Dutch 
English 
Chinese 
Arabic 
Spanish 
Portuguese 
Russian 
French 
Italian 
German 
Japanese VILNIUS, Litouwen — Terwijl katholieke jongerenbewegingen in heel Europa blijven krimpen of zich terugtrekken uit het publieke debat, valt de Litouwse Ateitis-federatie op als een zeldzame uitzondering: een intergenerationele katholieke beweging die nog steeds leiders vormt, een gedisciplineerd lidmaatschap onderhoudt en het geloof vertaalt naar een maatschappelijke aanwezigheid.
Ooit een katholieke lekenverzetsbeweging achter het IJzeren Gordijn, biedt Ateitis bij haar 115-jarig jubileum een zeldzame casestudy van katholieke jongeren die hun geloof vertalen naar blijvende publieke invloed in het post-Sovjet Europa.
Van een studentenblad naar een nationale beweging
Ateitis begon als een studentenblad dat discreet werd verspreid onder Litouwse universiteitsstudenten tijdens de laatste jaren van het Russische Rijk. De oprichters waren jonge katholieken die het steeds verder geseculariseerde onderwijs- en maatschappelijke model van de keizerlijke autoriteiten herkenden en weigerden dit als onvermijdelijk te accepteren.
Uiteindelijk werd de naam van de publicatie de naam van een bredere katholieke jongerenfederatie, die geloof, intellectuele vorming en nationale vernieuwing met elkaar verweefde. De essentie werd samengevat in de woorden die hun motto werden: “Visa atnaujinti Kristuje” — “Alles vernieuwen in Christus.”
Die uitdrukking echoot de missie van de heilige Pius X, wiens encycliek E Supremi Apostolatus uit 1903 opriep tot een morele en religieuze vernieuwing van de samenleving in Christus. Ateitis werd een van de eerste bewegingen in de regio die die visie expliciet overnam en zich aansloot bij de bredere traditie van de Katholieke Actie.
Principes die standhouden
In 2020 reflecteerde aartsbisschop Gintaras Grušas van Vilnius, zelf de spiritueel leider van de Ateitis-federatie, in het openbaar op hoe de vijf principes van de beweging fungeren als een direct antwoord op moderne ideologische druk: het katholicisme als antwoord op relativisme, nationaliteit als bescherming tegen wortelloos globalisme, het gezin als antwoord op radicaal individualisme, intellectuele uitmuntendheid tegen culturele middelmatigheid, en publieke betrokkenheid als verdediging tegen pogingen om het geloof uit het publieke domein te weren.
Die nadruk op coherente vorming helpt verklaren waarom Ateitis ongewoon actief is gebleven in een tijd waarin veel katholieke initiatieven moeite hebben om continuïteit te behouden.
Een veeleisend lidmaatschap
In een tijdperk waarin veel jongeren aarzelen om zich ergens voor de lange termijn aan te verbinden, blijft de federatie vragen om meer dan incidentele deelname.
“Als je een volledig lid wilt worden, word je gevraagd om een eed af te leggen voor de hele organisatie,” vertelde Ignas Kriaučiūnas, de secretaris-generaal van Ateitis, aan EWTN News.
Kriaučiūnas erkende dat de betekenis van deze eed in de loop van de tijd op verschillende manieren is geïnterpreteerd, “variërend van een bijna monastieke gelofte tot een symbolische verklaring,” maar benadrukte dat het een “krachtig fundament van onze organisatorische eenheid” blijft, die een toegewijd lid duidelijk onderscheidt van iemand die de beweging alleen maar waardeert.
Degenen die de eed willen afleggen, moeten ook leeftijdsspecifieke taken en verplichtingen voltooien die bedoeld zijn om aan te tonen dat zij de principes van de federatie al in de praktijk brengen.
Continuïteit van tradities
Zoals veel jongerenbewegingen heeft Ateitis retraites en grote bijeenkomsten. Maar Kriaučiūnas gelooft dat de duurzaamheid van de federatie afhangt van iets minder dramatisch dan evenementen: een consistente structuur van het lokale leven.
“Ja, evenementen zijn leuk,” zei hij, “maar succes wordt bepaald door stil, gestaag werk.”
