Wat betekent de regenboog in de Bijbel? Het teken van Gods belofte aan Noach

In de Bijbel is de regenboog het teken van Gods belofte om nooit meer al het leven door een zondvloed te vernietigen. God gaf het aan Noach, zijn nakomelingen en “alle levende wezens” (Genesis 9:8–17), en zei: “Ik zal ernaar kijken om aan het eeuwigdurend verbond te denken.” De regenboog verschijnt opnieuw rond Gods troon in Ezechiël en Openbaring.

Let op voor wie het teken bedoeld is. Wij zien de regenboog, maar God zegt dat Hij er ook naar zal kijken. Wanneer de wolken zich samenpakken, hangt de belofte aan de hemel waar wij haar zien en Hij haar ziet. Dat is de kern van elk vers over de regenboog in de Schrift.

Toen Noach en zijn familie uit de ark kwamen, sprak God tot hen en sloot een verbond, een plechtige en bindende belofte. Hij sloot het met meer dan alleen de mensen voor Hem: “En Ik, zie, Ik richt Mijn verbond op met u en met uw nageslacht na u; en met alle levende wezens die bij u zijn, van het gevogelte, van het vee en van alle dieren van de aarde bij u” (Genesis 9:9–10). De belofte zelf is één zin: “dat al wat leeft niet meer door het water van een zondvloed uitgeroeid zal worden; en dat er geen zondvloed meer zal zijn om de aarde te vernietigen” (9:11).

Toen gaf God de belofte een teken: “Dit is het teken van het verbond dat Ik sluit tussen Mij en u en alle levende wezens die bij u zijn, voor alle generaties: Ik zet Mijn boog in de wolken, en die zal dienen als teken van een verbond tussen Mij en de aarde” (9:12–13). De King James Version noemt het “mijn boog” en “de boog”; het woord “regenboog” zelf komt in die vertaling slechts twee keer voor, in Openbaring 4:3 en 10:1. Het Hebreeuwse woord in Genesis, qesheth, is het gewone woord voor een boog, hetzelfde woord dat wordt gebruikt voor het wapen van een boogschutter.

Het teken is in de eerste plaats een herinnering voor God, en Hij zegt dat twee keer: “En het zal gebeuren, wanneer Ik wolken over de aarde breng, dat de boog in de wolken gezien zal worden: En Ik zal aan Mijn verbond denken … En de boog zal in de wolken zijn; en Ik zal ernaar kijken om aan het eeuwigdurend verbond te denken tussen God en alle levende wezens van alle vlees dat op de aarde is” (9:14–16). God vergeet niet. De Schrift spreekt over Zijn herinneren in menselijke termen zodat wij op de belofte kunnen vertrouwen. Degene die haar heeft gedaan, heeft Zichzelf eraan verbonden, en de herinnering hangt waar Hij haar zal zien telkens wanneer de wolken zich samenpakken. Juist het weer dat ooit de zondvloed bracht, brengt nu het teken dat deze niet meer zal komen.

En het verbond vraagt niets van Noach. God geeft Noachs familie vlak daarvoor geboden, in Genesis 9:1–7, maar de belofte hangt er niet van af. Er is geen ritueel, geen offer en geen voorwaarde. God alleen doet de belofte en God alleen geeft het teken. Het Hebreeuwse woord voor teken Hier, ‘oth, is het woord dat de Schrift later gebruikt voor de tekenen van nog twee verbonden: de besnijdenis, “een teken van het verbond” met Abraham (Genesis 17:11), en de sabbat. De regenboog is dus het eerste verbondsteken in de Bijbel. Het verbond met Abraham werd gesloten met één familie. Het verbond met Noach werd gesloten met elk levend wezen op aarde.

De Katholieke Kerk leert dat dit verbond nog steeds van kracht is: “God heeft een eeuwig verbond gesloten met Noach en met alle levende wezens (vgl. Gen 9,16). Het zal van kracht blijven zolang de wereld bestaat” (Catechismus van de Katholieke Kerk, paragraaf 71). De profeet Jesaja hoorde God naar die eed verwijzen als een beeld van Zijn trouw aan Zijn volk: “Want dit is voor Mij als de wateren van Noach: zoals Ik gezworen heb dat de wateren van Noach niet meer over de aarde zouden gaan; zo heb Ik gezworen dat Ik niet toornig op u zal zijn, noch u zal bestraffen” (Jesaja 54:9).

Is de regenboog Gods strijdboog?

Sommige uitleggers lezen het op die manier, en het Hebreeuws staat dat toe. Omdat qesheth de boog van de boogschutter is, kun je de regenboog zien als Gods wapen dat na het oordeel van de zondvloed aan de hemel is opgehangen, ontspannen en opzij gelegd. H. F. Stander, in een studie uit 2002 in het theologische tijdschrift HTS over hoe de antieke wereld de passage las, schrijft dat de ouden “God vaak afbeeldden als een krijgsgod die een boog had en pijlen afschoot op degenen die Hij wilde straffen,” en dat in hun lezing “Nadat God de mensen voor hun zonden had gestraft, hing hij zijn boog op.” Genesis noemt de boog zelf nooit een wapen. Het noemt het een teken, en het vertelt ons wat God zich zal herinneren wanneer hij het ziet.

