Denominaties vergeleken118 artikelen

Presbyterianen versus protestanten: Presbyterianen zijn protestanten die worden bestuurd door ouderlingen



  • Presbyterianen zijn protestanten uit de gereformeerde traditie. Hun naam komt van het Griekse presbyteros, “oudere”, omdat ouderlingen hun kerken besturen, zoals in het Nieuwe Testament waar Paulus en Barnabas “in elke gemeente ouderlingen voor hen aanstelden” (Handelingen 14:23).
  • John Knox keerde in 1559 vanuit Genève terug naar Schotland en in 1560 nam het Schotse parlement de Scots Confession aan, die grotendeels door Knox was geschreven.
  • De Westminster Confession van 1646 en de bijbehorende catechismussen, in 1647 aangenomen door de Church of Scotland, zijn “de primaire standaard voor de presbyteriaanse tak van de gereformeerde familie” geweest.
  • Presbyterianen dopen gelovigen en hun kinderen, net als lutheranen en anglicanen, en leren dat Christus “geestelijk aanwezig is voor het geloof van de gelovigen” in het Heilig Avondmaal.
  • In Duitsland evangelisch betekent protestants, en in heel Latijns-Amerika worden “protestants” en “evangelisch” vaak voor dezelfde kerken gebruikt, dus presbyteriaanse kerken gelden daar als evangelisch.
  • Tijdens de Engelse Revolutie wilden de presbyterianen een nationale kerk en een vergelijk met Karel I; de independenten, gesteund door het leger, wonnen na Pride’s Purge op 6 december 1648, en de koning werd onthoofd op 30 januari 1649.
  • De grootste presbyteriaanse kerken zijn onder meer de Presbyterian Church of Korea (Tonghap), met 2.140.910 leden, en de Presbyterian Church (U.S.A.), met 1.019.003 leden, beide aan het eind van 2025.
Denominaties vergelekenBekijk alle 118 artikelen in deze reeks

Presbyterianen zijn protestantse christenen wiens kerken worden bestuurd door ouderlingen. Hun traditie kreeg in de 16e eeuw in Schotland vorm onder John Knox, een leerling van Johannes Calvijn, en vandaag de dag heeft ze grote kerken in Zuid-Korea, de Verenigde Staten en Schotland. Dus ja, presbyterianen zijn protestanten uit de gereformeerde familie.

De naam vertelt u het meeste over wat er anders is. Het komt van het Griekse woord presbyteros, “oudere”. Ouderlingen die door de leden worden gekozen, leiden elke gemeente en zij komen samen met ouderlingen uit andere gemeenten in regionale en nationale vergaderingen. Andere protestantse kerken worden geleid door bisschoppen of laten elke gemeente zichzelf besturen. Elke presbyteriaan is een protestant en een christen. Wat presbyterianen onderscheidt, is dit bestuur door ouderlingen en de gereformeerde leer van de Westminster Confession.

Om te zien wat presbyteriaanse en gereformeerde kerken leren naast wat protestanten leren over 55 vragen, opent u onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties.

Wie zijn de presbyterianen?

Presbyterianen baseren zich op de kerken uit het Nieuwe Testament, die vol waren met ouderlingen. Paulus en Barnabas “stelden in elke gemeente ouderlingen voor hen aan” (Handelingen 14:23), en Paulus liet Titus achter op Kreta om “in elke stad ouderlingen aan te stellen” (Titus 1:5). Petrus zelf schrijft aan de kerken als een van hen: “De ouderlingen onder u vermaan ik, die ook een ouderling ben” (1 Petrus 5:1). En toen er een moeilijk geschil ontstond in de vroege kerk, beslechtte niet één man het. “De apostelen en de ouderlingen kwamen samen om deze zaak te overwegen” (Handelingen 15:6). Dat beeld van gelovigen die samen zitten om Gods wil te vinden, is het hart van het presbyteriaanse leven.

