Wat is Gods genade? Een gratis geschenk dat we nooit zouden kunnen verdienen



  • Gods genade is zijn liefde en hulp, vrijelijk gegeven aan mensen die het niet hebben verdiend en het nooit zouden kunnen terugbetalen.
  • Paulus, die ooit de Kerk vervolgde, vat zijn eigen leven samen met de woorden “door de genade van God ben ik wat ik ben” (1 Korintiërs 15:10).
  • Het Griekse woord voor genade, charis, betekent ook gunst, geschenk en dank, en de King James Bijbel gebruikt “grace” 170 keer.
  • Jezus gebruikt het woord zelden, wat de King James Bijbel op zijn lippen vertaalt als “thank”, maar hij vertelt over genade in verhalen zoals de verloren zoon en leeft het voor met de dief aan het kruis.
  • In 1999 beleden katholieken en de Lutherse Wereldfederatie samen dat we door God worden aanvaard door genade alleen en niet door enige verdienste van onze kant; de wereldwijde methodistische, anglicaanse en gereformeerde lichamen bevestigden dit later, terwijl de orthodoxen, baptisten en pinkstergemeenten niet hebben getekend.
  • Kerken verschillen nog steeds van mening over verdienste, synergie, de sacramenten als middelen van genade en of een gelovige uit de genade kan vallen, en elk verwoordt dit in zijn eigen teksten.

Gods genade is zijn liefde en hulp, vrijelijk gegeven aan mensen die het niet hebben verdiend en het nooit zouden kunnen terugbetalen. Paulus zegt het in één zin: “Want uit genade bent u zalig geworden, door het geloof, en dat niet uit u, het is de gave van God” (Efeziërs 2:8). Genade is God die geeft, en wij die ontvangen.

Paulus kende het van binnenuit. Hij was ooit achter de eerste christenen aangegaan “terwijl hij nog dreiging en moord blies tegen de discipelen van de Heere” (Handelingen 9:1), en hij vergat het nooit. Jaren later schreef hij: “Ik ben de minste van de apostelen, die niet waard ben een apostel genoemd te worden, omdat ik de gemeente van God vervolgd heb. Maar door de genade van God ben ik wat ik ben” (1 Korintiërs 15:9–10). Dat is wat mensen bedoelen als ze zeggen “door Gods genade”. Al het goede dat in ons is, heeft God erin gelegd, en hij legde het in mensen die het niet verdienden. Paulus kwam daar nooit overheen, en zijn brieven blijven er steeds op terugkomen.

Wat betekent genade in de Bijbel?

Het woord in het Oude Testament is chen, wat de concordantie van Strong definieert als “genadigheid” en “vriendelijkheid, gunst”. Het woord “genade” verschijnt voor het eerst in de King James Bijbel in een duister hoofdstuk. God ziet dat “al het gedachte-einsel van de gedachten van zijn hart te allen tijde alleen maar slecht was”, en het bedroeft hem in zijn hart, en dan: “Maar Noach vond genade in de ogen van de HEERE” (Genesis 6:5–8). Genade arriveert vóór de ark, voordat Noach iets heeft gedaan waarover ons wordt verteld. Wanneer God zichzelf later aan Mozes bekendmaakt, plaatst hij het bijna vooraan: “De HEERE, de HEERE, God, barmhartig en genadig, geduldig en rijk aan goedertierenheid en trouw” (Exodus 34:6).

Het woord in het Nieuwe Testament is charis. Strong leidt het af van chairo, “zich verheugen”, en onder de betekenissen noemt het “de goddelijke invloed op het hart, en de weerspiegeling daarvan in het leven”. De vertalers van de King James vertaalden het als “grace”, en ook als “favour”, “gift”, “joy” en “thanks”. Genade is een geschenk dat de ontvanger blij maakt en hem dankbaar achterlaat, en het ene Griekse woord bevat alle drie.

De King James Version gebruikt “grace” 170 keer, waarvan 131 in het Nieuwe Testament, en 91 in de brieven van Paulus van Romeinen tot Filemon. Johannes brengt het samen in één regel over Jezus: “het Woord is vlees geworden, en heeft onder ons gewoond … vol van genade en waarheid,” en “de wet is door Mozes gegeven, maar de genade en de waarheid zijn er door Jezus Christus gekomen” (Johannes 1:14, 17). Hoe genade en waarheid bij elkaar horen is het onderwerp van genade en waarheid in de Bijbel.

Sprak Jezus over genade?

