Staat de paus in de Bijbel? Niet bij naam; katholieken vinden het ambt terug in Petrus

Het woord “paus” staat niet in de Bijbel en geen enkel vers benoemt het ambt. Katholieken vinden het in Simon Petrus, tegen wie Jezus zei: “gij zijt Petrus, en op deze petra zal Ik mijn kerk bouwen” (Matteüs 16:18), en in de bisschoppen van Rome die hem opvolgden, 267 pausen op de eigen lijst van de Heilige Stoel.

De scène die de Catechismus koppelt aan de sleutels van Petrus is stiller dan een troon. Na de opstanding, bij het Meer van Galilea, vraagt Jezus drie keer aan Petrus: “hebt gij Mij lief?” Petrus had Hem drie keer verloochend. Elke keer antwoordt Petrus: “Gij weet dat ik U liefheb,” en elke keer krijgt hij te horen: “Weid mijn lammeren … Hoed mijn schapen … Hoed mijn schapen” (Johannes 21:15–17). Het bevel dat katholieken aan de wortel van het pausdom zien, is een bevel om lief te hebben en te hoeden.

Staat het woord “paus” in de Bijbel?

Nee. “Paus” komt van het Latijnse PAPA, van een Grieks woord voor vader, en eeuwenlang was het geen titel voor één man. De Catholic Encyclopedia van 1911 vermeldt dat het in het Oosten werd gebruikt voor gewone priesters, dat het in het Westen aan bisschoppen werd gegeven, en dat het “blijkbaar in de vierde eeuw” was dat het de bisschop van Rome begon aan te duiden. Zelfs in de zevende eeuw kon Sint Gallus een bisschop van Cahors nog aanspreken als PAPA. Gregorius VII, zo zegt de encyclopedie, “schreef uiteindelijk voor dat het beperkt moest blijven tot de opvolgers van Petrus.”

Sommige lezers vragen of het noemen van een man “vader” ingaat tegen de woorden van Jezus: “en gij zult niemand op de aarde uw vader noemen; want één is uw Vader, Die in de hemelen is” (Matteüs 23:9). De eigen woorden van Paulus laten zien dat het Nieuwe Testament het woord zelf niet verbiedt. Hij schreef aan de Korintiërs: “want al hadt gij tienduizend leermeesters in Christus, toch hebt gij niet vele vaders; want in Christus Jezus heb ik u door het evangelie verwekt” (1 Korintiërs 4:15). En in dezelfde adem als de uitspraak over vaders zegt Jezus: “laat u geen rabbi noemen,” en “Laat u ook geen leermeesters noemen; want één is uw Leermeester, namelijk Christus” (Matteüs 23:8–10). Zijn waarschuwing is gericht tegen elke leraar die de plaats inneemt van de ene Vader en de ene Meester. Christenen verschillen van mening over welke titels die grens overschrijden, en die van de paus is een van de titels die zij afwegen.

Wat zegt de Bijbel over Petrus dat katholieken verbinden met de paus?

Drie passages dragen het gewicht. In de eerste beantwoordt Petrus de vraag van Jezus: “wie zegt gij dat Ik ben?” met “Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God,” en Jezus antwoordt: “gij zijt Petrus, en op deze petra zal Ik mijn kerk bouwen; en de poorten van de hel zullen haar niet overweldigen. En Ik zal u de sleutels van het koninkrijk der hemelen geven” (Matteüs 16:15–19). In de tweede, op de avond voor het kruis, zegt Jezus tegen hem: “Ik heb voor u gebeden, dat uw geloof niet ophoude; en gij, als gij eens bekeerd zult zijn, zo versterk uw broederen” (Lucas 22:32). De derde is de oever van Galilea en “Hoed mijn schapen.”

De Catechismus van de Katholieke Kerk brengt alle drie samen in één zin: “De Heer heeft Simon alleen, die hij Petrus noemde, de ‘rots’ van zijn Kerk gemaakt. Hij gaf hem de sleutels van zijn Kerk en stelde hem aan als herder van de hele kudde” (paragraaf 881). Het leest de sleutels als “gezag om het huis van God, dat de Kerk is, te besturen,” en voegt eraan toe dat Jezus “dit mandaat na zijn Verrijzenis bevestigde: ‘Hoed mijn schapen’” (paragraaf 553). Petrus staat bovenaan in elke lijst van de twaalf, “De eerste, Simon, die Petrus genoemd wordt” (Matteüs 10:2), en katholieken wijzen ook naar het concilie in Jeruzalem, waar Petrus opstaat om te spreken (Handelingen 15:7), hoewel het Jakobus is die samenvat: “Daarom oordeel ik, dat men degenen, die uit de heidenen tot God bekeerd worden, niet beroere” (Handelingen 15:19). Meer over het vers zelf staat in Wat is de rots in Matteüs 16:18?

