onze Heere Jezus Christus, dat Hij omwille van u arm is geworden, terwijl Hij rijk was, opdat u door Zijn armoede rijk zou worden” (2 Korintiërs 8:9). Christus, schrijft hij aan de Filippenzen, “heeft Zichzelf ontledigd door de gestalte van een slaaf aan te nemen en aan de mensen gelijk te worden” (Filippenzen 2:7).

De kribbe is waar die zelfontlediging voor het eerst iets wordt dat we kunnen zien. Het kind voor wie we met Kerstmis knielen, begon zijn leven zonder dat er plaats voor hem was, en hij leefde het op dezelfde manier. “De vossen hebben holen en de vogels in de lucht nesten,” zei hij als volwassen man, “maar de Zoon des mensen heeft niets om het hoofd neer te leggen” (Lucas 9:58).

Waarom was er geen plaats in de herberg?

Was er überhaupt een herbergier die het echtpaar wegstuurde van zijn deur? Lucas noemt er nooit een, en zijn woord hoeft niet per se een herberg te betekenen. Het Engelse “inn” doet ons denken aan een hotel langs de weg met een bord boven de deur. Het woord van Lucas is kataluma, een plek waar een reiziger stopt en verblijft, en de enige andere keer dat hij het gebruikt, noemt de King James Version het iets anders. Vóór het Laatste Avondmaal stuurt Jezus twee discipelen naar Jeruzalem om aan de heer des huizes te vragen: “Waar is de gastenkamer waar Ik met Mijn discipelen het Pascha zal eten?” (Lucas 22:11). Wanneer Lucas wel een herberg bedoelt, diegene waar de barmhartige Samaritaan voor betaalt in de gelijkenis, kiest hij een ander woord, pandocheion, dat Thayer omschrijft als “een openbaar huis voor de ontvangst van vreemdelingen” (Lucas 10:34). Dus de kamer waar geen ruimte was voor Maria's kind wordt met dezelfde naam aangeduid als de kamer waar hij, als volwassen man, zijn laatste Pascha zou vieren.

Hier zijn de drie woorden van Lucas en hoe de King James Version ze weergeeft.

Dus wat was er vol? Interpreten verschillen nog steeds van mening, en de vraag is oud: Stephen Carlson merkt in een studie uit 2010 in het tijdschrift New Testament Studies op dat westerse geleerden er “al meer dan vijfhonderd jaar” over debatteren. Veel Bijbels houden “herberg” aan. Anderen lezen het als de gastenkamer van een familiehuis, hetzelfde soort kamer waarin Jezus het Pascha zou vieren. Carlson pleit voor de eenvoudigste betekenis van het woord, een plek om te verblijven, en vertaalt de zinsnede van Lucas als “omdat ze geen ruimte hadden in hun verblijfplaats”; in zijn lezing was die plek “een echtelijke kamer die te klein was om te bevallen”. Welke lezing we ook kiezen, Maria had ergens om te verblijven en het kon niet bevatten wat er met haar gebeurde. De kamer was te klein voor de geboorte van de Zoon van God, en dus werd haar zoon gelegd waar de dieren aten.

Werd Jezus geboren in een stal of een grot?

Lucas noemt alleen de kribbe, wat ons vertelt dat er dieren in de buurt waren, en laat het gebouw onbenoemd. Christenen wezen al heel vroeg naar een grot. Justinus de Martelaar, die halverwege de tweede eeuw schreef, een paar jaar voordat hij in Rome voor het geloof stierf, zei dat “aangezien Jozef geen onderdak kon vinden in dat dorp, hij zijn intrek nam in een bepaalde grot nabij het dorp; en terwijl ze daar waren, baarde Maria de Christus en legde Hem in een kribbe”. In de jaren 240 antwoordde Origenes de heidense criticus Celsus door hem in feite te zeggen dat hij moest gaan kijken: “in Bethlehem wordt de grot getoond waar Hij werd geboren, en de kribbe in de grot waar Hij in doeken werd gewikkeld”, en de plek werd “zeer besproken in de omliggende plaatsen, zelfs onder de vijanden van het geloof”.

In 339 werd een kerk voltooid over die grot, gebouwd zodat het oostelijke uiteinde de grot omringde en een blik naar beneden erin bood. De Geboortekerk die deze in de zesde eeuw verving, staat daar nog steeds, de oudste christelijke kerk in dagelijks gebruik, en de Grieks-Orthodoxe Kerk, de Franciscanen van de Custodia Terrae Sanctae en de Armeense Kerk zorgen er samen voor. Christenen die het over veel andere zaken oneens zijn, houden zij aan zij de wacht over één kribbe. Sommige archeologen lezen Lucas op een andere manier en stellen zich een gewone boerderij in Bethlehem voor, met de kribbe ingebouwd in de muur van de dierenkamer beneden. Het Evangelie staat beide toe, en hoe dan ook lag het kind waar de dieren aten. Tegen de tijd dat de wijzen arriveerden, zegt Mattheüs, was het gezin in een huis: “toen zij in het huis gekomen waren, zagen zij het Kind met Maria, Zijn moeder” (Mattheüs 2:11).

