Christelijke vastenregels: Wanneer vasten christenen en hoe vast je veilig

Ja, christenen vasten, en Jezus ging ervan uit dat zijn volgelingen dit zouden doen; hij vertelde zijn discipelen wat ze moesten doen “wanneer gij vast” (Matteüs 6:16). De kerken houden sindsdien vastendagen: de vastentijd, vooral Aswoensdag en Goede Vrijdag, en woensdagen of vrijdagen gedurende het jaar. Katholieken en orthodoxen houden zich aan vastgestelde regels, terwijl veel protestantse kerken dit aan de individuele gelovige overlaten.

Maar honger lijden was nooit het enige doel. Jesaja zegt dat het vasten dat God heeft gekozen er een is die mensen bevrijdt en voedt, “om uw brood te delen met de hongerigen” (Jesaja 58:7), en Jezus vraagt om het zo stilletjes te doen dat alleen “uw Vader die in het verborgene ziet” het opmerkt (Matteüs 6:18). Dus we onthouden ons van voedsel, het brood dat we niet eten gaat naar iemand die het nodig heeft, en onze Vader ziet zowel het vasten als het geven.

Praat met uw arts voordat u stopt met eten als u zwanger bent of borstvoeding geeft, als u diabetes of een nieraandoening heeft, als u medicijnen gebruikt die met voedsel moeten worden ingenomen, als u ondergewicht heeft of herstelt van een operatie of ziekte, of als u ooit een eetstoornis heeft gehad. Vraag ook een arts voordat een kind of tiener onder de 18 jaar vast, of een zwakke oudere, die sneller uitgedroogd raakt. Probeer geen droog vasten, waarbij u helemaal geen voedsel of water nuttigt. De Cleveland Clinic waarschuwt dat dit kan leiden tot uitdroging en nierproblemen. Katholieke, orthodoxe en methodistische richtlijnen houden allemaal rekening met zieken.

In de Bijbel betekent vasten dat men gedurende een bepaalde tijd geen voedsel, en soms geen drinken, tot zich neemt, meestal terwijl men bidt, rouwt of berouw toont. De Wet van Mozes stelde elk jaar één dag vast, de Grote Verzoendag, waarop heel Israël zijn “zielen moest verootmoedigen” (Leviticus 16:29).

Andere vastenperiodes werden uitgeroepen wanneer de noodzaak zich voordeed. Voor een veldslag “vastten de stammen van Israël die dag tot de avond” (Rechters 20:26), en voor een gevaarlijke reis riep Ezra een vasten uit “om van Hem een rechte weg voor ons te zoeken” (Ezra 8:21). Nehemia “vastte en bad” toen hij hoorde dat de muur van Jeruzalem was afgebroken (Nehemia 1:4), en de inwoners van Ninevé “riepen een vasten uit en trokken rouwgewaad aan” na de waarschuwing van Jona (Jona 3:5).

Toch lieten de profeten Israël niet denken dat honger alleen het punt was. Zacharia vroeg over vasten dat zeventig jaar lang werd gehouden: “hebt gij wel voor Mij gevast, ja voor Mij?” (Zacharia 7:5), en Jesaja beschreef het vasten dat God verlangt:

Is dit niet de vasten die ik verkies? de banden van goddeloosheid losmaken, de zware lasten ontbinden, en de onderdrukten vrijlaten, en dat je elk juk verbreekt? Is het niet om je brood te delen met de hongerigen, en dat je de verdreven armen in je huis brengt? (Jesaja 58:6–7)

Jezus vastte “veertig dagen en veertig nachten” in de woestijn voordat zijn bediening begon (Matteüs 4:2). In de Bergrede ging hij ervan uit dat zijn volgelingen zouden vasten, en hij vertelde hen om het stilletjes te doen: “wanneer gij vast, zalf uw hoofd en was uw gezicht; opdat gij niet voor de mensen vast, maar voor uw Vader die in het verborgene is” (Matteüs 6:17–18). Toen hem werd gevraagd waarom zijn discipelen niet vastten, antwoordde hij dat ze dat zouden doen zodra hij weg was: “er zullen dagen komen dat de bruidegom van hen weggenomen zal zijn, en dan zullen zij vasten” (Matteüs 9:15).