Naast Genesis 9 verschijnt de regenboog drie keer in de Bijbel die alle christenen delen, elke keer in een visioen van de hemel.

Passage	Wat wordt gezien
Genesis 9:12–17	Gods boog in de wolk na de zondvloed, het teken van zijn verbond
Ezekiel 1:28	De heerlijkheid van de Heer, helder als de boog in de wolk
Revelation 4:3	Een regenboog als een smaragd rond Gods troon
Revelation 10:1	Een machtige engel met een regenboog op zijn hoofd

Ezechiël was een priester onder de ballingen bij de rivier de Chebar in Babylonië. Hij zag een troon boven de hemelse wezens, en daarop een gestalte als een mens, omringd door vuur. Hij vergeleek de helderheid eromheen met een regenboog: “Zoals het uiterlijk van de boog die in de wolk is op de dag van regen, zo was het uiterlijk van de helderheid rondom. Dit was het uiterlijk van de gelijkenis van de heerlijkheid van de Heer. En toen ik het zag, viel ik op mijn gezicht” (Ezechiël 1:28).

Johannes zag dezelfde troon in Openbaring: “En hij die zat, was om aan te zien als een jaspis en een sardius: en er was een regenboog rondom de troon, in aanzien als een smaragd” (Openbaring 4:3). Het teken dat eerst over een verdronken aarde scheen, omcirkelt nu de zetel van God zelf. De belofte is in de hemel verweven. Later zag Johannes “een andere machtige engel uit de hemel neerdalen, bekleed met een wolk: en er was een regenboog op zijn hoofd, en zijn gezicht was als de zon” (10:1). Sommige lezers beschouwen deze engel als Christus; de creationistische schrijver Henry Morris noemde de beschrijving “alleen van toepassing op de verheerlijkte Zoon des mensen.” De tekst zelf noemt hem een engel.

Katholieke en orthodoxe Bijbels hebben twee passages meer, beide in het boek Sirach, dat protestantse Bijbels onder de Apocriefen plaatsen. De ene vertelt je wat je moet doen als je een regenboog ziet: “Kijk naar de regenboog, en zegen hem die hem gemaakt heeft: hij is zeer mooi in zijn helderheid” (Sirach 43:12, Douay-Rheims). De andere prijst Simon de hogepriester, die straalde “als de regenboog die licht geeft in de heldere wolken” (Sirach 50:8).

Genesis beschrijft niet hoe een regenboog ontstaat. Het zegt dat God zijn boog in de wolk plaatste en het een teken noemde, en dat de boog “gezien zal worden in de wolk” wanneer hij wolken over de aarde brengt (Genesis 9:14). De natuurkunde is een andere vraag, en de Schrift laat die ongemoeid. De Britse weerdienst, het Met Office, legt uit dat “Een regenboog wordt gecreëerd door de breking en reflectie van zonlicht in waterdruppels,” en dat “Om een regenboog te laten verschijnen, de zon achter je moet staan en waterdruppels voor je.” De twee verslagen concurreren niet. Calvijn zei in de zestiende eeuw al zoiets: de kleuren van de regenboog hebben natuurlijke oorzaken, schreef hij, “toch handelen zij goddeloos die proberen God het recht en de autoriteit te ontnemen die hij over zijn schepselen heeft.” Weten hoe licht buigt, maakt de belofte niet minder van God.

Waren er regenbogen vóór de zondvloed?

Christenen beantwoorden dit op twee manieren, en de tekst geeft geen uitsluitsel.

Sommigen houden vol dat er vóór de zondvloed geen regen was, en dus geen regenboog. Zij wijzen op Genesis 2:5–6: “de Heer God had het nog niet laten regenen op de aarde, en er was geen mens om de grond te bewerken. Maar er steeg een nevel op uit de aarde, en bewaterde de hele oppervlakte van de grond.” Henry Morris van het Institute for Creation Research schreef in 1998 dat de regenboog en de wolk “vóór de grote Vloed” niet hadden bestaan, onder verwijzing naar dat vers.

Anderen houden vol dat regenbogen altijd regen volgden, en dat God een bekend gezicht een nieuwe betekenis gaf. Johannes Calvijn noemde de tegenovergestelde visie “frivool”: “de woorden van Mozes betekenen niet dat er toen een boog werd gevormd die voorheen niet bestond; maar dat er een merkteken op werd gegraveerd, dat een teken van de goddelijke gunst jegens mensen zou geven.” Sommige creationisten zijn het daarmee eens. Schrijvend voor Answers in Genesis in 2010, betoogde Tommy Mitchell dat Genesis 2:5–6 alleen laat zien “dat er tot die tijd geen regen was gevallen—dat wil zeggen, vóór de schepping van de mens,” en dat “erop aandringen dat er geen” regen was vóór de zondvloed “de Schrift uitrekt voorbij wat er werkelijk staat.”