In de zestiende eeuw organiseerde Calvijn de kerk in Genève onder predikanten en gekozen ouderlingen. John Knox, een Schotse priester die een protestantse prediker was geworden, diende tot 1559 een gemeente van Engelse ballingen in Genève. Dat jaar keerde hij terug naar Schotland, waar hij toezicht hield op de voorbereiding van de constitutie en de eredienst van de Gereformeerde Kerk. In 1560 nam het Schotse parlement de Scots Confession aan, grotendeels geschreven door Knox, en schafte de jurisdictie van de paus af. De Church of Scotland groeide voort uit die regeling.

Het document waar de meeste presbyteriaanse kerken nog steeds aan vasthouden, kwam uit Engeland. In 1643 riep het Engelse parlement een vergadering van predikanten bijeen in Westminster, en vijf Schotse predikanten namen deel aan de debatten. Het resulteerde in de Westminster Confession of Faith van 1646 en de Grote en Kleine Catechismus, die in 1647 door de Church of Scotland werden aangenomen. Waar presbyteriaanse kerken ook zendelingen hebben gestuurd, zo stelt het Book of Confessions van de PC(USA), zijn deze “de primaire standaard voor de presbyteriaanse tak van de gereformeerde familie” geweest. In Amerika nam de koloniale presbyteriaanse synode ze in 1729 aan, en John Witherspoon, een Schotse predikant die het college in Princeton leidde, was de enige geestelijke die de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring ondertekende.

Hier zijn enkele van de bekendste presbyteriaanse kerken van vandaag, met hun laatst gerapporteerde ledental:

  • De Presbyterian Church of Korea (Tonghap): 2.140.910 aan het eind van 2025.
  • De Presbyterian Church (U.S.A.): 1.019.003 aan het eind van 2025.
  • De Presbyterian Church in America: 400.751 aan het eind van 2024, inclusief gedoopte kinderen (313.001 belijdende leden).
  • De Church of Scotland: 229.000 aan het eind van 2025.

Een traditie die in Schotland is ontstaan, heeft nu haar grootste kerk in Korea.

Hoe verschillen presbyterianen van andere protestanten?

Vraag Presbyteriaans Luthers en anglicaans Baptist
Wie bestuurt de kerk? Ouderlingen, in kerkenraden, classes en synodes bisschoppen Elke gemeente
Wie wordt gedoopt? Gelovigen en hun zuigelingen Gelovigen en hun zuigelingen Alleen gelovigen
Christus in het Heilig Avondmaal Geestelijk aanwezig voor het geloof Werkelijk aanwezig (Luthers); geestelijk ontvangen (Anglicaans) Een gedenkteken (Baptistische geloofsbelijdenis); geestelijk aanwezig (1689 Confessie)
Hoofdbelijdenis Westminster Confessie Augsburgse Confessie; Dertig-negen Artikelen Baptistische geloofsbelijdenis; 1689 Confessie

Elke kolom beslaat verschillende kerken en de praktijk verschilt binnen elke familie. De Lutherse en Anglicaanse kolom beschrijft de Evangelical Lutheran Church in America en de Church of England.

Het bestuur is het verschil in de naam. De Westminster Confessie stelt dat “de Heer Jezus, als Koning en Hoofd van zijn kerk, daarin een bestuur heeft aangesteld, in de hand van kerkelijke ambtsdragers,” en dat “er zulke vergaderingen zouden moeten zijn die gewoonlijk synodes of concilies worden genoemd.” Anglicaanse kerken worden geleid door bisschoppen, en elk van de 65 synodes van de Evangelical Lutheran Church in America kiest een bisschop. Baptisten leggen het gezag bij de plaatselijke kerk; de Southern Baptist geloofsbelijdenis noemt een kerk “een autonome plaatselijke gemeente van gedoopte gelovigen.” Drie antwoorden op één vraag, wie Gods volk moet leiden, en elke kerk leest het Nieuwe Testament om dit te vinden.

Wat betreft de doop staan Presbyterianen op één lijn met Lutheranen en Anglicanen. De Westminster Confessie stelt dat “niet alleen zij die daadwerkelijk geloof in en gehoorzaamheid aan Christus belijden, maar ook de kinderen van één of beide gelovige ouders, gedoopt moeten worden.” Baptisten dopen alleen degenen die geloof belijden.

