In drie verzen roept Jezus iedereen die vermoeid en belast is op om tot hem te komen, en hij belooft hun rust. Hij vraagt hen zijn juk op zich te nemen, de houten balk die lastdieren verbond, en van hem te leren, want hij is “zachtmoedig en nederig van hart”. Zijn juk, zegt hij, is zacht en zijn last is licht.
In eerste instantie klinkt het als een vreemd geschenk, omdat we vermoeid naar hem toe komen en hij ons iets geeft om te dragen. Maar hij vertelt ons wiens juk het is en wat voor soort leraar het bevestigt, iemand die zachtmoedig en nederig van hart is, en hij belooft dat we daaronder “rust voor onze zielen zullen vinden”. De rust en het juk komen van dezelfde handen naar ons toe.

Wat zegt Mattheüs 11:28-30?
Jezus spreekt deze woorden in de laatste drie verzen van Mattheüs 11, en Mattheüs is het enige van de vier evangeliën dat ze optekent. In de King James Version luiden ze:
28 Kom tot Mij, allen die vermoeid en belast zijn, en Ik zal u rust geven.
29 Neem Mijn juk op u en leer van Mij, want Ik ben zachtmoedig en nederig van hart: en u zult rust vinden voor uw zielen.
30 Want Mijn juk is zacht en Mijn last is licht.
Mattheüs 11:28–30 (King James Version)
Moderne vertalingen zeggen hetzelfde in hedendaags Engels. De New American Bible, de vertaling van de katholieke bisschoppen van de Verenigde Staten, heeft “Come to me, all you who labor and are burdened, and I will give you rest” en “I am meek and humble of heart”. Andere versies, zoals de New American Standard Bible, zeggen “all who are weary and heavy-laden” en “gentle and humble in heart”.
De kernwoorden in het Grieks
| Woorden uit de King James | Griekse woord | Wat het betekent |
|---|---|---|
| arbeid | kopiaō | vermoeid raken door zwoegen, lasten of verdriet |
| zwaar belast | phortizō | beladen met een last |
| zal u rust geven | anapauō | iemand laten stoppen en op krachten laten komen |
| Juk | Zygos | de balk die dieren aan hun werk verbond |
| zachtmoedig | praus | zacht, mild |
| nederig | Tapeinos | bescheiden, laag |
| gemakkelijk | chrēstos | mild, aangenaam, vriendelijk |
| licht | elaphros | licht van gewicht |

Wie zijn “allen die vermoeid en belast zijn”?
Het Griekse werkwoord achter “vermoeid” betekent uitgeput raken door zwoegen, door lasten of door verdriet. “Belast” betekent beladen met een last, en dat werkwoord, phortizō, duikt opnieuw op in het Evangelie van Lucas, wanneer Jezus de wetgeleerden, de experts in de Wet van Mozes, berispt: “jullie beladen mensen met lasten die zwaar zijn om te dragen, en jullie zelf raken de lasten niet met een van jullie vingers aan” (Lucas 11:46).
Christenen hebben niet allemaal hetzelfde gewicht in deze woorden gehoord. De aantekeningen van de New American Bible beschouwen het als de wet “zoals uiteengezet door de schriftgeleerden en Farizeeën”, en ze wijzen op Matteüs 23:4. Toen Johannes Chrysostomus over Matteüs preekte, hoorde hij de oproep veel breder reiken: “Niet deze of gene persoon, maar allen die in angst, in verdriet, in zonden verkeren.” Johannes Calvijn las het nauwer. Jezus, schreef hij, “bedoelt niet in het algemeen degenen die onderdrukt worden door verdriet en kwellingen, maar degenen die overweldigd worden door hun zonden”.
Toch leunde Calvijn ook op het woord “allen”: “Christus sloot allen in, zonder uitzondering, die zwoegen en belast zijn, opdat niemand de poort voor zichzelf zou sluiten door goddeloze twijfels.” Dus wat het gewicht ook blijkt te zijn, Jezus stelt geen voorwaarde aan wie mag komen, behalve dat ze het dragen.

