Luthers vs. Presbyteriaans: Wat is het verschil?

Denominaties vergelekenBekijk alle 117 artikelen in deze reeks

Lutheranen en presbyterianen komen beiden voort uit de Reformatie en beiden leren dat zondaars door genade door geloof rechtvaardig worden gemaakt voor God. Ze verschillen op vier punten: het Heilig Avondmaal, Predestinatie, hoe de kerk wordt bestuurd en hoeveel ceremonie er in de eredienst thuishoort. Wat betreft het Avondmaal houden Lutheranen vast aan de overtuiging dat het lichaam en bloed van Christus aanwezig zijn in het brood en de wijn.

Het scherpste van deze verschillen betreft een maaltijd, en beide partijen zijn het er al bijna vijfhonderd jaar niet over eens. Toen Luther en Ulrich Zwingli, de hervormer van Zürich, elkaar in 1529 in Marburg ontmoetten, konden ze het niet eens worden over de wijze waarop Christus in het brood aanwezig is. Daarom schreven ze een verzoek op: dat beide partijen "jegens de ander christelijke liefde betonen, voor zover het respectievelijke geweten dit toelaat." Lutheranen en Presbyterianen beginnen nog steeds aan dezelfde tafel, met dezelfde woorden van Jezus: "Neem, eet, dit is Mijn lichaam" (Mattheüs 26:26).

De lutherse kerken groeiden, in de woorden van de Evangelical Lutheran Church in America, voort uit "Maarten Luthers inspanningen om de kerk te hervormen" in de zestiende eeuw, en hun belangrijkste belijdenis, de Augsburgse Confessie, werd in 1530 aan keizer Karel V gepresenteerd. Presbyteriaanse kerken behoren tot de gereformeerde traditie die in Genève door Johannes Calvijn werd gevormd en door John Knox naar Schotland werd gebracht. Hun klassieke belijdenis is de Westminster Confessie, met de bijbehorende Grote en Kleine Catechismus (1647), en hun naam komt van het Griekse woord voor ouderling.

Om te zien wat Lutheranen leren naast wat Presbyteriaanse en Gereformeerde kerken leren over 55 vragen, open onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties.

Onderwerp	Luthers	Presbyteriaans
Begon met	Maarten Luther	Johannes Calvijn in Genève; John Knox in Schotland
Belangrijkste belijdenissen	Augsburgse Confessie (1530), Kleine Catechismus, Concordiaboek	Westminster Confessie en Catechismussen (1647)
Hoe zondaars worden gered	Door genade, door het geloof	Door genade, door het geloof
Laatste Avondmaal	Christus' lichaam en bloed aanwezig onder het brood en de wijn	Christus ontvangen "werkelijk en in waarheid", maar geestelijk, door het geloof
Predestinatie	God koos degenen die gered worden; niemand is gekozen voor verdoemenis	God koos sommigen voor het leven en ging aan anderen voorbij
Kan een gelovige afvallen?	Ja	Nee: de uitverkorenen volharden tot het einde
Doop van zuigelingen	Ja; de doop “werkt vergeving van zonden”	Ja; het effect is niet gebonden aan het moment
Kerkbestuur	Verschilt: bisschoppen in de ELCA, een president in de LCMS	Ouderlingen, in kerkenraden, classes en synodes
Aanbidding	Historische liturgie behouden	Beperkt tot wat de Schrift voorschrijft
Grootste Amerikaanse kerken	ELCA, LCMS	PCUSA, PCA

Waarin deze twee kerken verschillen

Elk antwoord is geciteerd uit de eigen documenten van de kerk of uit een van onze artikelen.

Zaligheid verliezen

Luthers

Zij veroordelen de wederdopers, die ontkennen dat zij die eens gerechtvaardigd zijn, de Heilige Geest kunnen verliezen.

Vertaald uit Confessio Augustana, Artikel XII (Over boetvaardigheid)

Presbyteriaans en gereformeerd

Zij die God in zijn Geliefde aangenomen, krachtdadig geroepen en door zijn Geest geheiligd heeft, kunnen noch geheel noch eindelijk afvallen van de staat der genade, maar zullen daarin zekerlijk volharden tot het einde, en eeuwig behouden worden.

