Wat betekent de kleur wit in de Bijbel? Reiniging en heerlijkheid

In de Bijbel is wit de kleur van wat God rein maakt en van de heerlijkheid om Hem heen. “Al waren uw zonden als scharlaken, zij zullen wit worden als sneeuw,” zegt de HEERE door Jesaja (Jesaja 1:18), en aan het einde van de Schrift staat een menigte die niemand tellen kan voor Zijn troon “bekleed met witte gewaden” (Openbaring 7:9).

De King James Bijbel zegt acht keer “white as snow”, en de woorden betekenen niet altijd hetzelfde. Twee keer beschrijven ze een lichaam dat door melaatsheid is getroffen: dat van Mirjam, nadat ze tegen Mozes had gesproken, en dat van Gehazi, nadat hij tegen Elisa had gelogen en de geschenken had gehouden waar hij achteraan was gerend (Numeri 12:10; 2 Koningen 5:27). Vier keer beschrijven ze hemelse figuren: het gewaad van de Oude van dagen, de kleren van Jezus op de berg, de engel bij het lege graf en het haar van de opgestane Christus (Daniël 7:9; Markus 9:3; Mattheüs 28:3; Openbaring 1:14). Eén keer beschrijven ze sneeuw op een berg in een psalm (Psalm 68:14). En één keer, tussen het wit van ziekte en het wit van heerlijkheid, dragen ze een belofte aan mensen die zichzelf niet schoon kunnen wassen: “al waren uw zonden als scharlaken, zij zullen wit worden als sneeuw.” De witheid van de hemel is iets wat God ons aanbiedt.

Het woord “white” komt 75 keer voor in de King James Version, in 66 verzen. “Whiter” voegt er nog twee toe en “whited” twee, dus 79 in totaal. Twee boeken bevatten meer dan de helft van de 75. Leviticus heeft er 20, allemaal in het dertiende hoofdstuk, over huidziekten. Openbaring heeft er 19, de meeste daarvan zijn gewaden en paarden. De rest is verspreid over het gewone leven: het manna “als korianderzaad, wit” (Exodus 16:31), Mordechai die de koning verlaat “in koninklijke kleding van blauw en wit” (Esther 8:15), de velden die Jezus zag “al wit om te oogsten” (Johannes 4:35). Dit zijn tellingen van hele woorden in de King James-tekst. Andere vertalingen verwoorden sommige verzen anders en komen op andere totalen uit.

Het Hebreeuwse woord achter het meeste wit in het Oude Testament is laban, het gewone woord voor het bleke hout dat Jakob blootlegde toen hij “witte strepen pelde” in zijn staven (Genesis 30:37), voor het manna en voor kleding. Het Brown-Driver-Briggs lexicon merkt op dat de witte kleding in Prediker 9:8, “Laat uw kleding altijd wit zijn”, een “teken van vrolijkheid en vreugde” is. Het woord in het Nieuwe Testament is leukos, dat Thayer’s lexicon als eerste definieert als “licht, helder, schitterend”.

Ja. Het boek dat het vaakst “wit” zegt, Leviticus, gebruikt het voor ziekte. In Leviticus 13 onderzoekt de priester een zweer, en “wanneer het haar in de plaag wit is geworden, en de plaag er dieper uitziet dan de huid van zijn vlees, dan is het een plaag van melaatsheid” (Leviticus 13:3). Wit haar in een zweer die dieper ging dan de huid betekende dat de zieke moest roepen: “Onrein, onrein,” en alleen moest wonen “buiten het kamp” (Leviticus 13:45–46). Hetzelfde hoofdstuk bevat een verrassing: als de ziekte het hele lichaam van top tot teen bedekt, “zal de priester hem die de plaag heeft, rein verklaren: het is helemaal wit geworden: hij is rein” (Leviticus 13:13). De wet geeft geen reden, en het is wijzer om er geen te verzinnen. Wat het laat zien is dat wit op zichzelf niet heilig betekende. Meer over de ziekte en waar het voor kwam te staan staat in Melaatsheid in de Bijbel.

Jezus gebruikte wit voor een scherpere waarschuwing. “Wee u, schriftgeleerden en Farizeeën, huichelaars! want u lijkt op gewitte graven, die vanbuiten wel mooi lijken, maar vanbinnen vol zijn met doodsbeenderen” (Mattheüs 23:27). Paulus, aan wie de hogepriester had bevolen hem op de mond te slaan, antwoordde hem op dezelfde manier: “God zal u slaan, gij gewitte wand” (Handelingen 23:3). Witkalk bedekt wat dood is en laat het dood. Wij kunnen onszelf niet schoon schilderen, en de Schrift vraagt ons nooit om dat te proberen.