Wat voor soort rust belooft Jezus?
“Ik zal u rust geven” gebruikt een werkwoord dat Thayers Griekse lexicon definieert als “iemand doen ophouden of toestaan te stoppen met enige beweging of arbeid om zijn kracht te herstellen en te verzamelen”. Dit is rust die Jezus aan de vermoeiden geeft, en zij hoeven het niet te verdienen. In vers 29 komt de belofte terug als een zelfstandig naamwoord, “jullie zullen rust vinden voor jullie zielen”.
Die woorden echoën de profeet Jeremia, door wie God tot zijn volk zei: “Staat op de wegen, en ziet, en vraagt naar de oude paden, waar de goede weg is, en wandelt daarin, en gij zult rust vinden voor uw zielen.” Jeremia noteert het antwoord van het volk in hetzelfde vers: “Wij zullen daarin niet wandelen” (Jeremia 6:16). De aantekeningen van de New American Bible wijzen ook op dit vers.
De oude predikers zeiden elk in hun eigen woorden wat die rust inhoudt. Chrysostomus hoorde er meer in dan alleen redding: “Hij zei niet: Ik zal u alleen redden; maar wat veel meer was: Ik zal u in alle veiligheid plaatsen.” Voor Calvijn was het vergeving: “De verlichting die hij belooft, bestaat in de vrije vergeving van zonden, die alleen ons vrede geeft.” Geen van beiden vatte het op als een einde aan het werk, want in de volgende zin geeft Jezus de vermoeiden een juk.

Wat was een juk?
Een juk spande dieren in voor hun werk, en de International Standard Bible Encyclopedia beschrijft het gebruikelijke type in bijbelse landen als een balk die “op de nek rustte”, met staven die “naar beneden uitstaken, waartegen de schouders van de ossen drukten”, vastgebonden met riemen onder de kelen van de dieren. Jukken werden van hout gemaakt: God zegt tegen Jeremia dat hij moet zeggen: “Gij hebt de houten jukken gebroken; maar gij zult voor hen ijzeren jukken maken” (Jeremia 28:13). Een juk verbond meestal twee dieren, dus een gast in een van Jezus’ gelijkenissen verontschuldigt zich met “Ik heb vijf span ossen gekocht” (Lucas 14:19).
De Schrift gebruikt het juk ook als een beeld, vaak van slavernij, zoals wanneer Jesaja vertelt over de dag dat God “het juk van zijn last, en de staf van zijn schouder, de roede van zijn onderdrukker heeft verbroken” (Jesaja 9:4). Soms staat het voor Gods wet, zoals wanneer Jeremia over de groten van zijn tijd zegt dat “dezen het juk tezamen verbroken hebben, en de banden verscheurd” (Jeremia 5:5). En Klaagliederen zegt: “Het is goed voor een man dat hij het juk draagt in zijn jeugd” (Klaagliederen 3:27).
Een vroege christelijke schrijver zegt dat Jezus zelf jukken maakte. In Marcus noemen zijn buren hem “de timmerman” (Marcus 6:3), en Justinus de Martelaar, schrijvend in de tweede eeuw, zegt dat hij als timmerman werkte en “ploegen en jukken maakte”, hoewel de Evangeliën zelf niet zeggen wat hij maakte.

Hoe spraken Joodse leraren over het juk?
Lang voordat Jezus sprak, gebruikte de Joodse geschriften het juk als iets goeds om op te nemen. Het boek Sirach, ook wel Ecclesiasticus genoemd, is een Joods wijsheidsboek geschreven in de tweede eeuw voor Christus, tussen 190 en 170 v.Chr. volgens de berekening van de Catholic Encyclopedia. Het laatste hoofdstuk sluit af met een uitnodiging (Sirach 51:23-27, genummerd 51:31-35 in de Douay-Rheims), en in de Douay-Rheims-vertaling zegt de spreker: “Kom tot mij, gij ongeleerden, en verzamel u in het huis van tucht.” Hij vervolgt: “buig uw nek onder het juk, en laat uw ziel tucht ontvangen”, en dan: “Zie met uw ogen hoe ik een weinig gezwoegd heb, en veel rust voor mijzelf heb gevonden.” De aantekeningen van de New American Bible noemen Matteüs 11:28-29 “vergelijkbaar met Ben Sirachs uitnodiging om wijsheid te leren en zich aan haar juk te onderwerpen”.
Latere Joodse leer behield hetzelfde beeld. Elke dag reciteren Joden het Sjema, dat begint met “Hoor, o Israël: De Heer onze God is één Heer” (Deuteronomium 6:4), en de Misjna, de verzameling rabbijnse leer bewerkt door Rabbi Jehoeda de Vorst, legt uit waarom die passage voor de volgende in het gebed komt. Rabbi Josua ben Korcha gaf de reden: “Zodat men eerst het juk van het Koninkrijk der Hemelen op zich zou nemen en daarna het juk van de geboden op zich zou nemen.” Een ander gezegde, in het traktaat Avot van de Misjna, luidt: “wie het juk van de Thora op zich neemt, van hem wordt het juk van de regering en het juk van wereldse zorgen weggenomen”. De Jewish Encyclopedia vat het idee samen: “Het juk van Gods Koninkrijk—het juk van de Thora—schenkt vrijheid van andere jukken”.
Rabbi Jehoeda stierf rond 220 n.Chr., dus deze uitspraken werden lang na Jezus’ tijd opgeschreven, en het zijn geen woorden die Jezus citeerde. Wat ze laten zien is hoe Joodse leraren over Gods juk spraken. Net als Sirach behandelen ze een juk dat voor God wordt opgenomen als iets welkoms, en het gezegde in Avot voegt eraan toe dat het een persoon bevrijdt van andere jukken.
Tegen die achtergrond valt de nadruk in Jezus’ woorden op “mijn”. De International Standard Bible Encyclopedia verwoordt het zo: het contrast “is niet tussen ‘juk’ en ‘geen juk’, maar tussen ‘mijn leer’ (licht juk) en ‘de huidige schriftgeleerde leer’ (zwaar juk)”. Matteüs toont de leer waar Jezus zijn juk tegenover stelde in hoofdstuk 23. Daar zegt Jezus: “De schriftgeleerden en de Farizeeën zitten op de stoel van Mozes,” en zegt tegen de menigten: “Al wat zij u zeggen dat gij onderhoudt, onderhoudt dat en doet het; maar doet niet naar hun werken: want zij zeggen het, en doen het niet” (Matteüs 23:2-3). Dan noemt hij het zware juk: “zij binden zware lasten die moeilijk te dragen zijn, en leggen die op de schouders van mensen; maar zij zelf willen ze niet met een van hun vingers verplaatsen” (Matteüs 23:4). De aantekeningen van de New American Bible verbinden de last van Matteüs 11:28 met dat vers, en lezen vers 29 in hetzelfde licht: Jezus nodigt de belasten uit “om het juk van gehoorzaamheid aan zijn woord op zich te nemen”.

