Christelijke kerken worden op drie manieren geleid: door bisschoppen, wat episcopaal bestuur wordt genoemd; door oudsten die samen besturen, wat presbyteriaans is; of door elke gemeente voor zichzelf, wat congregationeel is. Het oude woord voor hoe een kerk is geordend is kerkrecht, en het kerkrecht van de meeste kerken is een van deze drie of ligt er dichtbij. Katholieken, de oosters-orthodoxen en de koptisch-orthodoxen hebben bisschoppen, evenals de kerken van de Anglicaanse Gemeenschap, de Verenigde Methodistische Kerk en de Evangelical Lutheran Church in America, hoewel ze niet allemaal hetzelfde bedoelen met het woord. De Presbyterian Church (U.S.A.) wordt bestuurd door oudsten, die samenkomen in een kerkenraad voor elke gemeente en in presbyteries en vergaderingen daarboven. De Southern Baptists, de United Church of Christ en de Churches of Christ laten het laatste woord aan de plaatselijke kerk. Een paar kerken passen in geen van de drie: de nazareners en de zevendedagsadventisten noemen hun bestuur representatief, en het Leger des Heils, de heiligen der laatste dagen en Jehovah's getuigen worden elk geleid vanuit één wereldwijd centrum.
Veel van deze kerken zouden ergens anders beginnen, door te zeggen dat de kerk al een hoofd heeft. Paulus zegt het over Christus: “Hij is het hoofd van het lichaam, de kerk” (Kolossenzen 1:18), en de Westminster Confessie noemt hem “Koning en Hoofd van zijn kerk.” Dus waar we het over oneens zijn, is wie hem dient, en hoe. Petrus, schrijvend aan de leiders van de jonge kerken, beschreef die dienst in woorden die we allemaal lezen: “De oudsten onder u vermaan ik, die mede-oudste ben … Weid de kudde van God die bij u is, en houd toezicht, niet uit dwang, maar vrijwillig … Niet als heersend over het erfdeel van God, maar als voorbeelden voor de kudde” (1 Petrus 5:1–3).
| Kerk | Wie leidt | In eigen woorden |
|---|---|---|
| Katholiek | Bisschoppen, met de paus aan het hoofd | De bisschoppen zijn “de opvolgers van de apostelen” |
| Oosters-Orthodox | Zelfbesturende kerken, die elk hun bisschoppen kiezen | “Geen enkele dominerende autoriteit” (Orthodoxe Kerk in Amerika) |
| Koptisch-Orthodox | De patriarch en bisschoppen in synode | De Heilige Synode is “de hoogste autoriteit in de Kerk” |
| Anglicaanse Gemeenschap | Bisschoppen, in zelfbesturende provincies | “Elke provincie is autonoom” (Kerk van Engeland) |
| Verenigde Methodistische Kerk | Bisschoppen, die de pastoors benoemen | Geestelijken “worden benoemd door de bisschop” |
| Lutheran (ELCA) | Bisschoppen gekozen door synodes | “Elke synode kiest een bisschop” |
| Luthers (Missouri-synode) | Een gekozen voorzitter; gemeenten besturen zichzelf | De synode is “slechts een adviserend orgaan” |
| Presbyterian Church (U.S.A.) | Ouderlingen, in raden | “Bestuurd door presbyters, dat wil zeggen, regerende ouderlingen en lerende ouderlingen” |
| Kerk van de Nazarener | Representatief, met opzieners | Vermijdt “de extremen van het episcopaat” en “onbeperkt congregationalisme” |
| Zevendedagsadventist | Representatief, tot aan de Algemene Conferentie | “Het gezag berust bij de leden” |
| Southern Baptist Convention | Elke gemeente | “Een autonome plaatselijke gemeente” |
| Verenigde Kerk van Christus | Elke plaatselijke kerk | “De autonomie van de plaatselijke kerk is inherent” |
| Kerken van Christus | De ouderlingen van elke gemeente | “Geen organisatie superieur aan de ouderlingen” |