De eerste kerken vastten zoals hij had gezegd dat ze zouden doen. In Antiochië “vastten en baden” de leiders voordat ze Barnabas en Saulus op hun zending stuurden (Handelingen 13:3), en Paulus en Barnabas stelden oudsten aan nadat ze “met vasten gebeden hadden” (Handelingen 14:23). Paulus noemt “dikwijls vasten” onder de ontberingen van zijn werk (2 Korintiërs 11:27). De King James Version laat Jezus zeggen dat een bepaald soort demon “door niets kan uitgaan dan door gebed en vasten” (Marcus 9:29), terwijl de New International Version, andere manuscripten volgend, alleen “door gebed” leest en opmerkt dat sommige manuscripten “en vasten” toevoegen.

De oudste christelijke vastendagen zijn woensdag en vrijdag, en we weten dit uit de Didache, een kerkelijk handboek dat waarschijnlijk in de tweede eeuw is geschreven: “laat uw vasten niet zijn met de huichelaars, want zij vasten op de tweede en vijfde dag van de week. Vasten liever op de vierde dag en de Voorbereiding (vrijdag).” Hetzelfde boek vraagt degenen die gedoopt gaan worden om van tevoren één of twee dagen te vasten.

Vandaag de dag is de belangrijkste periode Vasten, de weken van voorbereiding voor Pasen, en in de westerse kerken zijn de strengste dagen Aswoensdag en Goede Vrijdag. De Orthodoxe Kerk houdt nog drie vastenseizoenen aan: voor Kerstmis, voor het feest van de apostelen Petrus en Paulus, en voor de Ontslapenis van Maria. En buiten de kalender om vasten christenen nog steeds zoals mensen in de Bijbel deden: voor een moeilijke beslissing, in verdriet en in berouw.

Voor de Latijnse Katholieke Kerk zijn de regels vastgelegd in het Wetboek van Canoniek Recht. Elke vrijdag van het jaar en de vastentijd zijn boetedagen (canon 1250). Katholieken onthouden zich van vlees op alle vrijdagen, tenzij er een hoogfeest op valt, en op Aswoensdag en Goede Vrijdag vasten en onthouden ze zich (canon 1251). Onthouding geldt vanaf 14 jaar, en vasten vanaf 18 jaar “tot het begin van hun zestigste levensjaar” (canon 1252). De Amerikaanse bisschoppen verwoorden het als “vanaf 18 jaar tot 59 jaar”. Elke bisschoppenconferentie mag deze regels aanpassen of andere boetedoeningen vervangen, “vooral werken van naastenliefde en vroomheidsoefeningen” (canon 1253).

De bisschoppen van de Verenigde Staten leggen uit dat een vastendag één volledige maaltijd betekent, plus twee kleinere maaltijden die samen niet gelijk zijn aan een volledige maaltijd. Vloeistoffen zijn op elk moment toegestaan, maar geen vast voedsel tussen de maaltijden door. Elke vrijdag van de vastentijd is een dag van onthouding van vlees, wat betekent het vlees van landdieren en vogels, dus vis en schaaldieren zijn toegestaan. Buiten de vastentijd beëindigden de bisschoppen in 1966 de bindende onthouding op vrijdag en bevalen ze andere boetedoeningen op vrijdag aan, hoewel ze eraan toevoegden: “wij geven de eerste plaats aan onthouding van vlees.”

De bisschoppen verontschuldigen mensen die fysiek of mentaal ziek zijn, inclusief degenen met chronische ziekten zoals diabetes, en vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven. Het vasten voor de communie staat los van deze dagen: katholieken nuttigen geen voedsel of drank, “behalve alleen water en medicijnen”, gedurende ten minste één uur van tevoren, en ouderen, zieken en degenen die voor hen zorgen zijn vrijgesteld (canon 919).

Orthodoxe christenen vasten strenger en gedurende een groter deel van het jaar: een vasten, zoals het Grieks-Orthodoxe Aartsbisdom van Amerika uitlegt, betekent geen vlees, vis, zuivelproducten, olijfolie of wijn, hoewel schaaldieren zijn toegestaan. Ze houden het vasten aan voor de hele Grote Vasten, die begint op Schone Maandag in plaats van Aswoensdag, en voor de Goede Week. Buiten de vastentijd vasten ze elke woensdag, vanwege het verraad van Christus, en elke vrijdag, vanwege zijn kruisiging, behalve in een paar vastenvrije weken, zoals de week na Pasen.