Vertaald uit Westminster Confessie, hoofdstuk 17.1

Doop

Luthers

Van de Doop leren zij dat hij tot zaligheid noodzakelijk is, en dat door de Doop Gods genade wordt aangeboden, en dat kinderen gedoopt moeten worden, die, door de Doop aan God aangeboden, in Gods genade worden aangenomen.

Vertaald uit Confessio Augustana, Artikel IX (Over de doop)

Presbyteriaans en gereformeerd

De doop is een sacrament van het nieuwe testament, door Jezus Christus ingesteld, niet alleen voor de plechtige opneming van de gedoopte in de zichtbare kerk; maar ook om hem te zijn een teken en zegel van het verbond der genade, van zijn inlijving in Christus, van wedergeboorte, van vergeving der zonden en van zijn overgave aan God, door Jezus Christus, om in nieuwheid des levens te wandelen.

Vertaald uit Westminster Confessie, hoofdstuk 28.1

Communie

Luthers

Wij geloven, leren en belijden dat in het Heilig Avondmaal het lichaam en bloed van Christus waarachtig en wezenlijk aanwezig zijn, en waarachtig met het brood en de wijn worden uitgedeeld en ontvangen.

Vertaald uit Concordieformule, Epitome, Artikel VII (Het avondmaal des Heren), 1

Presbyteriaans en gereformeerd

Het Avondmaal des Heren is een sacrament waarin, door het geven en ontvangen van brood en wijn naar de instelling van Christus, zijn dood wordt verkondigd; en de waardige ontvangers worden, niet op lichamelijke en vleselijke wijze, maar door het geloof deelgenoten van zijn lichaam en bloed, met al zijn weldaden, tot hun geestelijke voeding en groei in genade.

Vertaald uit Westminster Kleine Catechismus, vr. 96

Wie ter tafel gaat

Luthers

Leden in goede staat van de LCMS en haar zusterkerken mogen deelnemen aan het Avondmaal in gemeenten van de LCMS. Deze praktijk, die wisselend wordt aangeduid als nauwe, gesloten of besloten Communie, staat tegenover de open Communie, waarbij iedereen die dat wenst mag deelnemen, ongeacht geloofsbelijdenis of lidmaatschap.

Vertaald uit LCMS, Wat wij geloven, Veelgestelde vragen (lcms.org)

Presbyteriaans en gereformeerd

De uitnodiging tot het Avondmaal des Heren strekt zich uit tot allen die gedoopt zijn, gedenkend dat toegang tot de tafel geen recht is dat aan de waardigen wordt verleend, maar een voorrecht dat wordt geschonken aan de onwaardigen die komen in geloof, berouw en liefde (W-3.0409).

Vertaald uit PC(USA) Book of Order 2025-2027, G-1.0404

Sacramenten

Luthers

Daarom zijn de Doop, het Heilig Avondmaal en de Absolutie, die het Sacrament van de Boete is, waarlijk Sacramenten. Want deze riten hebben Gods gebod en de belofte van genade, die aan het Nieuwe Testament eigen is.

Vertaald uit Apologie van de Confessio Augustana, Artikel XIII (Over het aantal en het gebruik van de sacramenten)

Presbyteriaans en gereformeerd

Er zijn slechts twee sacramenten door Christus onze Heer in het Evangelie ingesteld; te weten de doop en het Avondmaal des Heren: welke van beide door niemand mogen worden bediend dan door een wettig geordende dienaar des Woords.

Vertaald uit Westminster Confessie, hoofdstuk 27.4

Kerkbestuur

Luthers

Elke synode kiest een bisschop om toezicht te houden op haar ambt en bestuur. Samen met de voorzittende bisschop en de secretaris van de ELCA vormen deze 65 bisschoppen de Conferentie van Bisschoppen, die leiding, raad en visie biedt aan de gehele kerk.