| Discipelen van Christus | Gemeenten, regio's en algemene bedieningen in verbond | Elk heeft zijn “zelfbestuur” |
| Assemblies of God | Zelfbesturende kerken in een gemeenschap | “Een coöperatieve gemeenschap” |
| United Pentecostal Church International | Elke gemeente, met haar eigen voorganger | “In essentie congregationalistisch van structuur” |
| Amish | Elk kerkdistrict | Gezag “ligt bij het plaatselijke district” (Amish Studies-onderzoekers) |
| Niet-confessioneel | Elke kerk voor zichzelf | Geen gedeelde verklaring |
| Mennonitische Kerk VS | Leiders geroepen door de gemeente en de bredere kerk | “De kerk roept, traint en stelt” haar leiders aan |
| Keystone Mennonite Fellowship | Dienaren gekozen door loting | “Het gebruik van het lot” |
| Quaker (Britain Yearly Meeting) | Regionale vergaderingen, zonder stemming | “De regionale vergadering is de primaire vergadering voor kerkelijke zaken” |
| Leger des Heils | Een generaal, gekozen door een Hoge Raad | “De internationale leider ervan” |
| Heiligen der laatste dagen | De President, met het Eerste Presidium en de Twaalf | De President is “een profeet, ziener en openbaarder” |
| Jehovah’s getuigen | Ouderlingen in elke gemeente, onder een Besturend Lichaam | “Een lichaam van ouderlingen houdt toezicht op elke gemeente” |
Onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties, zet willekeurig twee van de 23 kerken naast elkaar wat betreft hun leiding en 54 andere vragen.

Wat zegt de Bijbel over bisschoppen en oudsten?
Het Nieuwe Testament gebruikt drie namen voor de mensen die een kerk leiden, en de United Pentecostal Church International zet deze uiteen in haar document over kerkbestuur: “poimēn, herder; episkopos, bisschop of opziener; en presbyteros, presbyter of ouderling.” Bestuur door bisschoppen wordt naar het tweede woord episcopaal genoemd, en Presbyterianen zijn vernoemd naar het derde.
In de Schrift gaan de drie namen samen. Op weg naar Jeruzalem “liet Paulus uit Efeze de oudsten van de gemeente roepen” (Handelingen 20:17), en toen zij kwamen, zei hij tegen hen: “Ziet dan toe op uzelf en op de gehele kudde, waarover de Heilige Geest u tot opzieners gesteld heeft, om de gemeente Gods te weiden” (Handelingen 20:28). De ouderlingen zijn opzieners, en hun werk is dat van een herder. Hij liet Titus op Kreta achter om “in elke stad oudsten aan te stellen,” en ging direct verder: “Want een opziener moet onberispelijk zijn, als een beheerder van God” (Titus 1:5, 7). Sommige kerken lezen dit als één ambt onder drie namen. De Baptist Faith and Message van de Southern Baptists stelt: “De twee schriftuurlijke ambten zijn die van herder/ouderling/opziener en diaken,” en lang voor hen schreef Hiëronymus dat “de apostel duidelijk leert dat presbyters hetzelfde zijn als bisschoppen,” wijzend op Paulus’ groet aan Filippi “met de bisschoppen en diakenen” (Filippenzen 1:1), meer dan één bisschop in een enkele kerk.
De kerken met bisschoppen letten op aan wie die brieven waren geschreven. Zoals zij het zien, werden Timoteüs en Titus gestuurd om ouderlingen aan te stellen, en de Koptisch-Orthodoxe Kerk noemt Titus “de bisschop van Kreta” en Timoteüs “de bisschop van Efeze.” Katholieken horen ook Jezus’ woorden aan Petrus: “Ik zal u de sleutels van het koninkrijk der hemelen geven” (Matteüs 16:19), en de Catechismus van de Katholieke Kerk zegt dat de Heer “hem de sleutels van zijn Kerk gaf en hem aanstelde als herder van de hele kudde.”