Niet als “genade” in Engelse Bijbels. In de vier evangeliën komt dat woord alleen voor in Lukas 2:40, over het kind Jezus, en in de opening van Johannes. Maar het Griekse woord charis staat op zijn lippen. “Als u hen liefhebt die u liefhebben, wat voor dank hebt u dan?” vraagt hij drie keer in Lukas 6:32–34, en in Lukas 17:9: “Bedankt hij die slaaf wel, omdat hij gedaan heeft wat hem bevolen was?” De vertalers van de King James vertaalden het als “thank”: welke gunst heb je bij God verdiend door alleen hen lief te hebben die van jou terughouden? Meestal laat Jezus echter genade zien. Een zoon verkwist zijn erfenis en komt thuis terwijl hij een verontschuldiging oefent: “en ik ben niet meer waardig uw zoon genoemd te worden”, maar “toen hij nog ver weg was, zag zijn vader hem en kreeg innerlijke ontferming, en hij rende naar hem toe, viel hem om de hals en kuste hem” (Lukas 15:20–21). De vader wacht niet tot de toespraak voorbij is. Hij roept om het gewaad, de ring en de schoenen.

Aan het kruis vraagt een stervende dief alleen: “Heere, denk aan mij wanneer U in Uw koninkrijk komt,” en hoort: “Heden zult u met Mij in het paradijs zijn” (Lukas 23:42–43). Hij had geen tijd meer om iets te verdienen. Dat is genade in één zin, en Paulus noemt wiens genade het is: “u kent de genade van onze Heere Jezus Christus, dat Hij omwille van u rijk was geworden, terwijl Hij arm was, opdat u door Zijn armoede rijk zou worden” (2 Korintiërs 8:9).

Wat is het verschil tussen genade en barmhartigheid?

Ze liggen dicht bij elkaar en de Schrift noemt ze vaak samen. Een gebruikelijke manier om ze te onderscheiden: barmhartigheid houdt de straf in die we verdienen, en genade geeft het goede dat we niet verdienen. Hebreeën plaatst de twee in één adem: “Laten wij dan met vrijmoedigheid naderen tot de troon van de genade, opdat wij barmhartigheid verkrijgen en genade vinden om geholpen te worden op het juiste tijdstip” (Hebreeën 4:16). We komen voor barmhartigheid en vertrekken met hulp erbij. De twee worden uitgebreider vergeleken in barmhartigheid vs genade.

Kunnen we Gods genade verdienen?

Nee, en Paulus zegt dat op een manier die geen ruimte laat voor twijfel: “indien het door genade is, dan is het niet meer uit werken; anders is de genade niet meer genade” (Romeinen 11:6). Een geschenk waarvoor betaald is, is een loon. “Want allen hebben gezondigd en derven de heerlijkheid Gods, en worden om niet gerechtvaardigd uit zijn genade, door de verlossing in Christus Jezus” (Romeinen 3:23–24). Het woord “om niet” draagt de hele vers.

Maar genade maakt ons niet werkeloos. Direct na “niet uit werken, opdat niemand roeme,” gaat Paulus verder: “Want wij zijn zijn maaksel, geschapen in Christus Jezus tot goede werken” (Efeziërs 2:9–10). En tegen iedereen die denkt dat genade zonde goedkoop maakt, antwoordt hij met een vraag en twee woorden: “Zullen wij in de zonde blijven, opdat de genade toeneme? Volstrekt niet” (Romeinen 6:1–2).

Een van de eerste christelijke schrijvers na de apostelen hield vast aan dezelfde twee waarheden. Clemens van Rome, die rond 96 na Chr. aan Korinthe schreef, zei dat “wij … niet door onszelf gerechtvaardigd worden, noch door onze eigen wijsheid, of inzicht, of godsvrucht, of werken die wij in heiligheid van hart hebben verricht; maar door dat geloof waardoor de Almachtige God vanaf het begin alle mensen heeft gerechtvaardigd.” Hij sluit dat hoofdstuk af met een doxologie en gaat direct verder: “Wat zullen wij dan doen, broeders? Zullen wij lui worden in het weldoen en ophouden met de beoefening van de liefde? God verhoede dat een dergelijke weg door ons gevolgd zou worden!”

Zijn er verschillende soorten genade?

De Schrift spreekt van “de velerlei genade Gods” (1 Petrus 4:10), genade met vele kanten. Christelijke tradities hebben die kanten op verschillende manieren benoemd.