Vertaald uit ELCA, Kerkstructuur: synoden (de LCMS wordt geleid door een gekozen president)

Presbyteriaans en gereformeerd

Deze kerk wordt door presbyters bestuurd, dat wil zeggen regerende ouderlingen en onderwijzende ouderlingen (ook wel dienaren van het Woord en het Sacrament genoemd).

Vertaald uit PC(USA) Book of Order 2025-2027, F-3.0202

Vrouwelijke ambtsdragers

Luthers

Wij geloven dat vrouwen mogen deelnemen aan ambten en werkzaamheden van het openbare ambt, behalve waar dat werk gezag over mannen met zich meebrengt (1 Timotheüs 2:11,12). Dit betekent dat vrouwen niet als predikant mogen dienen en ook niet mogen deelnemen aan vergaderingen van de kerk op een wijze waarbij zij gezag over mannen uitoefenen (1 Korinthe 11:3; 14:33-35).

Vertaald uit WELS, This We Believe (Dit geloven wij), Kerk en ambt, 10 (de LCMS is het eens; de ELCA ordent vrouwen)

Presbyteriaans en gereformeerd

Regerende ouderlingen en diakenen zijn mannen en vrouwen die door de gemeente gekozen worden uit haar leden. De voordracht en verkiezing van regerende ouderlingen en diakenen moeten de rijke verscheidenheid van het ledenbestand van de gemeente tot uitdrukking brengen en deelname en inclusiviteit waarborgen (F-1.0403).

Vertaald uit PC(USA) Book of Order 2025-2027, G-2.0401 (de PCA beperkt deze ambten tot mannen)

Biecht

Luthers

Van de Biecht leren zij dat de persoonlijke absolutie behouden moet blijven in de kerken, hoewel het in de biecht niet nodig is alle zonden op te sommen.

Vertaald uit Confessio Augustana, Artikel XI (Over de biecht)

Presbyteriaans en gereformeerd

Daarom is het nodig dat wij onze zonden belijden aan God onze Vader en met onze naaste verzoend worden als wij hem beledigd hebben.

Vertaald uit Tweede Helvetische Confessie, hoofdstuk XIV (Book of Confessions van de PC(USA) 5.095)

Bekijk alle 55 antwoorden van deze twee kerken

Presbyterianen zijn één tak van de gereformeerde familie. De Presbyterian Church (U.S.A.) zegt dat zij “de kenmerkende overtuigingen van de gereformeerde traditie bevestigt, die teruggaan op principes die in de 16e eeuw door Johannes Calvijn zijn geformuleerd.” Haar Book of Confessions plaatst de Schotse Belijdenis en de Westminster Belijdenis naast de Heidelbergse Catechismus en de Tweede Helvetische Belijdenis. Hoe de gereformeerde kerken zich verhouden tot andere protestanten is het onderwerp van Protestantse en gereformeerde christenen vergeleken.

Lutheranen zijn op hun beurt niet Gereformeerd. De twee families gingen in de eerste jaren van de Reformatie uiteen wat betreft het Heilig Avondmaal, en hun belijdenisgeschriften verschillen er nog steeds over. In Europa zijn ze echter inmiddels dichter tot elkaar gekomen. Met de Leuenberger Konkordie van 1973 erkenden protestantse kerken in Europa elkaar, en de Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa die daaruit voortkwam, telt nu 96 lutherse, gereformeerde, verenigde en methodistische lidkerken. In haar eigen woorden: "een lutherse predikant kan voorgaan in een gereformeerde kerk en een gereformeerd gelovige kan deelnemen aan het avondmaal in een lutherse dienst."

Beide kerken gaan uit van Jezus' woorden tijdens het Laatste Avondmaal: "Neem, eet, dit is Mijn lichaam" (Mattheüs 26:26), en beiden zeggen dat Christus werkelijk aanwezig is en werkelijk wordt ontvangen. Waar ze verschillen, is de wijze waarop.