Waarom zegt Jezus dat Hij “zachtmoedig en nederig van hart” is?
Het Griekse woord voor “zachtmoedig” is degene die Jezus gebruikt in de Beatitudes: “Zalig zijn de zachtmoedigen: want zij zullen de aarde beërven” (Matteüs 5:5). Matteüs gebruikt het opnieuw wanneer Jezus Jeruzalem binnenrijdt: “Zie, uw Koning komt tot u, zachtmoedig, en zittend op een ezel” (Matteüs 21:5). “Nederig” vertaalt een woord voor bescheiden of laag.
Jezus beschrijft zichzelf op deze manier vlak nadat hij heeft gezegd: “Alle dingen zijn mij door mijn Vader overgeleverd” (Matteüs 11:27). Dus degene die alle dingen van de Vader heeft ontvangen, noemt zichzelf zachtmoedig en nederig, en het is van hem dat de vermoeiden wordt gevraagd te leren.
“Leer van mij” maakt het juk tot een kwestie van zowel een voorbeeld volgen als een woord gehoorzamen. Calvijn las het als een oproep tot navolging: “wanneer zijn voorbeeld ons aan zachtmoedigheid en nederigheid heeft gewend, zullen we zijn juk niet langer als lastig ervaren.”

Hoe kan een juk zacht zijn en een last licht?
“Zacht” vertaalt chrēstos, en Thayers lexicon geeft de betekenis hier als “hanteerbaar, d.w.z. mild, aangenaam (tegenover hard, streng, scherp, bitter)”. Gezegd van mensen betekent hetzelfde woord vriendelijk: Jezus gebruikt het voor God, die “vriendelijk is voor de ondankbaren en de bozen” (Lucas 6:35), en Petrus schrijft over degenen die “geproefd hebben dat de Heer goedertieren is” (1 Petrus 2:3). “Licht” is simpelweg het gewone woord voor licht in gewicht, het woord dat Paulus gebruikt voor “onze lichte verdrukking, die van korte duur is” (2 Korintiërs 4:17).
Dus Jezus neemt het juk of de last niet weg; hij noemt ze zacht en licht. Chrysostomus merkte op hoe hij de woorden paarde: “Zo sprak Hij zowel over een juk, en noemde het zacht; noemde zowel een last, en voegde eraan toe dat deze licht was; opdat u er niet voor zou vluchten als zijnde zwaar, noch ze zou verachten als zijnde te gemakkelijk.”
Prekend over deze verzen, nam Augustinus het bezwaar op dat bij iedereen opkomt. Sommige mensen, zei hij, kijken naar gelovigen die “heen en weer geslingerd en geoefend worden door zulke grote moeilijkheden in de wereld, dat ze niet van arbeid naar rust geroepen lijken te zijn, maar eerder van rust naar arbeid”. Zijn antwoord was liefde: mensen verdragen hard werk, gevaar en pijn voor wat ze liefhebben, en “liefde maakt alles, de moeilijkste en meest verontrustende dingen, volkomen gemakkelijk, en bijna niets.” Over Christus’ juk zei hij: “als het nauw is” [smal] “voor de weinigen die het kiezen, toch is het gemakkelijk voor allen die het liefhebben.” De eerste brief van Johannes zegt hetzelfde in één regel: “zijn geboden zijn niet zwaar” (1 Johannes 5:3).
De verzen vragen dus iets van ons, naast het aanbieden van rust: we moeten komen, opnemen en leren. Ze beloven nooit dat werk of verdriet zal eindigen. Ze beloven rust voor de ziel, gegeven door een leraar die zachtmoedig en nederig is, onder een juk dat hij zacht noemt.