Dan is er de vergadering in Jeruzalem, toen “de apostelen en de oudsten bijeenkwamen om deze zaak te overwegen” (Handelingen 15:6). De Westminster Confessie, een gereformeerde belijdenis, leidt uit dergelijke vergaderingen af dat “er vergaderingen zouden moeten zijn die gewoonlijk synodes of raden worden genoemd.” Kerken die per gemeente besturen, letten op wie er nog meer aanwezig waren toen het antwoord naar buiten ging: “Toen besloten de apostelen en de oudsten met de gehele gemeente” (Handelingen 15:22).

Hoe kwamen bisschoppen ertoe de vroege kerken te leiden?
Een van de eerste christelijke brieven die we hebben van na de apostelen, werd geschreven over precies deze vraag. Rond het jaar 96, misschien eerder, schreef de kerk in Rome aan de kerk in Korinthe, omdat de Korinthiërs hun leiders uit hun ambt hadden gezet. De brief wordt al lang toegeschreven aan Clemens van Rome. De apostelen, zo herinnert hij hen, “gaven instructies dat, wanneer zij zouden ontslapen, andere goedgekeurde mannen hen in hun bediening zouden opvolgen,” en mannen die “met instemming van de gehele gemeente” waren aangesteld, konden niet zomaar worden ontslagen. Lezers uit bijna elke kerk vinden daar iets van zichzelf: een katholieke of orthodoxe lezer vindt de opvolging van de apostelen, een lid van een zelfbesturende gemeente vindt “de instemming van de gehele gemeente,” en een Presbyteriaan merkt op dat de brief overgaat van “het episcopaat” naar “die presbyters” alsof het één ambt is.
Niet lang daarna schreef Ignatius, de bisschop van Antiochië, aan de kerken op zijn weg naar Rome, waar hij ergens tussen 98 en 117 de marteldood stierf. “Zorg dat jullie allemaal de bisschop volgen, zoals Jezus Christus de Vader volgt, en het presbyterium zoals jullie de apostelen zouden volgen,” zei hij tegen de christenen van Smyrna. Er is meer over hem te vinden in Ignatius van Antiochië, de bisschop die schreef op weg naar Rome.
Hiëronymus, die in 420 in Bethlehem stierf, legde op een andere manier uit hoe één bisschop boven de ouderlingen kwam te staan: “Toen vervolgens één presbyter werd gekozen om over de rest voor te zitten, werd dit gedaan om schisma te verhelpen.” Dus tegen zijn tijd werden er al twee verhalen over bisschoppen verteld: één over mannen die de apostelen opvolgen en één over een ouderling die door de anderen werd gekozen om de vrede te bewaren.

Welke kerken worden geleid door bisschoppen?
De Catechismus van de Katholieke Kerk leert dat “de Romeinse Pontifex, de opvolger van Petrus, en de bisschoppen, de opvolgers van de apostelen, met elkaar verbonden en verenigd zijn,” en dat de Paus “de eeuwige en zichtbare bron en het fundament van de eenheid is, zowel van de bisschoppen als van de hele gemeenschap van gelovigen.” Elke bisschop bestuurt zijn eigen bisdom, en de Catechismus voegt er zorgvuldig aan toe dat “de bisschoppen niet moeten worden beschouwd als plaatsvervangers van de Paus.” Of de Bijbel over een paus spreekt, wordt behandeld in Staat de Paus in de Bijbel?