De andere vastenseizoenen zijn de Geboortevastentijd, van 15 november tot 24 december, de Ontslapenisvastentijd, van 1 tot 14 augustus, en de Apostelvastentijd, die eindigt op 28 juni en in lengte varieert met de datum van Pasen. De Orthodoxe Kerk in Amerika voegt eraan toe dat wijn en olijfolie zijn toegestaan op zaterdagen en zondagen in de vastentijd (behalve Stille Zaterdag), en vis op Maria-Boodschap en Palmzondag. Op Goede Vrijdag houden “degenen die de kracht hebben” een volledig vasten.

De Orthodoxe Kerk in Amerika versoepelt deze regels voor iedereen die oud is of een slechte gezondheid heeft, en vertelt mensen om hun geestelijke vader te raadplegen wanneer ze twijfelen. Beginners wordt ook gevraagd om het rustig aan te doen, want het Grieks-Orthodoxe Aartsbisdom adviseert hen om niet met het strikte vasten te beginnen, maar om op de woensdagen en vrijdagen van de vastentijd geen vlees te eten en in latere jaren meer toe te voegen.

De hervormers bleven vasten, maar ze verwierpen het idee dat vasten Gods gunst verdient. De Lutherse Augsburgse Confessie (1530) leert dat christenen zichzelf moeten trainen “met lichamelijke beperkingen”, maar “niet opdat wij genade zouden verdienen”. En er staat: “wij veroordelen het vasten op zichzelf niet, maar de tradities die bepaalde dagen en bepaalde spijzen voorschrijven, met gevaar voor het geweten.” Luthers Kleine Catechismus, sprekend over de voorbereiding op het Heilig Avondmaal, noemt “vasten en lichamelijke voorbereiding” “een goede uiterlijke training”, maar zegt dat degene die werkelijk voorbereid is, degene is die in de woorden van Christus gelooft.

Anglicanen hielden een kalender van vastendagen bij, en het Amerikaanse Book of Common Prayer uit 1928 legt dit vast. Het noemt Aswoensdag en Goede Vrijdag als vastendagen, en het somt de veertig dagen van de vastentijd, de Quatertemperdagen en “alle vrijdagen in het jaar” op als andere vastendagen. Op die dagen, zo staat er, “vereist de Kerk een mate van onthouding die meer in het bijzonder geschikt is voor buitengewone daden en oefeningen van toewijding.” Eerste Kerstdag, Driekoningen en elke vrijdag daartussen zijn uitgezonderd. De presbyteriaanse Westminster Confessie (1646) behandelt “plechtige vasten” als onderdeel van de eredienst voor specifieke gelegenheden, die “op hun eigen tijden en seizoenen” moeten worden gehouden.

John Wesley vastte wekelijks, van donderdag bij zonsondergang tot hij op zondag de Communie ontving, en de Algemene Regels van de Methodisten noemen “vasten of onthouding” onder de praktijken die alle methodisten naar vermogen moeten onderhouden. Wesley waarschuwde ook tegen extreem vasten en drong er bij mensen met een broze gezondheid op aan om niet te vasten van voedsel. De Verenigde Methodistische Kerk geeft vandaag de dag geen officiële regel voor hoe te vasten, en zegt dat vasten kan inhouden dat men activiteiten zoals televisie of sociale media opgeeft.

Een normaal vasten betekent gedurende een bepaalde tijd geen voedsel eten. Een gedeeltelijk vasten betekent dat men bepaalde voedingsmiddelen opgeeft, zoals Daniël deed toen hij drie weken rouwde en “geen smakelijk brood at, noch vlees of wijn in mijn mond kwam” (Daniël 10:3). Het moderne “Daniël-vasten” ontleent zijn naam aan dit vers en aan Daniël 1:12, waar hij vroeg om “peulvruchten om te eten en water om te drinken” gedurende tien dagen. De meeste katholieke en orthodoxe regels zijn van deze aard, aangezien ze maaltijden of soorten voedsel beperken.