Lutheranen hebben, in de woorden van de Concordiënformule, "de woorden van Christus op de juiste wijze en zoals ze er staan ontvangen." De Kleine Catechismus van Luther beantwoordt de vraag "Wat is het Sacrament van het Altaar?" met: "Het is het ware lichaam en bloed van onze Heer Jezus Christus, onder het brood en de wijn, voor ons christenen om te eten en te drinken, door Christus Zelf ingesteld." De Augsburgse Confessie leert "dat het Lichaam en Bloed van Christus werkelijk aanwezig zijn en worden uitgedeeld aan hen die het Avondmaal des Heren eten." Voor Lutheranen blijft het brood brood. Wanneer zij zeggen "onder het brood, met het brood, in het brood", legt de Concordiënformule uit dat zij daarmee de katholieke leer van de transsubstantiatie verwerpen en een "sacramentele unie" van het brood met het lichaam van Christus beschrijven. Het leert ook dat onwaardige communicanten werkelijk het lichaam en bloed van Christus ontvangen, zij het "tot oordeel".

Presbyterianen daarentegen houden vast aan de opvatting dat Christus geestelijk, door het geloof, wordt ontvangen. De Westminster Confessie stelt dat waardige ontvangers "inwendig door het geloof, werkelijk en waarachtig, hoewel niet vleselijk en lichamelijk maar geestelijk, Christus die gekruisigd is, en alle weldaden van Zijn dood, ontvangen en zich daarmee voeden." Het beantwoordt vervolgens direct de lutherse zinsnede: het lichaam en bloed van Christus zijn "niet lichamelijk of vleselijk in, met of onder het brood en de wijn; maar wel werkelijk, doch geestelijk, aanwezig voor het geloof van de gelovigen." Mensen die in onwetendheid of goddeloosheid komen, ontvangen volgens de Westminster-opvatting de uiterlijke elementen, maar "niet hetgeen daardoor wordt betekend."

Het meningsverschil gaat bijna terug tot het begin van de Reformatie. In Marburg in 1529 ondertekenden Luther, die vasthield aan de lichamelijke aanwezigheid, en Ulrich Zwingli, de hervormer van Zürich, die dit ontkende, samen vijftien artikelen. In het laatste daarvan wordt toegegeven: "wij hebben het er op dit moment niet over eens kunnen worden of het ware lichaam en bloed van Christus lichamelijk aanwezig zijn in het brood en de wijn." Het verzoekt beide partijen om "jegens de ander christelijke liefde te betonen, voor zover het respectievelijke geweten dit toelaat." Toch is de opvatting van Zwingli niet de volledige leer van de Presbyterianen. De Westminster Confessie, die meer dan een eeuw later werd geschreven, ontkent net als hij een lichamelijke aanwezigheid, maar stelt dat gelovigen Christus "werkelijk en waarachtig" ontvangen, zij het op geestelijke wijze.

Beide kerken geloven erin en beiden leren dat Gods keuze een vrije gave is. De lutherse Concordiënformule en de Westminster Confessie citeren beide de woorden van Paulus dat God "ons vóór de grondlegging van de wereld in Hem uitverkoren heeft" (Efeziërs 1:4). De Formule stelt dat Gods verkiezing "zich alleen uitstrekt over de godvruchtige, geliefde kinderen van God, als een oorzaak van hun zaligheid." De Westminster Confessie zegt dat God de geredden uitkoos "uit louter vrije genade en liefde, zonder enige voorzienigheid van geloof of goede werken."

Over degenen die verloren gaan, zeggen de twee belijdenisgeschriften echter verschillende dingen. De Westminster Confessie leert dat "sommige mensen en engelen voorbestemd zijn tot het eeuwige leven; en anderen voorbeschikt tot de eeuwige dood," en dat het God behaagde de rest van de mensheid voorbij te gaan "en hen te verordenen tot schande en toorn voor hun zonde." Het voegt eraan toe: "Niemand anders wordt door Christus verlost, effectief geroepen, gerechtvaardigd, aangenomen, geheiligd en gered, dan alleen de uitverkorenen." De Concordiënformule verwerpt elke leer die stelt dat "sommigen, zonder aanzien van hun zonden, uit de loutere raad, het voornemen en de wil van God, tot verdoemenis zijn verordend zodat zij niet gered kunnen worden." Het houdt vast dat Christus "alle zondaars tot Zich roept" en dat God "niet wil dat enigen verloren gaan, maar dat allen tot bekering komen," de woorden van 2 Petrus 3:9. Waar mensen verloren gaan, zegt het, "is niet God of Zijn verkiezing, maar hun eigen goddeloosheid verantwoordelijk." De bredere verschillen tussen de twee tradities over genade en het bereik van Christus' dood worden uiteengezet in calvinisme en lutheranisme vergeleken.

