Is de Veertigdagentijd een verplichte feestdag? Nee, het is een tijd van boetedoening

Nee. De Veertigdagentijd is een periode van ongeveer zes weken in plaats van één enkele dag, en de katholieke wet verplicht niet tot het bijwonen van de Mis op doordeweekse dagen. Aswoensdag en Goede Vrijdag zijn ook geen verplichte feestdagen; het zijn dagen van vasten en onthouding. Elke zondag in de Veertigdagentijd is nog steeds een verplichte dag, zoals alle zondagen het hele jaar door.

Wat de Kerk vereist in de Veertigdagentijd is kort: onthouding van vlees op bepaalde dagen, twee dagen van vasten en de Mis op zondagen zoals altijd. De rest van wat we als de Veertigdagentijd beschouwen, het opgeven van dingen en het extra gebed, wordt vrijwillig aangeboden. Het patroon is dat van de Heer zelf. Jezus vastte "veertig dagen en veertig nachten" in de woestijn (Matteüs 4:2), en hij leerde zijn volgelingen om te vasten zonder dat te laten merken.

Wat zijn de verplichte feestdagen?

Deze zijn vastgelegd in canon 1246 van het Wetboek van Canoniek Recht. Het noemt de zondag “de voornaamste verplichte feestdag” en voegt daar tien feestdagen aan toe: Kerstmis, Openbaring des Heren, Hemelvaart, Sacramentsdag, Maria Moeder van God, Onbevlekte Ontvangenis, Maria-Tenhemelopneming, Sint-Jozef, de heiligen Petrus en Paulus, en Allerheiligen. Op deze dagen zijn katholieken “verplicht deel te nemen aan de mis” en werk te vermijden dat de eredienst en rust hindert (canon 1247). De mis op de avond ervoor telt ook mee (canon 1248).

Elke bisschoppenconferentie mag enkele van deze feestdagen schrappen of verplaatsen naar een zondag. In de Verenigde Staten blijven er zes over: Maria Moeder van God (1 januari), Hemelvaart, Maria-Tenhemelopneming (15 augustus), Allerheiligen (1 november), de Onbevlekte Ontvangenis (8 december) en Kerstmis. De meeste Amerikaanse bisdommen verplaatsen Hemelvaart naar de daaropvolgende zondag, en wanneer 1 januari, 15 augustus of 1 november op een zaterdag of maandag valt, vervalt de verplichting om de mis bij te wonen.

Geen enkele dag van de Veertigdagentijd staat op de lijst. Twee hoogfeesten vallen meestal tijdens de Veertigdagentijd: Sint-Jozef op 19 maart en Maria-Boodschap op 25 maart. Sint-Jozef staat op de universele lijst, maar is in de Verenigde Staten geen verplichte dag, en Maria-Boodschap staat niet tussen de verplichte feestdagen in canon 1246. Wanneer een hoogfeest op een vrijdag in de Veertigdagentijd valt, geldt de onthouding van vlees op die vrijdag niet (canon 1251).

Is Aswoensdag een verplichte feestdag?

Nee. Aswoensdag komt niet voor in canon 1246, dus katholieken zijn niet verplicht om op die dag de mis bij te wonen of as te ontvangen. Het is een dag van boetedoening: canon 1251 vereist zowel vasten als onthouding van vlees op Aswoensdag en Goede Vrijdag. De liturgische normen van de Kerk beschrijven Aswoensdag als “het begin van de Veertigdagentijd, die overal als vastendag wordt onderhouden.”

Is de Veertigdagentijd verplicht voor katholieken?

Een deel ervan wel. Het canoniek recht maakt “de tijd van de Veertigdagentijd” en elke vrijdag van het jaar tot boetetijden (canon 1250) en stelt deze minimumnormen vast:

• Katholieken van 14 jaar en ouder onthouden zich van vlees op Aswoensdag en op vrijdagen, inclusief elke vrijdag van de Veertigdagentijd (canons 1251 en 1252).
• Katholieken vanaf 18 jaar “tot het begin van hun zestigste jaar” vasten ook op Aswoensdag en Goede Vrijdag; Amerikaanse bisdommen vermelden dit meestal als de leeftijd van 18 tot 59 jaar. Vasten betekent één volledige maaltijd en twee kleinere maaltijden die samen niet gelijkstaan aan een volledige maaltijd, zonder tussendoor te eten.