Omdat Christus hen wit geeft om te dragen, en zij hun gewaden wassen in het bloed van het Lam. In Openbaring worden de witte gewaden beloofd, aangeboden, gegeven en gewassen. Aan de weinige getrouwen in Sardis belooft Jezus: “zij zullen met Mij wandelen in witte kleding: want zij zijn het waardig,” en: “Wie overwint, die zal bekleed worden met witte kleding” (Openbaring 3:4–5). Tegen de gemeente in Laodicea, die tegelijk trots en arm is, zegt Hij: “Ik raad u aan van Mij te kopen… witte kleding, opdat u bekleed zult zijn en de schande van uw naaktheid niet zichtbaar zal worden” (Openbaring 3:18). Onder het altaar roepen de martelaren, en “aan ieder van hen werden witte gewaden gegeven” (Openbaring 6:11).

Daarna ziet Johannes de grote menigte in het wit, en een ouderling vraagt hem wie zij zijn. Het antwoord zet alles op zijn kop. “Dezen zijn het die uit de grote verdrukking komen, en zij hebben hun gewaden gewassen en die wit gemaakt in het bloed van het Lam” (Openbaring 7:14). Bloed maakt stof niet wit. Dit bloed wel. Wanneer de bruid van het Lam gekleed is voor haar bruiloft, wordt dezelfde gave opnieuw uitgelegd: “haar werd gegeven dat zij bekleed zou worden met fijn linnen, smetteloos en wit: want het fijn linnen is de rechtvaardigheid van de heiligen” (Openbaring 19:8). Gegeven, geschonken, gewassen: niets ervan is geweven door de mensen die het dragen.

De boodschappers van de opstanding dragen het ook. De vrouwen vonden een jongeman in het graf “gekleed in een lang wit gewaad” (Markus 16:5), Maria Magdalena zag “twee engelen in het wit” waar het lichaam van Jezus had gelegen (Johannes 20:12), en terwijl Hij werd opgenomen, “stonden twee mannen in witte kleding bij hen” (Handelingen 1:10).

Op de berg van de gedaanteverandering zagen de discipelen voor een moment wie Jezus is. “Zijn gezicht straalde als de zon, en Zijn kleding werd wit als het licht” (Mattheüs 17:2). Markus voegt een vergelijking van een arbeider toe: “Zijn kleding werd glanzend, zeer wit als sneeuw, zoals geen voller op aarde ze wit kan maken” (Markus 9:3). Een voller was een kledingwasser, de man die voor zijn beroep wol schoonmaakte en wit maakte. Geen enkele wasbeurt op aarde maakt dat wit. Het kwam van Degene die het droeg.

Daniël had het eerder gezien. In zijn visioen zat de Oude van dagen op zijn troon, “wiens kleed wit was als sneeuw, en het haar van zijn hoofd als zuivere wol” (Daniël 7:9). Wanneer Johannes de opgestane Christus ontmoet op Patmos, ziet hij hetzelfde: “Zijn hoofd en zijn haren waren wit als wol, zo wit als sneeuw; en zijn ogen waren als een vuurvlam” (Openbaring 1:14). Het wit van de Oude van dagen bekleedt nu de opgestane Zoon. Wat wit haar elders in de Schrift betekent, wordt verzameld in wit haar in de Bijbel.

Zegt de Bijbel dat Jezus wit was?

Nee. Elk wit in deze passages heeft betrekking op kleding, haar of licht, en niets beschrijft de kleur van zijn huid. De evangeliën vertellen ons nooit hoe Jezus eruitzag. Filippus las uit Jesaja 53 en “verkondigde hem Jezus” (Handelingen 8:35). In datzelfde hoofdstuk heeft de Dienaar van de Heer “geen gestalte noch heerlijkheid; en wanneer wij hem zullen zien, is er geen schoonheid dat wij hem zouden begeren” (Jesaja 53:2).

Het wit van Openbaring doet meer dan kleden. Wanneer het eerste zegel wordt geopend, ziet Johannes “een wit paard: en hij die erop zat had een boog; en hem werd een kroon gegeven” (Openbaring 6:2), en de ruiter wordt niet bij naam genoemd. Tegen het einde opent de hemel zich voor een ander: “zie een wit paard; en hij die erop zat werd Getrouw en Waarachtig genoemd, en in gerechtigheid oordeelt hij en voert hij oorlog” (Openbaring 19:11), met de legers van de hemel achter hem “op witte paarden, bekleed met fijn linnen, wit en rein” (Openbaring 19:14). De profeet Zacharia had ook witte paarden gezien, die een van de vier strijdwagens trokken in zijn nachtvisioen (Zacharia 6:3).