Oosters-orthodoxe christenen hebben bisschoppen, maar geen bisschop boven alle anderen. De Orthodoxe Kerk in Amerika legt uit dat de Orthodoxe Kerk een eenheid is van “lokale autocefale of autonome kerken,” die “zichzelf besturen, hun eigen bisschoppen kiezen en hun eigen leven organiseren,” zodat “er geen enkele dominerende autoriteit is in de Orthodoxe Kerk.” De Koptisch-Orthodoxe Kerk wordt geleid door haar Patriarch met zijn bisschoppen in de Heilige Synode, die bisschop Mettaous, schrijvend over de Koptische sacramenten, “de hoogste autoriteit in de Kerk” noemt.
De kerken van de Anglicaanse Gemeenschap hebben elk hun eigen bisschoppen, en de Kerk van Engeland zegt dat “Elke provincie autonoom is, met haar eigen bestuurssysteem.” De provincies zijn niet gebonden aan een grondwet of kerkelijk recht; wat hen bij elkaar houdt is een gedeeld erfgoed en eredienst, de “banden van genegenheid” tussen hun mensen, en de Aartsbisschop van Canterbury, die “fungeert als een uniek brandpunt van eenheid.”
In de Verenigde Methodistische Kerk kiest de bisschop de predikant van elke kerk, wat veel andere kerken aan de gemeente overlaten. Het Book of Discipline van de Verenigde Methodistische Kerk zegt: “Geestelijken worden benoemd door de bisschop,” en hoewel de bisschop of districtsopziener eerst met de commissie van de gemeente praat, “is overleg geen selectie of roeping van een predikant door de commissie.”
Twee Lutherse kerken in Amerika antwoorden verschillend. De Evangelical Lutheran Church in America heeft 65 synodes, en “elke synode kiest een bisschop om toezicht te houden op haar bediening en administratie.” De Lutheran Church–Missouri Synod wordt in plaats daarvan geleid door een gekozen president, en haar grondwet zegt dat “met betrekking tot het recht van zelfbestuur van de individuele gemeente, het slechts een adviserend orgaan is.”

Hoe bestuurt de Presbyterian Church (U.S.A.) door middel van oudsten?
Het Book of Order van de Presbyterian Church (U.S.A.) zegt: “Deze kerk zal worden bestuurd door presbyters, dat wil zeggen, regerende ouderlingen en lerende ouderlingen (ook wel dienaren van het Woord en Sacrament genoemd).” Regerende ouderlingen hebben die naam, zegt het, “niet omdat ze ‘heersen over’ de gemeente (Matteüs 20:25), maar omdat ze door de gemeente worden gekozen,” en in het volgende vers zegt Jezus tegen de twaalf: “wie onder u groot wil worden, laat die uw dienaar zijn” (Matteüs 20:26). De ouderlingen komen samen in “sessies, presbyteriums, synodes en de Algemene Vergadering,” en “de handeling van één van hen is de handeling van de hele kerk.” De Westminster Confessie houdt elk van die raden nederig: “Alle synodes of raden, sinds de tijden van de Apostelen, of ze nu algemeen of bijzonder zijn, kunnen dwalen; en velen hebben gedwaald.”
Protestanten als geheel hebben geen enkel antwoord op hoe een kerk wordt geleid, omdat protestantse kerken in elke familie op deze pagina staan; de Westminster Confessie spreekt voor veel presbyteriaanse en gereformeerde kerken, en Lutheranen, Anglicanen, Methodisten en Baptisten antwoorden elk voor zichzelf. Hoe presbyteriaanse ouderlingen zich verhouden tot methodistische bisschoppen wordt uiteengezet in Methodisten versus Presbyterianen.

Welke kerken laten elke gemeente zichzelf besturen?
In een grote familie van kerken beslist de lokale kerk zelf, onder Christus, en in de meeste daarvan roept ze haar eigen predikant. De Baptist Faith and Message van de Southern Baptists noemt een kerk “een autonome lokale gemeente van gedoopte gelovigen,” waar “Elke gemeente opereert onder het Heerschap van Christus door democratische processen.” Onder de passages die het voor dat artikel noemt, is Handelingen 6, waar de hele menigte “Stefanus koos” en zes anderen (Handelingen 6:5).