Wat is de context van Mattheüs 11:28-30?
Deze verzen sluiten een hoofdstuk vol twijfel en weigering af. Daarin stuurt Johannes de Doper, vanuit de gevangenis, om Jezus te vragen: “Bent u degene die komen zou, of moeten we een ander verwachten?” (Matteüs 11:3). Jezus vergelijkt zijn generatie met kinderen op de markt die noch willen dansen, noch willen rouwen. Dan verwijt hij de steden “waarin de meeste van zijn krachtige werken gedaan waren, omdat ze zich niet bekeerden” (Matteüs 11:20): Chorazin, Betsaïda en Kapernaüm. De aantekeningen van de New American Bible zeggen dat dit deel van Matteüs “gaat over de groeiende tegenstand tegen Jezus”.
Dan volgt het gebed dat rechtstreeks leidt naar de uitnodiging:
25 Te dien tijde antwoordde Jezus en zei: Ik dank U, Vader, Heere van de hemel en de aarde, dat U deze dingen voor de wijzen en verstandigen verborgen hebt, en ze aan de kinderkens geopenbaard hebt.
26 Ja, Vader, want zo is het welgevallig geweest voor U.
27 Alle dingen zijn mij door mijn Vader overgegeven; en niemand kent de Zoon dan de Vader, en niemand kent de Vader dan de Zoon, en hij aan wie de Zoon het wil openbaren.
Matteüs 11:25–27 (Statenvertaling)
Waar de King James Version “babes” heeft, heeft de New American Bible “de kinderlijken”. Alleen de Zoon kent de Vader, en hij toont de Vader aan wie hij wil, en zijn eerstvolgende woorden zijn “Kom tot mij”. Degene die als enige de Vader bekend kan maken, wendt zich tot de vermoeiden en vraagt hen te komen. Chrysostomus volgde dezelfde volgorde: Jezus “duidde eerst Zijn onuitsprekelijke macht aan”, en “nodigt hen daarna uit”.
Lucas heeft hetzelfde gebed (Lucas 10:21-22) maar niet de uitnodiging. Vlak na de uitnodiging vertelt Matteüs over twee geschillen over de Sabbat, de rustdag. De eerste begint: “Te dien tijde ging Jezus op de sabbat door de korenvelden,” en eindigt: “Want de Zoon des mensen is Heere, ook van de sabbat” (Matteüs 12:1, 8).

Hoe gebruiken kerken deze verzen?
Kerken lezen deze verzen hardop voor tijdens de eredienst. In sommige jaren stelt het katholieke lectionarium Matteüs 11:25-30 in als het Evangelie voor het Hoogfeest van het Heilig Hart van Jezus en voor de veertiende zondag door het jaar, en in andere jaren komt het Heilig Hart-Evangelie uit Johannes. De Orthodoxe Kerk in Amerika vermeldt Matteüs 11:27-30 bij de lezingen voor 17 januari, wanneer zij de heilige Antonius de Grote herdenkt. Handels Messiah eindigt het eerste deel met dit gedeelte: een aria zingt “Kom tot Hem, allen die vermoeid zijn”, en het koor antwoordt: “Zijn juk is zacht, en zijn last is licht.”
In de Communiedienst van het Book of Common Prayer uit 1928, dat van 1928 tot 1978 door de Episcopal Church in de Verenigde Staten werd gebruikt, belijden de mensen samen hun zonden en zeggen daarover: “De herinnering eraan is ons smartelijk; de last ervan is ondraaglijk.” Na de absolutie zegt de priester: “Hoor wat voor troostrijke woorden onze Heiland Christus spreekt tot allen die zich waarlijk tot hem bekeren.” “Troostrijk” heeft hier de oude betekenis van troost gevend, en zwoegen betekent met pijn arbeiden. Dus de mensen die hun last zojuist ondraaglijk hebben genoemd, horen dit vers als eerste, in ouder Engels: “Kom tot mij, allen die zwoegt en belast bent, en ik zal u verkwikken.”


Een reactie plaatsen