Presbyteriaanse kerken houden zich niet allemaal op dezelfde manier aan het Westminster-hoofdstuk. Ambtsdragers van de Presbyterian Church in America zweren de Westminster Belijdenis en Catechismussen “oprecht te ontvangen en te aanvaarden” als “het systeem van leer bevattend dat in de Heilige Schrift wordt onderwezen.” De PCUSA drukt bij de Belijdenis een in 1903 toegevoegde Verklarende Verklaring af, die de leer van Gods besluit “in harmonie houdt met de leer dat God niet de dood van enige zondaar wenst” en stelt dat “niemand wordt veroordeeld behalve op grond van zijn zonde.”

Beide tradities waarschuwen tegen het onderwijzen van predestinatie op een manier die gelovigen angst aanjaagt. De Westminster Belijdenis noemt het een “hoog mysterie” dat “met bijzondere voorzichtigheid en zorg moet worden behandeld,” en belooft daaruit “overvloedige troost aan allen die oprecht het evangelie gehoorzamen.” De Concordiënformule rekent het tot een vals gebruik van de leer wanneer deze zo wordt onderwezen dat “verontruste christenen zichzelf daarmee niet kunnen troosten.”

Kan een christen zijn redding verliezen?

Luthersen leren dat een gelovige van het geloof kan afvallen, omdat de Augsburgse Confessie degenen veroordeelt “die ontkennen dat degenen die eenmaal gerechtvaardigd zijn, de Heilige Geest kunnen verliezen.” De Westminster Confessie zegt het tegenovergestelde: degenen die God heeft geroepen en geheiligd “kunnen noch totaal noch definitief uit de staat van genade vallen, maar zullen zeker daarin volharden tot het einde en eeuwig gered worden.”

Ja, dat doen ze allebei. De Augsburgse Confessie leert dat de doop “noodzakelijk is voor de zaligheid” en “dat kinderen gedoopt moeten worden die, door de doop aan God opgedragen, in Gods genade worden aangenomen,” en de Westminster Confessie zegt dat “de kinderen van één of beide gelovige ouders gedoopt moeten worden.”

Maar ze beschrijven wat de doop doet in andere bewoordingen. Luthers Kleine Catechismus zegt dat de doop “vergeving van zonden werkt, verlost van de dood en de duivel, en eeuwig heil geeft aan allen die dit geloven.” De Westminster Confessie noemt het een grote zonde om de doop te verwaarlozen, maar stelt dat genade en redding niet “zo onafscheidelijk eraan verbonden zijn dat niemand wedergeboren of gered kan worden zonder de doop; of dat allen die gedoopt zijn ongetwijfeld wedergeboren zijn.” Het voegt eraan toe dat “de werkzaamheid van de doop niet gebonden is aan het moment van toediening”: de Heilige Geest geeft de beloofde genade aan degenen aan wie het toebehoort, “op zijn vastgestelde tijd.”

Presbyteriaanse kerken worden bestuurd door ouderlingen die samen vergaderen. De PCUSA beschrijft een kerkorde “waarin de bevoegdheid om beslissingen te nemen niet bij individuen maar bij groepen ligt.” Elke gemeente kiest ouderlingen, die samen met de predikant, een leraar-ouderling, zitting hebben in een orgaan dat de kerkenraad wordt genoemd. Gemeenten zijn verenigd in classes, classes in synodes, en de hele kerk komt samen in een Algemene Vergadering. De PCA heeft kerkenraden, classes en een Algemene Vergadering, zonder synodes. De Westminster Belijdenis houdt vast dat “de Heer Jezus, als Koning en Hoofd van Zijn kerk, daarin een bestuur heeft aangesteld.”