De katholieke leer onderscheidt heiligmakende genade, “het kosteloze geschenk dat God ons geeft van zijn eigen leven, door de Heilige Geest in onze ziel gestort om haar van zonde te genezen en te heiligen”, ontvangen in de doop, van actuele genaden, “Gods tussenkomsten, hetzij aan het begin van de bekering of in de loop van het werk van heiliging”. Het noemt ook sacramentele genaden, de gaven die eigen zijn aan elk sacrament; charismata, bijzondere gaven “bedoeld voor het algemeen welzijn van de Kerk”; en de genaden van staat die mensen helpen hun verantwoordelijkheden te dragen (Catechismus, 1999–2004).

John Wesley, met wie het methodisme begon, volgde genade door het hele leven heen. “Verlossing begint met wat gewoonlijk (en zeer terecht) voorkomende genade wordt genoemd,” predikte hij, waarmee hij genade bedoelde die aan ons voorafgaat, “inclusief het eerste verlangen om God te behagen”. Daarna komt “overtuigende genade, in de Schrift gewoonlijk bekering genoemd”, en dan rechtvaardiging en heiliging. Hij hield vol dat niemand er zonder is: “niemand zondigt omdat hij geen genade heeft, maar omdat hij de genade die hij heeft niet gebruikt.”

Gereformeerde kerken onderwijzen effectieve roeping, vaak bekend als onweerstaanbare genade. De Westminster Confessie zegt dat het God behaagt om degenen die Hij tot het leven heeft voorbestemd “effectief te roepen”, “hun hart van steen weg te nemen en hun een hart van vlees te geven”, zodat “zij zeer vrijwillig komen, doordat zij door zijn genade gewillig zijn gemaakt” (10.1). Lutheranen en Orthodoxen zeggen in hun verklaring uit 1998 het tegenovergestelde van dat woord “onweerstaanbaar”: “Gods reddende genade werkt niet door noodzaak of op een onweerstaanbare manier, aangezien mensen haar kunnen verwerpen.” Ook Wesley’s voorkomende genade is genade die een persoon kan weigeren te gebruiken.

Begrijpen kerken genade op verschillende manieren?

In de kern van de zaak zeggen vijf wereldorganisaties nu samen één zin. In 1999 ondertekenden de Lutherse Wereldbond en de Katholieke Kerk de Gemeenschappelijke Verklaring over de Rechtvaardigingsleer, die zegt: “Samen belijden wij: Door genade alleen, in geloof in Christus’ reddende werk en niet vanwege enige verdienste van onze kant, worden wij door God aanvaard en ontvangen wij de Heilige Geest, die onze harten vernieuwt terwijl Hij ons toerust en roept tot goede werken.” De Wereldmethodistenraad bevestigde dit in 2006, de Anglicaanse Raad in 2016 en de Wereldgemeenschap van Gereformeerde Kerken in 2017. Die vijf zijn de enige partners. De orthodoxe kerken, baptisten en pinkstergemeenten hebben het niet ondertekend, en evenmin lutherse en gereformeerde kerken buiten de Lutherse Wereldbond en de Wereldgemeenschap van Gereformeerde Kerken. Er blijven verschillen bestaan in hoe elke kerk uitlegt wat genade daarna in ons doet, en waar we haar ontvangen.

Genade en werken

Alle onderstaande kerken beginnen op dezelfde plek: God zet de eerste stap, en niemand verdient de eerste genade. Ze verschillen van mening over wat genade daarna doet, in het leven van iemand die haar heeft ontvangen.

De Katholieke Kerk leert dat “niemand de initiële genade van vergeving en rechtvaardiging kan verdienen”, en dat we daarna, “bewogen door de Heilige Geest en door naastenliefde, voor onszelf en voor anderen de genaden kunnen verdienen die nodig zijn voor onze heiliging” (Catechismus, 2010). Zelfs die verdienste, zo zegt het, “moet in de eerste plaats worden toegeschreven aan de genade van God” (2008).

Luthersen belijden in de Augsburgse Confessie (1530) dat mensen “niet voor God gerechtvaardigd kunnen worden door hun eigen kracht, verdiensten of werken, maar om Christus’ wil om niet gerechtvaardigd worden door het geloof” (Artikel IV). Gereformeerde kerken onderwijzen in de Westminster Kleine Catechismus dat rechtvaardiging “een daad van Gods vrije genade” is waarin God ons aanvaardt “alleen om de gerechtigheid van Christus die aan ons is toegerekend, en door het geloof alleen is ontvangen” (Vraag 33).

De Orthodox spreken van synergie. In een gezamenlijke verklaring met lutheranen in 1998 “bevestigen de orthodoxen de absolute voorrang van goddelijke genade” en onderstrepen ze “dat het Gods genade is die onze menselijke wil in staat stelt zich te conformeren aan de goddelijke wil”, zodat wij “onze zaligheid bewerken met vrees en beven”. Dat is wat zij bedoelen met “synergie” (samenwerking) van goddelijke genade en de menselijke wil. Paulus houdt beide helften in één zin vast: “werk aan uw eigen zaligheid met vrees en beven. Want het is God, die in u werkt zowel het willen als het werken, naar zijn welbehagen” (Filippenzen 2:12–13).