Aan de gemeente in Pergamum belooft Jezus “een witte steen, en op de steen een nieuwe naam geschreven, die niemand kent dan hij die hem ontvangt” (Openbaring 2:17). Openbaring legt de steen niet uit. De gave is de naam, en het is een geheim dat bewaard blijft tussen de Heer en degene die Hij heeft geroepen. Dan, aan het einde, “zag ik een grote witte troon, en hem die daarop zat, voor wiens aangezicht de aarde en de hemel wegvluchtten” (Openbaring 20:11).

De katholieke regel geeft geen andere reden dan gewoonte: “het traditionele gebruik moet worden behouden.” Maar de passendheid is gemakkelijk te zien. Kerstmis en Pasen zijn de feesten van Christus' geboorte en opstanding, en wit is de kleur die de Schrift aan heerlijkheid geeft. De Algemene Instructie van het Romeins Missaal van de Katholieke Kerk zegt dat wit “wordt gebruikt in de ambten en missen tijdens de paas- en kersttijd”, en ook op feesten van de Heer anders dan zijn lijden, van de Maagd Maria, van de engelen en van heiligen die geen martelaren waren (paragraaf 346). Verenigde Methodisten volgen bijna dezelfde kalender: wit voor Kerstmis, en voor Pasen “tot de dag van Pinksteren”, wanneer de kleur rood wordt.

Wit kleedt ook de pasgedoopten. “Want zovelen als gij in Christus gedoopt zijt, hebt gij Christus aangedaan,” schrijft Paulus (Galaten 3:27), en in de katholieke ritus ontvangt de nieuwe christen precies om deze reden een wit kleed. “Het witte kleed symboliseert dat de gedoopte ‘Christus heeft aangedaan’, met Christus is opgestaan,” legt de Catechismus uit (paragraaf 1243). Het gewaad van Openbaring is nooit ver van de doopvont.

In Spaanse Bijbels zoals de Reina-Valera 1960, wierp de arme weduwe in de tempel “echó dos blancas, o sea un cuadrante” (Marcus 12:42). Hier blanca is niet de kleur. Het woordenboek van de Koninklijke Spaanse Academie definieert een blanca als een oude munt van onedel metaal, “moneda de vellón”, waarvan de waarde door de eeuwen heen veranderde. De vertalers gebruikten het voor het Griekse lepton, de kleinste munt in de evangeliën, die de King James een mijt noemt. Jezus keek toe hoe ze ze gaf en zei: “deze arme weduwe heeft meer ingeworpen dan allen die in de schatkist hebben geworpen... zij heeft van haar gebrek alles ingeworpen wat zij had, zelfs haar hele levensonderhoud” (Marcus 12:43–44).

De Schrift geeft geen woordenboek van droombeelden, en zegt nooit wat wit betekent als we het in een droom zien: een witte jurk, een figuur in het wit, een witte kamer. Iedereen die ons precies vertelt wat zo'n droom betekent, zegt meer dan de Bijbel zegt. Het eigen advies voor dromen is om ze af te wegen tegen Gods woord. “De profeet die een droom heeft, laat hij een droom vertellen; en hij die mijn woord heeft, laat hij mijn woord getrouw spreken. Wat is het kaf bij het koren?” (Jeremia 23:28). Paulus' advies is net zo kort: “Beproef alle dingen; behoud het goede” (1 Thessalonicenzen 5:21). Witte kleding in dromen heeft zijn eigen pagina, dromen over een witte jas.

Het wit dat we het meest nodig hebben, komt van buiten ons, van Jesaja's belofte en de gewaden gewassen in het bloed van het Lam. De oudste manier om erom te vragen is een gebed uit de Psalmen: “Ontzondig mij met hysop, en ik zal rein zijn: was mij, en ik zal witter zijn dan sneeuw” (Psalm 51:7).

---

• Staat scharlaken in de Bijbel?
• Waar wordt de kleur zwart in de Bijbel genoemd?
• Wat betekent blauw in de Bijbel?
• Geel komt nauwelijks voor in de Bijbel; goud doet het werk
• 19 Bijbelverzen over sneeuw
• Wat betekenen de adventskleuren?