Wat betreft het Avondmaal nemen Presbyterianen een middenpositie in. Westminster leert dat waardige ontvangers “geestelijk Christus, de gekruisigde, ontvangen en zich ermee voeden,” waarbij zijn lichaam en bloed “even werkelijk, maar geestelijk, aanwezig zijn voor het geloof van de gelovigen in die verordening, als de elementen zelf aanwezig zijn voor hun uiterlijke zintuigen.” Lutheranen leren “dat het Lichaam en Bloed van Christus werkelijk aanwezig zijn,” en de Southern Baptist geloofsbelijdenis noemt het Avondmaal een handeling waarmee gelovigen “de dood van de Verlosser gedenken.” Baptisten die de 1689 Confessie aanhangen, houden de woorden van Westminster bijna ongewijzigd en belijden dat Christus “geestelijk aanwezig is voor het geloof van de gelovigen in die verordening.”

Onder al deze verschillen ligt een groot gedeeld geloof. Met de meeste Protestanten rekent de Westminster Confessie “slechts twee sacramenten die door Christus onze Heer in het Evangelie zijn ingesteld; dat wil zeggen, de doop en het Avondmaal van de Heer,” en het noemt de Schrift “de hoogste rechter door wie alle religieuze geschillen moeten worden beslecht.” De overtuigingen die Presbyterianen delen met andere christenen, vanaf de geloofsbelijdenissen, zijn het onderwerp van Christendom: Wat christenen al 2000 jaar geloven, een gratis cursus.

De verschillen met de Katholieke Kerk gaan dieper dan al deze, en Presbyteriaan vs Katholiek zet ze uiteen.

Geloven Presbyterianen in predestinatie?

De Westminster Confessie doet dat wel, hoewel Presbyteriaanse kerken het op verschillende manieren hanteren. Het leert dat “door het besluit van God, tot openbaring van zijn heerlijkheid, sommige mensen en engelen voorbestemd zijn tot het eeuwige leven; en anderen voorbeschikt zijn tot de eeuwige dood.” Geen enkele leer is nauwer verbonden met de naam van Calvijn, en geen enkele is moeilijker te horen.

De PC(USA) behoudt Westminster als een van de twaalf belijdenissen, en de editie bevat een Verklarende Verklaring, toegevoegd in 1903, die het “de gezaghebbende interpretatie van Hoofdstuk III” noemt. Het stelt dat Gods eeuwige besluit “in harmonie wordt gehouden met de leer van zijn liefde voor de hele mensheid,” en dat “niemand wordt veroordeeld behalve op grond van zijn zonde.”

Presbyterianen zijn niet de enige protestanten die spreken over Predestinatie. De 39 Artikelen van de Kerk van Engeland stellen dat “Predestinatie tot het Leven het eeuwige voornemen van God is,” en zij beschrijven enkel predestinatie tot het leven. Niet elke protestantse kerk onderwijst predestinatie in deze termen.

Is een presbyteriaanse kerk evangelisch?

Het hangt ervan af waar je woont, omdat het woord op verschillende plaatsen verschillende dingen betekent.

In Duitsland, evangelisch betekent Protestant. Lutherse, Gereformeerde en verenigde kerken zijn allemaal evangelisch, en de Protestantse kerken van Duitsland vallen in die drie families. De Duitse verwanten van de Presbyterianen zijn de Gereformeerde kerken, die hun lijn terugvoeren naar Calvijn en Zwingli en de Heidelbergse Catechismus van 1563 waarderen. Dus een Presbyteriaan is evangelisch in de Duitse zin, en het verschil met een Duitse Protestant is het verschil tussen de Gereformeerde en de Lutherse lijn.