De sacramenten en de middelen van genade

De onderstaande kerken zijn het erover eens dat Christus zijn Kerk uiterlijke dingen heeft gegeven om te doen: woorden die hardop worden voorgelezen, water, brood en wijn. Ze verschillen van mening over wat die dingen doen.

De Katholieke Kerk leert dat “de sacramenten werkzame tekenen van genade zijn, door Christus ingesteld en aan de Kerk toevertrouwd, waardoor het goddelijk leven aan ons wordt uitgedeeld” (Catechismus, 1131). De Orthodox noemen de sacramenten “heilige mysteries” en tellen er gewoonlijk zeven, maar Thomas Hopko van de Orthodoxe Kerk in Amerika schrijft dat “in Christus en de Heilige Geest alles in de Kerk een sacrament wordt”. Luthersen belijden dat “door het Woord en de Sacramenten, als door instrumenten, de Heilige Geest wordt gegeven, die het geloof werkt” (Augsburgse Confessie, Artikel V), en dat de sacramenten “tekenen en getuigenissen zijn van de wil van God jegens ons, ingesteld om het geloof te wekken en te bevestigen bij degenen die ze gebruiken” (Artikel XIII). Wesley gebruikte de uitdrukking “middelen van genade” voor “uiterlijke tekenen, woorden of handelingen, door God verordend” om “de gewone kanalen” van genade te zijn, en rekende gebed, de Schrift en het Heilig Avondmaal daartoe. De Westminster Kleine Catechismus noemt “het woord, de sacramenten en het gebed” (Vraag 88). Zuidelijke Baptisten noemen de doop en het Heilig Avondmaal verordeningen: in hun Baptist Faith and Message (2000) is de doop “een daad van gehoorzaamheid die het geloof van de gelovige symboliseert”, en het Avondmaal “een symbolische daad van gehoorzaamheid”.

Kan een christen uit de genade vallen?

De uitdrukking is van Paulus, en in de context betekent het proberen gerechtvaardigd te worden door de wet te onderhouden: “gij, die door de wet gerechtvaardigd wilt worden, hebt afgedaan met Christus, gij zijt van de genade vervallen” (Galaten 5:4). Of een ware gelovige de genade helemaal kan verliezen, is een vraag die kerken verschillend beantwoorden. De Westminster Confessie stelt dat degenen die God heeft geroepen “niet totaal of definitief uit de staat van genade kunnen vallen”. De Methodistische Artikelen van Religie zeggen: “Nadat wij de Heilige Geest hebben ontvangen, kunnen wij afwijken van de gegeven genade, in zonde vallen en, door de genade van God, weer opstaan en ons leven beteren.” De Katholieke Catechismus leert dat doodzonde “het verlies van heiligmakende genade, dat wil zeggen van de staat van genade” met zich meebrengt (1861), en dat de bekering die dit herstelt “normaal gesproken plaatsvindt in het kader van het sacrament van verzoening” (1856). Het debat wordt uiteengezet in Kun je je redding verliezen?

De Katholieke Catechismus bevat een antwoord dat in elke kerk het onthouden waard is. Toen de rechters van Jeanne d’Arc haar probeerden in de val te lokken door te vragen of ze wist of ze in Gods genade was, antwoordde ze: “Als ik dat niet ben, moge het God behagen mij erin te plaatsen; als ik dat wel ben, moge het God behagen mij erin te bewaren.”

Hoe leven we door genade?

Wij vragen erom, en we zijn nederig genoeg om het nodig te hebben, want “God wederstaat de hoogmoedigen, maar de nederigen geeft Hij genade” (Jakobus 4:6). Wij geven het door, aangezien wij “goede rentmeesters van de velerlei genade Gods” zijn (1 Petrus 4:10). En we stoppen met te doen alsof we sterk zijn.

Paulus leerde dat laatste deel op de harde manier. Hij vroeg drie keer om verlost te worden van een “doorn in het vlees”, en het antwoord dat hij ontving is het antwoord dat hij aan ons doorgeeft. De man die door genade tot apostel was gemaakt, kreeg in zijn zwakheid te horen dat genade nog steeds genoeg was: “Mijn genade is u genoeg, want de kracht wordt in zwakheid volbracht” (2 Korintiërs 12:9).





Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...