Lutherse kerken worden op verschillende manieren bestuurd. De Augsburgse Belijdenis zegt dat “voor de ware eenheid van de Kerk het voldoende is om overeenstemming te hebben over de leer van het Evangelie en de bediening van de Sacramenten,” en dat riten en ceremoniën niet “overal hetzelfde” hoeven te zijn. De ELCA heeft 65 synodes, die elk een bisschop kiezen, met een presiderend bisschop voor de hele kerk. De LCMS wordt geleid door een synodepresident, en haar gemeenten zijn gegroepeerd in districten.

Traditioneel is dat zo, en de reden gaat terug naar de confessies. De Augsburgse Confessie zegt over de mis dat deze “onder ons behouden blijft en met de hoogste eerbied wordt gevierd. Bijna alle gebruikelijke ceremoniën zijn ook behouden gebleven.” Luthersen behouden kerkelijke gebruiken “die zonder zonde in acht genomen kunnen worden en die bevorderlijk zijn voor de rust en goede orde in de Kerk.”

De Westminster Belijdenis stelt een strengere regel. Gods eredienst “is door Hemzelf ingesteld, en zo beperkt door Zijn eigen geopenbaarde wil, dat Hij niet aanbeden mag worden volgens de verbeeldingen en bedenksels van mensen, of de suggesties van Satan, onder enige zichtbare voorstelling, of op enige andere wijze die niet in de Heilige Schrift is voorgeschreven.” Onder die regel is de presbyteriaanse eredienst traditioneel soberder geweest, zonder afbeeldingen van God.

In de ELCA en de PCUSA, de grootste lutherse en presbyteriaanse kerken in de Verenigde Staten, volgt de zondagse eredienst een vergelijkbare vorm. De ELCA beschrijft “een basispatroon voor de eredienst onder lutheranen”: de mensen komen samen, horen Gods woord, “delen een maaltijd aan de tafel van Christus” en worden uitgezonden. De Directory for Worship van de PCUSA noemt de dienst voor de dag des Heren “een dienst van Woord en Sacrament” en ordent deze als verzameling, Woord, Sacrament en uitzending.

Om te beginnen delen ze de oude geloofsbelijdenissen. De Augsburgse Confessie opent met het verklaren van het decreet van het Concilie van Nicaea over de ene God in drie Personen als “waar en zonder enige twijfel te geloven,” en het belijdt de terugkeer van Christus “volgens de Apostolische Geloofsbelijdenis.” Het Book of Confessions van de PCUSA begint met de Geloofsbelijdenis van Nicea en de Apostolische Geloofsbelijdenis. Wat luthersen, presbyterianen en andere christenen gemeenschappelijk hebben geloofd, is het onderwerp van de gratis cursus Christendom: Wat christenen al 2000 jaar geloven.

Zij zijn het ook eens over hoe een zondaar rechtvaardig wordt gemaakt voor God. De Augsburgse Confessie leert dat mensen “niet voor God gerechtvaardigd kunnen worden door hun eigen kracht, verdiensten of werken, maar om Christus’ wil vrijelijk gerechtvaardigd worden door het geloof.” De Westminster Confessie zegt dat God rechtvaardigt “niet door gerechtigheid in hen in te gieten, maar door hun zonden te vergeven en hun personen als rechtvaardig te beschouwen en te aanvaarden.” Toen lutherse en gereformeerde theologen in de Verenigde Staten de twee leerstellingen in hun dialogen vergeleken, concludeerden zij dat “er geen inhoudelijke zaken betreffende de rechtvaardiging zijn die ons verdelen.” Beide kerken dopen zuigelingen en vieren het Heilig Avondmaal.