Hoe dan ook, de betekenis blijft behouden. Of Noach nu wel of niet eerder een regenboog had gezien, vanaf die dag droeg het Gods belofte.

Nee. De Bijbel geeft de kleuren geen betekenis, en zegt nooit hoeveel er zijn. De enige kleur die een regenboogpassage noemt is groen, wanneer Johannes de regenboog rond de troon vergelijkt met een smaragd (Openbaring 4:3), en hij geeft de kleur ook geen betekenis. Lijsten die rood het bloed van Christus maken, oranje uithoudingsvermogen en paars koninklijkheid staan niet in de Schrift. Ze kunnen worden aangeboden als devotionele reflecties, maar geen enkel vers ondersteunt ze.

De bekende telling van zeven komt uit de wetenschap, niet uit de Bijbel. Het Met Office merkt op dat “Isaac Newton het idee van zeven afzonderlijke kleuren populair maakte,” terwijl “een regenboog eigenlijk een continu bereik van tinten bevat.”

De Schrift maakt de regenboog een herinnering aan een belofte, eens en voor altijd gegeven aan de hele aarde. Het maakt er geen voorteken van, geen boodschap voor één persoon of een teken van geluk.

De Bijbel vermeldt geen droom over een regenboog en geeft er geen betekenis aan. Het zegt wel wat de regenboog zelf betekent, en de droomvraag wordt volledig beantwoord in dromen over regenbogen.

De Bijbel waarschuwt tegen het lezen van tekenen aan de hemel als voortekenen: “Leer de weg van de heidenen niet, en wees niet ontzet door de tekenen van de hemel; want de heidenen zijn erdoor ontzet” (Jeremia 10:2). Het woord voor “tekenen” daar is hetzelfde ‘oth als dat voor de regenboog in Genesis wordt gebruikt, en het Brown-Driver-Briggs Hebreeuwse lexicon legt het in Jeremia uit als “veranderingen van de hemel als voortekenen om de naties bang te maken.” De regenboog is niet dat soort teken. God heeft ons al verteld wat het betekent. Het is een belofte, en niets erin is bedoeld om bang te maken.

Een dubbele regenboog draagt geen verdere betekenis; de Bijbel noemt er nooit een. Het Met Office legt uit dat de tweede, zwakkere boog verschijnt “wanneer zonlicht twee keer wordt gereflecteerd in de regendruppel,” met de kleuren omgekeerd.

De Schrift en de Joodse traditie wijzen ons op een andere reactie, namelijk dankbaarheid. Sirach zegt: “zegen hem die hem gemaakt heeft.” De Joodse traditie heeft een zegen voor het moment, uit de Talmoed (Berachot 59a). De Britse opperrabbijn geeft de woorden als “Gezegend bent U, Heer onze God, Koning van het Universum,” die “het Verbond gedenkt,” die “trouw is aan Zijn Verbond,” en “die Zijn woord vervult.” God gedenkt, en dus zegenen wij hem.

Wat als je een regenboog zag na een overlijden of op een moeilijke dag?

Als je een regenboog zag na een begrafenis of aan het einde van een moeilijke week, is het natuurlijk om je af te vragen of die voor jou bedoeld was. De Schrift zegt niet dat de doden regenbogen sturen, of dat een specifieke regenboog een privéboodschap draagt. Het zegt iets groters, dat geldt voor elke regenboog en iedereen die er een ziet. God sloot zijn verbond “met elk levend wezen … voor eeuwige generaties,” en hij zei dat wanneer de boog verschijnt, “Ik zal gedenken.” Die belofte omvat jou. De God die zich eraan houdt, zei door Jesaja: “Want de bergen zullen wijken, en de heuvels zullen worden verplaatst; maar mijn goedertierenheid zal niet van u wijken, noch zal het verbond van mijn vrede worden verplaatst, zegt de Heer die zich over u ontfermt” (Jesaja 54:10).

Het zondvloedverhaal, met zijn veertig dagen regen en het jaar op de ark dat Noach wachtte op droge grond, eindigt met die boog in de wolk. God plaatste hem daar voor elke generatie daarna, en elke keer dat de regen stopt en de zon doorkomt, kijkt hij er ook naar.

---

• 10 Bijbelverzen over regenbogen
• Dromen over regenbogen: De Bijbel geeft er geen betekenis aan — maar God definieert de regenboog
• 24 Bijbelverzen over Noach en de zondvloed
• Hoe lang was Noach op de ark? Ongeveer een jaar (370 dagen in maanden van 30 dagen)
• Besnijdenis in de Bijbel: Wat betekent het? Het teken van Gods verbond
• Bijbelstudie: Wat is het Abrahamitisch verbond?