Ateitis organiseert schoolgaande leden in basiseenheden en groepen, terwijl studenten clubs en zelfs studentencorporaties vormen. De sleutel, legde hij uit, is het hebben van “een constante vorm van activiteit” — een regelmatig format dat mensen “minstens één keer per maand” samenbrengt — wat zowel retentie als generatie-continuïteit creëert.
Die continuïteit van vorming versterkt op natuurlijke wijze een van de moeilijkste zaken voor katholieke initiatieven om te behouden: een betekenisvolle, actieve samenwerking tussen huidige leden en degenen die hen voorgingen.
Jonge leden brengen energie en enthousiasme. Alumni bieden op hun beurt middelen en steun, niet alleen als donateurs, maar als deelnemers die hernieuwde betekenis vinden door het voortdurende leven van de beweging. “Daar heb je het,” zei Kriaučiūnas, “het recept voor succesvolle intergenerationele samenwerking.”
‘Alles vernieuwen in Christus’ — niet alleen in kerkelijke kringen
Ateitis wordt vaak omschreven als een beweging met een sterke intellectuele traditie, en voor sommigen kan die reputatie intimiderend klinken. Maar Kriaučiūnas benadrukte dat serieuze reflectie op het geloof niet als een afzonderlijke, verheven activiteit moet aanvoelen — het moet worden geïntegreerd in het dagelijks leven.
“Ons motto is: ‘Vernieuw alles in Christus,’” zei hij. En hij benadrukte dat het woord “alles” letterlijk bedoeld is: “Niet alleen de universiteit of school, maar ook je huis of de sportschool.”
Die aanpak, legde hij uit, vormt een beweging waarin leden uit verschillende beroepen en met verschillende interesses elkaar daadwerkelijk kunnen ontmoeten, in plaats van gescheiden te blijven door leeftijd of roeping. Het vormt ook katholieken die hun geloof niet “achterlaten op het kerkhof, maar het uitdragen naar de hele wereld.”
Het resultaat, suggereerde hij, is een natuurlijk apostolaat: mensen ontmoeten in alledaagse ruimtes — op universiteiten, werkplekken en sportvelden — terwijl ze laten zien dat het katholieke geloof geen beperking van het leven is, maar een impuls tot groei.
“Wij zijn katholiek, en dat belet ons niet om te leven,” zei hij. “Integendeel, het is juist de impuls van het geloof die ons drijft om te studeren, te sporten en met vreugde te leven.”
Een waarschuwing voor de toekomst
Gevraagd naar wat katholieke leiders in heel Europa kunnen leren van de 115-jarige geschiedenis van Ateitis, aarzelde Kriaučiūnas om de beweging als een superieur model te presenteren. Maar hij bood wel één duidelijke waarschuwing: katholieke organisaties moeten voorkomen dat ze afdrijven naar structuren die hun kerkelijke identiteit verwateren.
Hij wees op de verleiding om katholieke bewegingen te transformeren tot moderne ngo's (niet-gouvernementele organisaties) “gefinancierd door grote donateurs,” een verschuiving die loyaliteiten en prioriteiten subtiel kan veranderen.
Ateitis, zei hij, is erin geslaagd om niet afhankelijk te worden van staats- of internationale instellingen die bewegingen onder druk kunnen zetten om “onze loyaliteit aan de Kerk op een zijspoor te zetten.”
Toch gaf hij ook toe dat de beweging haar eigen gevaren heeft gekend, waaronder het risico om behoud te verwarren met vernieuwing. Verwijzend naar een waarschuwing die vaak aan paus Benedictus XVI wordt toegeschreven, dat “de Kerk, getrouwd met haar eigen tijd, een weduwe wordt,” zei Kriaučiūnas dat er tijden waren dat Ateitis vergat om herhaaldelijk te vragen wat het betekent om de wereld in Christus te vernieuwen.
“Zoals we soms grappen,” zei hij, “we hebben niet alles vernieuwd, maar alles behouden in Christus.”
Vooruitblikkend sprak hij zijn vertrouwen uit in een jongere generatie leiders die niet belast zijn met institutioneel geheugen, maar wel oog hebben voor de zorgen van vandaag. Elk tijdperk moet opnieuw voor trouw kiezen, zei hij, in navolging van Benedictus' aandringen dat “elke generatie haar idealen opnieuw moet kiezen.”
“Het is niet genoeg om 115 jaar geleden alles in Christus te hebben vernieuwd,” voegde Kriaučiūnas eraan toe. “We moeten dat nu opnieuw doen.”