Dat hangt ervan af welke kerken we bedoelen. De ELCA en de PCUSA kwamen in 1997 tot volledige gemeenschap onder A Formula of Agreement, die hen ertoe verplicht om “het delen van het Avondmaal onder hun leden te autoriseren en aan te moedigen” en om gewijde ambtsdragers uit te wisselen. De overeenkomst geeft toe dat de zestiende-eeuwse verklaringen over het Avondmaal niet met elkaar verzoend konden worden, en behandelt de verschillen als “aanvaardbare diversiteiten.”

De LCMS daarentegen praktiseert een gesloten avondmaal. Matthew Harrison, de president van de LCMS, schreef in 2024 dat “het Nieuwe Testament eenheid in leer en leerstellige praktijk vereist,” en dat “er uitzonderlijke gevallen zijn die pastorale discretie vereisen.” In de PCA mag de predikant “allen uitnodigen die de ware religie belijden en communicant in goede staat zijn in een evangelische kerk,” of alleen degenen die de kerkenraad heeft goedgekeurd; de kerkenraad beslist wie.

In de Verenigde Staten zijn de twee grootste lutherse kerken de Evangelical Lutheran Church in America, gevormd in 1988, met 2.588.700 gedoopte en 2.066.620 bevestigde leden in 8.208 gemeenten aan het eind van 2025, en de Lutheran Church–Missouri Synod, met 1.674.315 gedoopte en 1.328.392 bevestigde leden in 5.767 gemeenten in haar jaarverslag van 2024. De twee grootste presbyteriaanse kerken zijn de Presbyterian Church (U.S.A.), gevormd in 1983, met 1.019.003 actieve leden in 8.304 gemeenten in 2025, en de Presbyterian Church in America, met 400.751 leden in 1.667 gemeenten in 2024.

Die cijfers meten niet precies hetzelfde, omdat de kerken op verschillende manieren leden tellen. De actieve leden van de PCUSA zijn mensen die zijn aangenomen door geloofsbelijdenis, door herbevestiging van het geloof of door overschrijving vanuit een andere kerk, dus de bevestigde lutherse cijfers zijn de nauwkeurigere vergelijking. Het PCA-cijfer komt van byFaith, het tijdschrift van de PCA, dat opmerkt dat slechts 992 van de 1.667 gemeenten hun statistieken hebben ingediend.

Wereldwijd zegt de Lutherse Wereldbond dat zij “meer dan 78 miljoen christenen in de lutherse traditie in 99 landen” vertegenwoordigt, in 153 lidkerken. De Wereldgemeenschap van Gereformeerde Kerken telt “100 miljoen christenen uit meer dan 230 lidkerken in 109 landen.”

Sommigen doen dat wel en anderen niet, en de grens ligt binnen elke familie in plaats van ertussen. De ELCA en de PCUSA wijden vrouwen: het tijdschrift van de ELCA dateert de eerste wijding van een vrouw door een luthers kerkgenootschap in Noord-Amerika in 1970, en de PCUSA vierde in 2026 70 jaar vrouwelijke predikanten, geteld vanaf 1956. De LCMS houdt vast dat vrouwen “niet in het ambt van predikant mogen dienen,” en in de PCA zijn de ambten van ouderling en diaken “alleen toegankelijk voor mannen.”

De twee families twisten sinds Marburg over het Avondmaal. In de ELCA en de PCUSA delen ze het nu, en waar ze dat niet doen, blijft het verzoek uit 1529 nog steeds staan: dat elke partij de ander christelijke liefde toont, “voor zover het respectievelijke geweten dit toelaat.”

---

• PCUSA en PCA vergeleken
• Wat is de meest conservatieve lutherse synode?
• Lutherse en katholieke overtuigingen vergeleken
• Presbyteriaanse en baptistische kerken vergeleken
• Calvinisme en arminianisme naast elkaar
• vergelijking van lutherse en baptistische overtuigingen
• Wat geloven lutheranen? Genade, de doop en het Heilig Avondmaal
• Wat geloven presbyterianen? Schrift, genade en ouderlingen

Meer uit deze reeksDenominaties vergelekenBekijk alle 117 artikelen