Een absoluut vasten betekent dat men ook geen water drinkt. Esther vroeg de Joden van Susan om “drie dagen, nacht of dag, niet te eten of te drinken” (Esther 4:16), en Paulus “at noch dronk” gedurende drie dagen na zijn bekering (Handelingen 9:9). De Cleveland Clinic raadt af om zonder water te gaan, zoals hierboven vermeld. Sommige christenen geven ook tijdelijk iets anders op dan voedsel, en Paulus staat getrouwde stellen toe om zich te onthouden van seks “voor een tijd, opdat gij u aan vasten en gebed kunt wijden” (1 Korintiërs 7:5).

wie	Passage	Hoe lang	Waarvan ze afzagen
De stammen van Israël	Judges 20:26	Eén dag, “tot de avond”	Voedsel
Esther en de Joden van Susan	Esther 4:16	Drie dagen	Eten en drinken
Paulus	Acts 9:9	Drie dagen	Eten en drinken
De mannen van Jabes	1 Samuel 31:13	Zeven dagen, rouwend om Saul	Voedsel
David	2 Samuel 12:16–18	Totdat zijn zoon op de zevende dag stierf	Voedsel
Paulus’ scheepsgenoten	Acts 27:33	Veertien dagen, in een storm	Voedsel
Daniël	Daniel 10:2–3	Drie weken	“Smakelijk brood,” vlees en wijn
Mozes	Exodus 34:28	Veertig dagen, op de berg met God	Brood en water
Jezus	Matthew 4:2	Veertig dagen	Voedsel

Elia’s veertig dagen worden soms aan deze lijst toegevoegd, maar 1 Koningen 19:8 zegt dat hij “at en dronk, en door de kracht van dat voedsel veertig dagen en veertig nachten liep tot aan Horeb.”

Het Nieuwe Testament zegt nooit hoe lang. Vasten in de Bijbel variëren van een deel van een dag tot veertig dagen, en kerkelijke regels worden gemeten in dagen: een katholieke vastendag, een orthodoxe woensdag of vrijdag, een vastentijd. Voor een eerste vasten is één maaltijd of één dag genoeg, en de United Methodist Church adviseert om een arts te raadplegen voordat men een totaal vasten, zonder voedsel en alleen met water, van meer dan 24 uur onderneemt.

De Schrift stelt er geen uur voor vast. Het vasten in Rechters 20:26 duurde “tot de avond”, en Wesley begon zijn wekelijkse vasten op donderdag bij zonsondergang. In de strikte orthodoxe praktijk voor het grootste deel van de vastentijd wordt de enige maaltijd op weekdagen in de middag na de Vespers gegeten. Een katholieke vastendag wordt gemeten aan de hand van de maaltijden, en het vasten voor de communie begint één uur voor de ontvangst. Als u privé vast, kunt u de uren kiezen, bijvoorbeeld van de ene avondmaaltijd tot de volgende.

Bepaal waarom je vast en voor hoe lang voordat je begint, en overleg eerst met je arts als iets uit de bovenstaande veiligheidsinstructies op jou van toepassing is. De Cleveland Clinic adviseert om rustig aan met vasten te beginnen door een paar dagen van tevoren minder te eten, suiker te minderen, eventueel medicijngebruik met je arts te plannen, water te drinken en zware inspanning te vermijden terwijl je niet eet.

Gebruik de tijd die u anders aan eten zou hebben besteed om te bidden en de Schrift te lezen, zoals de kerk in Handelingen samen “vastte en bad”. Houd het vasten stil, zoals Jezus leerde in Matteüs 6:17–18. Een vroegchristelijk boek, de Herder van Hermas, suggereert iets meer: tel op een vastendag wat uw maaltijden zouden hebben gekost en “geef het aan een weduwe, of een wees, of aan iemand in nood.” De Amerikaanse katholieke bisschoppen wijzen op hetzelfde idee in de Rice Bowl van Catholic Relief Services, waar mensen de kosten van overgeslagen maaltijden geven om de hongerigen te voeden. Als u zich ziek voelt, eet dan. Zoals de bisschoppen het verwoorden: “het gezond verstand moet zegevieren, en zieke personen moeten hun gezondheid niet verder in gevaar brengen door te vasten.”

Wanneer u het vasten beëindigt, doe het dan voorzichtig. De Cleveland Clinic raadt aan om uw calorieën over de volgende twee maaltijden te spreiden in plaats van één grote maaltijd te eten, om scherpe veranderingen in de bloedsuikerspiegel en de vermoeidheid die volgt op een zware maaltijd te voorkomen.

De maaltijd die een vasten verbreekt, is een goede maaltijd om te delen. Jesaja’s vasten eindigt met een geopende deur, “dat gij de verdreven armen in uw huis brengt” (Jesaja 58:7), en het brood waar we vanaf zagen, wordt brood op het bord van iemand anders.

---

• Bijbelverzen over vasten
• Gebeden voor het verbreken van een vasten
• Is de vastentijd een verplichte feestdag?