Een pastoor kan een individu om een gegronde reden ontslaan van een boetedag of de verplichting omzetten in andere goede werken (canon 1245), en bisschoppenconferenties kunnen andere vormen van boetedoening in de plaats stellen, vooral liefdadigheid en gebed (canon 1253). Buiten deze regels zijn de bekende gebruiken van de Veertigdagentijd, zoals iets opgeven, doordeweeks naar de mis gaan of de kruisweg bidden, vrijwillig. Ze volgen het patroon van gebed, Vasten en aalmoezen geven zoals Jezus beschrijft in Matteüs 6, waar hij tegen zijn volgelingen zegt: “wanneer jullie vasten, kijk dan niet somber zoals de huichelaars” (Matteüs 6:16).

Moet je op de zondagen van de Veertigdagentijd naar de mis?

Ja. Elke zondag is een verplichte dag, zowel in de Veertigdagentijd als op elk ander moment. De Catechismus leert dat de gelovigen moeten deelnemen aan de mis op verplichte dagen “tenzij ze zijn vrijgesteld om een ernstige reden (bijvoorbeeld ziekte, de zorg voor zuigelingen) of dispensatie hebben gekregen van hun eigen pastoor,” en dat “degenen die opzettelijk verzuimen in deze verplichting een zware zonde begaan” (Catechismus 2181).

Wanneer begint en eindigt de Veertigdagentijd?

De Veertigdagentijd begint op Aswoensdag. In de katholieke kalender “lopen de veertig dagen van de Veertigdagentijd van Aswoensdag tot, maar exclusief, de mis van het Laatste Avondmaal” op Witte Donderdagavond, wanneer het Paastriduüm begint. In 2026 viel Aswoensdag op 18 februari en Goede Vrijdag op 3 april; in 2027 valt Aswoensdag op 10 februari. De veertig dagen herinneren aan het vasten van Jezus in de woestijn, “veertig dagen en veertig nachten” (Matteüs 4:2).

Vroege christenen vastten voor Pasen, maar niet gedurende een vastgestelde veertig dagen. Irenaeus van Lyon schreef aan het eind van de tweede eeuw dat “sommigen denken dat ze één dag moeten vasten, anderen twee, weer anderen meer; sommigen tellen hun dag bovendien als bestaande uit veertig uur dag en nacht.” Tegen 334 kondigde Athanasius van Alexandrië “het heilige vasten van veertig dagen” aan voor de kerken in Egypte.

Vieren orthodoxe en protestantse christenen de Veertigdagentijd?

Orthodoxe christenen houden de Grote Vasten aan, die begint op Schone Maandag, zeven weken voor Pasen; zij vieren geen Aswoensdag. De Orthodoxe Kerk in Amerika geeft de traditionele regel: “Geen vlees is toegestaan na de Vleesverlatingszondag, en geen eieren of zuivelproducten na de Kaasverlatingszondag.” Ze voegt eraan toe dat deze regels bestaan “niet als een farizeïsche ‘last die te zwaar is om te dragen’” maar “als een ideaal om naar te streven,” en dat ieder persoon “zijn best moet doen in het licht van het gestelde ideaal.”

Verschillende protestantse kerken vieren de Veertigdagentijd. Het Book of Common Prayer van de Anglicaanse Kerk vermeldt Aswoensdag en Goede Vrijdag als vastendagen en viert “Aswoensdag en de andere weekdagen van de Veertigdagentijd” met “speciale daden van discipline en zelfverloochening.” De Verenigde Methodistische Kerk beschrijft de Veertigdagentijd als “een seizoen van veertig dagen, zondagen niet meegerekend, dat begint op Aswoensdag en eindigt op Stille Zaterdag.” Gereformeerde en baptistische kerken die het Westminster Directory for Public Worship (1645) volgen, houden geen Veertigdagentijd aan, omdat dit onder het evangelie geen enkele feestdag erkent behalve de dag des Heren.

Voor katholieken markeert de wet slechts enkele dagen, en de rest van het seizoen wordt vrijwillig ingevuld; de orthodoxen houden hun strengere regel aan als een ideaal om naar te streven. Hoe dan ook, het vasten wordt gedaan voor God en niet voor de mensen die toekijken. Jezus zei: "wanneer jullie vasten, kijk dan niet somber zoals de huichelaars" (Matteüs 6:16).

Gerelateerde artikelen

• Waarom christenen de Veertigdagentijd vieren
• Bijbelverzen over vasten