Dezelfde evangeliën verhullen de fouten van Petrus niet. De man tegen wie werd gezegd dat hij zijn broeders zou versterken, “dacht aan het woord van Jezus, dat Hij tot hem gezegd had: Eer de haan tweemaal gekraaid zal hebben, zult gij Mij driemaal verloochenen. En toen hij daarbij dacht, weende hij” (Marcus 14:72). In Antiochië zegt Paulus over hem: “ik wederstond hem in het aangezicht, omdat hij te berispen was” (Galaten 2:11). De rots was een vergeven man.

Was Petrus de eerste paus?

De Katholieke Kerk rekent hem als de eerste. De lijst van pausen van de Heilige Stoel begint met “Petrus,” geboren in Bethsaïda in Galilea, die stierf in 64 of 67, en gaat verder met Linus, Anacletus en Clemens. Het Nieuwe Testament noemt Petrus nooit bisschop van Rome, dus de vraag draait om hoe de vroege kerk haar eerste jaren herinnerde.

Dat getuigenis is vroeg. Clemens van Rome, schrijvend aan Korinthe tegen het einde van de eerste eeuw, herinnerde zich dat “Petrus, door onrechtvaardige afgunst, niet één of twee, maar talloze beproevingen doorstond; en toen hij eindelijk het martelaarschap had ondergaan, vertrok hij naar de plaats van glorie die hem toekwam.” In de volgende eeuw somde Irenaeus van Lyon, die Rome in 177 bezocht, de bisschoppen van Rome op in volgorde, beginnend met: “De gezegende apostelen hebben, nadat zij de Kerk hadden gesticht en opgebouwd, het ambt van het episcopaat in de handen van Linus gelegd. Van deze Linus maakt Paulus melding in de brieven aan Timoteüs.” En dat doet hij. In de slotgroeten van 2 Timoteüs schrijft Paulus: “Eubulus groet u, en Pudens, en Linus, en Claudia, en al de broeders” (2 Timoteüs 4:21). De kerkhistoricus Eusebius legde hetzelfde verband: “Na het martelaarschap van Paulus en Petrus was Linus de eerste die het episcopaat van de kerk in Rome verkreeg.”

Zoals ze er staan, rekenen Irenaeus en Eusebius Linus als de eerste bisschop van Rome na de apostelen, en dat is hoe christenen die Petrus niet als paus rekenen hen lezen: de apostelen stichtten de kerk in Rome en Linus was de eerste bisschop. Katholieken rekenen Petrus als de eerste. De Catholic Encyclopedia van 1911 wijst erop dat Irenaeus in twee andere passages “spreekt over Hyginus als negende bisschop van Rome, en aldus een opsomming gebruikt die de opname van Petrus als eerste bisschop inhoudt.” De getuigen zijn dezelfde. De telling hangt af van of Petrus wordt beschouwd als de eerste bisschop van de stad of als de apostel die haar kerk stichtte.

Hoe lezen andere christenen deze verzen?

Orthodoxe en protestantse christenen eren Petrus en lezen dezelfde verzen, maar zij vinden er geen pausdom in. De Orthodoxe Kerk in Amerika antwoordt in eigen woorden: “In Matteüs 16:18 verwijst het woord ‘rots’ naar de geloofsbelijdenis van Petrus, en niet naar Petrus zelf,” en zij wijst op de woorden van Paulus: “en die Rots was Christus” (1 Korintiërs 10:4). De orthodoxen geven de bisschop van Rome een ereplaats, en niet meer dan dat. De vroege concilies, zo schrijft dezelfde kerk, erkenden de paus als “eerste onder gelijken,” maar “voorzien op geen enkele wijze in de ‘primaat van eer’ van de bisschop van Rome als een ‘oppergezag van jurisdictie.’”

De lutherse belijdenissen lezen Matteüs 16 als woorden aan alle apostelen via Petrus. “In al deze passages is Petrus de vertegenwoordiger van de gehele vergadering van apostelen,” zegt het Traktaat over de Macht en het Primaat van de Paus uit 1537, en de kerk “is niet gebouwd op het gezag van een mens. Zij is veeleer gebouwd op de bediening van de belijdenis die Petrus aflegde.” Johannes Calvijn, schrijvend over hetzelfde vers, hield vol dat Christus “beoogde om met Petrus alle godvruchtigen te associëren die ooit in de wereld zouden bestaan.” Presbyteriaanse kerken vatten het samen in de Westminster Confessie: “Er is geen ander hoofd van de kerk dan de Heer Jezus Christus.”