De United Church of Christ zet het in haar grondwet: “De autonomie van de Lokale Kerk is inherent en alleen wijzigbaar door haar eigen actie,” en elke kerk mag “haar predikant of predikanten roepen of ontslaan volgens de procedure die zij bepaalt.” In de Churches of Christ, zoals Batsell Barrett Baxter schrijft in zijn traktaat over wie ze zijn: “Er is geen centraal hoofdkwartier van de kerk, en geen organisatie die superieur is aan de ouderlingen van elke lokale gemeente.” De Disciples of Christ houden gemeenten, regio’s en algemene bedieningen samen in een verbond, en hun Design geeft elk zijn eigen “zelfbestuur,” maar zegt dat ze “zich tot elkaar verhouden op een verbondsmatige manier.”
De Assemblies of God verenigt zelfbesturende kerken in een gemeenschap. Haar grondwet noemt de Algemene Raad “een coöperatieve gemeenschap,” waarin elke kerk “het recht van zelfbestuur heeft onder Jezus Christus, haar levende Hoofd,” en mag “haar predikant kiezen of roepen.” De United Pentecostal Church International, een Oneness Pinksterkerk, zegt: “Vanwege het priesterschap van alle gelovigen is de UPCI in structuur in feite congregationalistisch in plaats van hiërarchisch, waarbij elk lid een stem heeft.” Petrus, in dezelfde brief waarin hij aan de ouderlingen schreef, noemde alle gelovigen “een koninklijk priesterschap” (1 Petrus 2:9).
Onder de Amish, zeggen geleerden aan het Young Center for Anabaptist and Pietist Studies, “ligt de ultieme autoriteit voor het leven en de praktijk van de Amish in het lokale district.”
Nondenominational kerken hebben geen gedeelde verklaring over hoe een kerk wordt geleid, aangezien ze tot geen enkele denominatie behoren die er een zou kunnen schrijven, dus beslist elke gemeente de vraag voor zichzelf.

Hoe nemen mennonieten en quakers hun beslissingen?
Mennonieten verschillen per lichaam, en hun belijdenissen zeggen meer over wie leidt dan over waar de autoriteit uiteindelijk berust. De Confession of Faith van de Mennonite Church USA zegt: “De kerk roept, traint en stelt begaafde mannen en vrouwen aan voor een verscheidenheid aan leiderschapsbedieningen namens haar,” en wanneer een van hen wordt gewijd, “delen de gemeente en de bredere kerk of conferentie in deze handeling.” De Keystone Mennonite Fellowship, een conservatief lichaam, houdt vast dat “God leiderschap in de kerk aan mannen heeft gedelegeerd,” en wanneer meer dan één man in aanmerking komt voor wijding, werpt men het lot, zoals de apostelen deden toen “het lot op Matthias viel” (Handelingen 1:26).
Quakers in Groot-Brittannië regelen hun kerkelijke zaken in een bredere vergadering dan de lokale. Hun boek, Quaker faith & practice, zegt: “De districtsvergadering is de primaire vergadering voor kerkelijke zaken in de Britain Yearly Meeting,” en het beschrijft die vergadering als “een familie van lokale vergaderingen die samenkomen voor aanbidding en spirituele verrijking.” Quaker-vergaderingen voor kerkelijke zaken “zijn ook vergaderingen voor aanbidding gebaseerd op stilte,” en niets daarin wordt in stemming gebracht: “Wij stemmen niet in onze vergaderingen, omdat wij geloven dat dit de verdeeldheid tussen verschillende opvattingen zou benadrukken en het proces van het zoeken naar de wil van God zou belemmeren.” In plaats daarvan accepteren Vrienden “het gevoel van de vergadering zoals vastgelegd in de notulen.”

Wat bedoelen nazareners en adventisten met een representatief bestuur?