Waarom staan een os en een ezel altijd naast de kribbe?

Lucas noemt nooit een os of een ezel; ze kwamen in het verhaal vanuit Jesaja, wiens eerste hoofdstuk treurt over een volk dat zijn God is vergeten: “De os kent zijn bezitter, en de ezel de kribbe van zijn meester: maar Israël kent het niet, mijn volk begrijpt het niet” (Jesaja 1:3). Jesaja treurt over zijn eigen volk, en de fout die hij noemt is de onze net zo goed als de hunne. De dieren herinneren zich de hand die hen voedt, en wij vergeten het. De Griekse Bijbel gebruikt in dat vers het woord van Lucas voor kribbe, en christenen kwamen het lezen in Bethlehem, waar de dieren naast de kribbe stonden van de Heer die hen had gemaakt.

De heilige Franciscus van Assisi plaatste een levende os en ezel naast een kribbe met hooi. In Greccio, een heuvelstadje bij Rieti in Italië, vroeg hij in 1223 aan een lokale man genaamd Johannes om een kerstnacht voor te bereiden, omdat hij, zoals zijn eerste biograaf Thomas van Celano optekent, “zoveel mogelijk met mijn eigen lichamelijke ogen het ongemak van zijn kinderlijke behoeften wilde zien, hoe hij in een kribbe lag, en hoe hij, met een os en een ezel erbij, op een bed van hooi werd gelegd”. Broeders en gezinnen van de omliggende boerderijen kwamen met fakkels. Er waren geen beelden, alleen een kribbe vol hooi, een os en een ezel, en de Mis werd gevierd boven de kribbe zelf. Paus Franciscus, schrijvend vanuit Greccio in 2019, noemde die nacht het begin van de traditie van de kerststal. De figuren die we elke december opstellen, gaan terug naar één broeder die dat ongemak met eigen ogen wilde zien. De andere tekenen van het feest zijn verzameld in de christelijke symbolen van Kerstmis.

Werd Jezus echt in een kribbe geboren?

Strikt genomen zegt Lucas dat Maria beviel en daarna haar zoon in de kribbe legde, dus de kribbe was zijn eerste bed in plaats van de plaats van de geboorte zelf. Wanneer we zingen dat hij in een kribbe werd geboren, bedoelen we wat Lucas bedoelt: de voerbak was de eerste plek waar zijn moeder hem neerlegde. Lucas is de enige evangelieschrijver die het noemt, en christenen lezen zijn verslag vanaf de eerste eeuwen als geschiedenis. Waar de voerbak ook stond, de herders kregen te horen dat ze moesten uitkijken naar een kind dat in een kribbe lag, en dat is waar ze hem vonden.

Wat betekent de kribbe?

De herders kregen de opdracht om naar een kind in een voerbak te zoeken, en katholieke, orthodoxe en lutherse christenen zoeken sindsdien naar dat teken. Velen hebben er brood in gevonden. De Hebreeuwse naam van Bethlehem, Beth Lechem, betekent “huis van brood”, en het kind dat werd gelegd waar de dieren aten, groeide op om te zeggen: “Ik ben het brood des levens; wie tot Mij komt, zal geen honger hebben” (Johannes 6:35). Sint Augustinus vatte het samen in één zin: “Gelegd in een kribbe, werd hij ons voedsel”, en paus Franciscus zei het opnieuw op kerstavond in 2018: “Daar wordt God, in het huis van brood, geboren in een kribbe.”

Hetzelfde teken wijst vooruit naar het kruis. De Orthodoxe Kerk zingt met Kerstmis: “De hemel, een grot; de Maagd de troon van de Cherubim; de kribbe een kamer, waarin Christus, de God die niets kan bevatten, is gelegd.” In haar icoon van de Geboorte is het kind van top tot teen gewikkeld in windsels die, in de woorden van pater John Breck, “Zijn lichaam omhullen als een lijkwade”, en zijn wieg is “de vorm gegeven van een offeraltaar”. Degene die in de voerbak van de dieren werd gelegd, werd geboren om zijn leven voor de wereld te geven.

God kondigde zijn Zoon aan bij een handvol herders, en het teken dat hij hun gaf was een voerbak. Hij laat zich nog steeds vinden op eenvoudige plaatsen, en wij gaan naar hem op zoek zoals de herders deden. Maarten Luther hoorde in zijn voorwoord bij het Oude Testament in 1523 het teken van de engel als een patroon voor het lezen van de hele Bijbel, waarvan hij de lezers smeekte niet te struikelen over de eenvoudige verhalen: “Hier zult u de doeken en de kribben vinden waarin Christus ligt, en waarnaar de engel de herders wijst. Eenvoudig en klein zijn de doeken, maar dierbaar is de schat”.

Gerelateerde artikelen

• Waar staat het kerstverhaal in de Bijbel?
• Wie waren de herders in het kerstverhaal?
• Waarom werd Jezus in Bethlehem geboren?
• Hoe groot was Bethlehem toen Jezus werd geboren?
• Hoe oud was Jezus toen de wijzen kwamen?
• De christelijke symbolen van Kerstmis en hun betekenis