De lezingen komen dichter bij elkaar dan ze lijken. De Catechismus zelf zegt: “Op de rots van dit geloof, beleden door de heilige Petrus, heeft Christus zijn Kerk gebouwd” (paragraaf 424). Elke christen die met Petrus zegt: “Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God,” staat op die belijdenis. Waar katholieke, orthodoxe en protestantse christenen uiteengaan, is over wat Christus aan Petrus gaf, en of dat overgaat op de bisschoppen van Rome.

Is de paus katholiek of christelijk?

Beide. De paus is een christen, de bisschop van Rome en het hoofd van de Katholieke Kerk, het grootste lichaam van christenen ter wereld. Het Pew Research Center stelde vast dat in 2010 ongeveer de helft van alle christenen wereldwijd katholiek was, en de jaarboeken van het Vaticaan telden eind 2024 iets meer dan 1,422 miljard katholieken. Katholieken zijn christenen en de paus is hun voornaamste herder op aarde.

Is de paus onfeilbaar in de Bijbel?

Niet met zoveel woorden. Katholieken zien het in Jezus’ gebed voor Petrus: “Ik heb voor u gebeden, dat uw geloof niet ophoude; en gij, als gij eens bekeerd zult zijn, zo versterk uw broederen” (Lucas 22:32). De Catechismus beschrijft de gave in woorden die die opdracht weerspiegelen. Het beperkt onfeilbaarheid tot het moment waarop de paus, “als opperste herder en leraar van alle gelovigen” en als degene “die zijn broeders in het geloof bevestigt”, “door een definitieve handeling een leer met betrekking tot geloof of zeden” verkondigt (paragraaf 891). Het betekent niet dat de paus niet kan zondigen. Petrus weende, en het Evangelie bewaart zijn tranen.

Orthodoxe en protestantse kerken verwerpen de leer. “De orthodoxie gelooft niet in de onfeilbaarheid van de paus van Rome, noch van enig ander individu”, antwoordt de Orthodoxe Kerk in Amerika. De Dertig-Negen Artikelen van de Kerk van Engeland plaatsen Rome naast de andere oude kerken: “Zoals de Kerk van Jeruzalem, Alexandrië en Antiochië hebben gedwaald; zo heeft ook de Kerk van Rome gedwaald.” Wat onfeilbaarheid omvat en wanneer deze is gebruikt, wordt uitgelegd in feiten over de paus.

Wie is de huidige paus en hoeveel pausen zijn er geweest?

De paus is Leo XIV, geboren als Robert Francis Prevost in Chicago op 14 september 1955 en gekozen op 8 mei 2025. Het Vaticaan noemt hem de eerste paus uit de Verenigde Staten en de eerste augustijnse paus. Hij is de 267e paus in de lijst van de Heilige Stoel, die Petrus als de eerste telt. De gegevens van die lange lijn, van het langste pontificaat tot de meest voorkomende pausnaam, zijn verzameld in hoeveel pausen zijn er geweest?

Petrus zelf, schrijvend aan de kerken, noemde zichzelf geen heerser. “De ouderlingen onder u vermaan ik, die ook een ouderling ben”, schreef hij, en hij gaf de opdracht door die hij bij het meer had ontvangen: “Weidt de kudde Gods, die onder u is … niet als heerschappij voerende over het erfdeel Gods, maar als voorbeelden der kudde” (1 Petrus 5:1–3). De kudde was nooit van Petrus, en ze behoort vandaag de dag aan geen enkele herder of kerk toe. Christus hoedt haar nog steeds, en aan elke herder vraagt hij nog steeds als eerste: “hebt gij mij lief?” Petrus’ brief eindigt die gedachte met een belofte: “wanneer de Opperherder verschijnen zal, zult gij de onverwelkelijke kroon der heerlijkheid ontvangen” (1 Petrus 5:4).

Gerelateerde artikelen

• Feiten over de paus: Leo XIV, wat een paus doet en hoe hij wordt gekozen
• Hoeveel pausen zijn er geweest? 267, van de heilige Petrus tot Leo XIV
• Wat is de rots in Matteüs 16:18?
• Waarom verloochende Petrus Jezus?
• Katholiek versus christen: katholieken zijn christenen die verschillen van protestanten
• Orthodox vs Katholiek: Hoe de twee kerken verschillen en waarom ze splitsten