Twee kerken noemen hun bestuur vertegenwoordigend, een weg tussen bisschoppen en gemeenten. Het Handboek van de Kerk van de Nazarener zegt: “Het bestuur van de Kerk van de Nazarener is vertegenwoordigend en vermijdt daarmee de uitersten van het episcopalisme enerzijds en onbeperkt congregationalisme anderzijds,” en haar plaatselijke kerken behoren vanaf de dag van hun oprichting tot hun district. Het Handboek van de Zevendedagsadventisten zegt dat het adventistische bestuur “erkent dat het gezag bij de leden berust,” en het citeert Ellen White om te laten zien hoe de stem van de leden opklimt: “Elk lid van de kerk heeft een stem bij het kiezen van ambtsdragers van de kerk. De kerk kiest de ambtsdragers van de staatsconferenties. Afgevaardigden gekozen door de staatsconferenties kiezen de ambtsdragers van de unieconferenties, en afgevaardigden gekozen door de unieconferenties kiezen de ambtsdragers van de Generale Conferentie.”

Welke kerken worden geleid vanuit één wereldwijd centrum?
Drie kerken worden vanuit één centrum voor de hele wereld geleid, en elk heeft zijn eigen soort centrum. Het Leger des Heils wordt geleid door een Generaal, en het internationale hoofdkwartier zegt: “De Generaal van het Leger des Heils is de internationale leider, gekozen door een Hoge Raad.” De oprichter, William Booth, was de eerste Generaal; de eerste die door een Hoge Raad werd gekozen was Edward Higgins, in 1929.
Leden van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen worden geleid door een profeet. Hun Algemeen Handboek zegt: “De president van de kerk is profeet, ziener en openbaarder. Hij is ook de senior apostel,” en dat hij “de enige persoon op aarde is die bevoegd is om alle priesterschapssleutels uit te oefenen,” waarvoor het verwijst naar de woorden van Jezus aan Petrus over de sleutels. Hij leidt samen met zijn raadgevers in het Eerste Presidium, en samen met het Quorum der Twaalf Apostelen hebben zij, “met eenparige stem,” de “bevoegdheid om leerstellingen te verklaren en te interpreteren en beleid voor de kerk vast te stellen.”
Jehova’s getuigen hebben ouderlingen in elke gemeente en één Besturend Lichaam dat hen allen leidt. Hun officiële website zegt: “Een lichaam van ouderlingen houdt toezicht op elke gemeente,” en leiding komt van “een Besturend Lichaam bestaande uit langdurige Getuigen die momenteel werken op het wereldhoofdkwartier van Jehova’s getuigen in Warwick, New York, V.S.” Voor die leiding verwijzen zij naar de brief die de vergadering in Jeruzalem naar de kerken stuurde (Handelingen 15:23–29).
Een bisschop in zijn bisdom, een kerkenraad van ouderlingen, een gemeente die samen beslist en een quaker-bijeenkomst die in stilte wacht, proberen elk op hun eigen manier te doen wat Petrus vroeg: de kudde van God te weiden zonder te heersen over Gods erfdeel. En Petrus gaf ieder van hen dezelfde hoop om naar te streven: “En wanneer de opperherder verschijnt, zult u de onverwelkelijke kroon van de heerlijkheid ontvangen” (1 Petrus 5:4).

Gerelateerde artikelen
- Vergelijk christelijke denominaties: wat 23 kerken leren over 55 vragen
- Presbyterianen versus Baptisten: kinderdoop, ouderlingen en gemeenten vergeleken
- PCUSA vs PCA: Hoe de mainline en de conservatieve presbyteriaanse kerken verschillen
- Methodisten versus Baptisten: doop, redding en wie de voorganger kiest
- Orthodox vs Katholiek: Hoe de twee kerken verschillen en waarom ze splitsten
- 21 Bijbelverzen over oudsten en voorgangers

Een reactie plaatsen