In Latijns-Amerika, evangelisch werkt het op dezelfde manier. Het Pew Research Center ontdekte dat daar “‘Protestants’ en ‘evangelisch’ vaak door elkaar worden gebruikt,” en het rekent Presbyterianen tot de historische Protestantse kerken, naast Baptisten, Methodisten en Lutheranen. Een Presbyteriaanse kerk daar is een evangelische kerk. Veel evangelischen in de regio behoren tot Pinksterkerken, dus als je op bezoek bent, zal het verschil dat je opmerkt meestal in de aanbidding zitten: Pinksterdiensten zoeken vaak naar wat gelovigen “gaven van de Heilige Geest” noemen, zoals genezing en spreken in tongen.

In Frankrijk komen Presbyteriaans en Protestant samen in dezelfde kerk. De Verenigde Protestantse Kerk van Frankrijk, gevormd in 2012 uit de Gereformeerde en Lutherse kerken, beschrijft haar bestuur als presbyteriaans-synodaal, uitgevoerd door gekozen raden en vergaderingen onder Christus als het enige hoofd van de kerk.

In de Verenigde Staten noemt “evangelisch” een beweging die door veel Protestantse kerken loopt; de National Association of Evangelicals zegt dat het “Gereformeerde, Heiligings-, Anabaptistische, Pinkster-, Charismatische en andere tradities samenbrengt.” Amerikaanse Presbyterianen vallen aan beide kanten van de lijn. Het Pew Research Center rekent de Presbyterian Church in America, de Evangelical Presbyterian Church, ECO en de Orthodox Presbyterian Church tot de evangelische Protestantse traditie, en de Presbyterian Church (U.S.A.) tot de hoofdstroomtraditie. Twee daarvan dragen het woord in hun naam, en PCUSA versus PCA vergelijkt de twee grootste.

Hoe verschilden presbyterianen en independenten tijdens de Engelse Revolutie?

Ze waren het oneens over wie de kerk moest besturen, en de ruzie eindigde met de dood van een koning. Tijdens de burgeroorlogen van de jaren 1640 wilden de Presbyterianen in het Parlement een nationaal systeem van kerkbestuur. Een verordening van maart 1646 stelde een beperkt Presbyteriaans systeem in Engeland in, onder toezicht van het Parlement, hoewel het nooit uitgroeide tot een nationale kerk. De Independenten wilden godsdienstvrijheid voor degenen die geen katholiek waren, en een volledige scheiding van kerk en staat. Ze waren sterk in het New Model Army, en Oliver Cromwell steunde hen.

Na de eerste burgeroorlog werden de Presbyterianen de leidende factie in het Lagerhuis. Met de Schotten achter zich riepen ze op om het New Model Army te ontbinden en tot een schikking met de koning te komen. De Tweede Burgeroorlog van 1648 verhardde de splitsing. De Presbyterianen zochten een verdrag met Karel; de Independenten eisten dat hij voor het gerecht zou worden gebracht.

Het leger koos de kant van de Independenten. Op 6 december 1648 blokkeerden en arresteerden soldaten onder kolonel Thomas Pride parlementsleden die zij als tegenstanders beschouwden, een gebeurtenis die bekend staat als Pride’s Purge, en de Presbyterianen verloren hun greep op het Lagerhuis. De overgebleven leden, bekend als de Rump, keurden het proces tegen de koning goed. Karel werd op 27 januari 1649 veroordeeld en drie dagen later, op 30 januari, onthoofd buiten het Banqueting House in Whitehall. De Presbyterianen veroordeelden de executie, en de hoop op een nationale Presbyteriaanse kerk in Engeland eindigde met de zuivering. Het is een droevig hoofdstuk: christenen die het over zoveel eens waren, die een vraag over kerkbestuur beslechtten met soldaten voor de deur.

De Presbyterianen en Independenten waren beide Puriteinen, Protestanten die wilden dat de Church of England verder werd hervormd, en Puriteinen vs Protestanten verklaart de bredere beweging. Het betere patroon was al die tijd al in de Schrift aanwezig, toen een kerk verdeeld raakte over een moeilijke vraag en “de apostelen en de ouderlingen kwamen bijeen om deze zaak te overzien” (Handelingen 15:6).


Meer uit deze reeksDenominaties vergelekenBekijk alle 118 artikelen



Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...