Abbé Pierre: Waarom het parket van Parijs geen onderzoek opende



  • Het openbaar ministerie van Parijs verklaarde op 4 februari 2025 dat het geen strafrechtelijk onderzoek zou openen naar de beschuldigingen van seksueel misbruik tegen Abbé Pierre.
  • De reden hiervoor was, zoals persbureau AFP meldde, dat zijn overlijden in 2007 elke zaak tegen hem had beëindigd, dat het niet melden van de feiten door anderen de wettelijke verjaringstermijn had overschreden en dat de rapporten geen slachtoffer aanwezen voor wie die aanklacht nog kon worden ingediend.
  • De voorzitter van de Franse bisschoppenconferentie was naar het parket gestapt, zoals de conferentie op 17 januari 2025 aankondigde, en zijn aangifte betrof het niet melden van feiten, gericht op degenen die zwegen.
  • De beschuldigingen komen voort uit getuigenissen die een firma, Groupe Egaé, verzamelde voor de Emmaus-beweging. Tegen januari 2025 had deze 33 individuele getuigenissen gepubliceerd en 57 mensen geteld die getuigen, of voor hun overlijden getuigden, dat zij seksueel wangedrag van hem hebben ondergaan.
  • De firma stelt dat de interviews bedoeld waren om te luisteren en te verzamelen wat mensen te zeggen hadden, en dat de jaren die verstreken sinds de gebeurtenissen en zijn overlijden verhinderden dat de beschuldigde persoon kon antwoorden.
  • Er volgde geen aanklacht en geen enkele rechtbank heeft de beschuldigingen getoetst, en het antwoord van het parket betekent dat er geen strafzaak tegen hem kan worden geopend.
  • Emmaus International verklaarde op een pagina gedateerd 2 maart 2026 dat er een herstelregeling openstond bij de Commissie voor Erkenning en Herstel.

Het openbaar ministerie van Parijs kondigde op 4 februari 2025 aan dat het geen strafrechtelijk onderzoek zou openen naar de beschuldigingen van seksueel misbruik tegen Abbé Pierre, de Franse priester die de Emmaus-beweging oprichtte en op 22 januari 2007 overleed. De reden was juridisch: zijn overlijden in 2007 had elke zaak tegen hem beëindigd en het niet melden van de feiten door anderen was buiten de wettelijke verjaringstermijn gevallen.

Een dergelijk antwoord bepaalt wie nog kan worden vervolgd onder de Franse wet. Het spreekt Abbé Pierre noch vrij, noch veroordeelt het hem, en het zegt niets over de vraag of de beschuldigingen waar zijn. Er volgde geen aanklacht en geen enkele rechtbank heeft ze getoetst. Hij was al zeventien jaar dood toen het eerste rapport erover werd gepubliceerd in juli 2024, en het antwoord van het parket betekent dat er geen strafzaak tegen hem kan worden geopend. Waar ze op rusten is getuigenis die een firma verzamelde voor zijn eigen beweging, de erkenning daarvan door die beweging, en wat de Franse bisschoppen en paus Franciscus hebben gezegd.

Wat zei het parket van Parijs?

Het parket gaf zijn antwoord in een brief gedateerd 24 januari 2025. Die brief was nog niet gepubliceerd toen persbureau AFP er op 4 februari over berichtte, dus de bewoordingen bereiken ons via AFP, zoals Le Figaro en ICI (Radio France) ze die dag afdrukten, en de vertaling uit het Frans, hier en in elk Frans citaat hieronder, is van ons. Publieke actie, aldus het parket, “werd uitgedoofd door het overlijden van de beschuldigde persoon in 2007, voor zover het hem persoonlijk betrof, en verjaard voor zover het eventuele verzuimen om de feiten te melden betrof.”

Het antwoord heeft twee helften omdat het twee groepen mensen betrof. Voor Abbé Pierre zelf eindigde de zaak met zijn overlijden in 2007, aangezien de staat geen zaak kan aanspannen tegen iemand die is overleden. Voor iedereen die ervan geweten zou kunnen hebben en zweeg, stelde het parket dat de zaak verjaard was, wat betekent dat de termijn die de wet toestaat voor het indienen van een aanklacht was verstreken.

Wat het eerste deel betreft, legde het parket uit waarom het soms oude feiten onderzoekt en dat hier niet zou doen:

“Een gerechtelijk onderzoek heeft tot doel uit te zoeken of feiten die strafbare feiten zijn, berecht kunnen en moeten worden. Wanneer het parket onderzoeken opent naar het melden van feiten tegen minderjarigen die duidelijk verjaard zijn, zoals een ministeriële circulaire bovendien heeft aangedrongen, is dat om uit te zoeken of andere minderjarigen later slachtoffer zijn geworden van soortgelijke feiten. Als deze recentere feiten niet verjaard blijken te zijn, kan het parket de beschuldigde vervolgens vervolgen voor alle feiten. Dat is uiteraard niet het geval wanneer hij is overleden.”

Dus wanneer het parket misbruik van kinderen onderzoekt dat buiten de verjaringstermijn valt, zoekt het naar latere slachtoffers wiens zaken nog wel aanhangig gemaakt kunnen worden, en als het die vindt, kan het de oudere feiten samen met de nieuwere voor een rechtbank brengen. Dat alles vereist een levend persoon om voor de rechter te brengen, en de laatste zin van het parket zegt dat die er niet was.

Wat het tweede deel betreft, stelde het dat het niet melden van feiten een afzonderlijk strafbaar feit is, dat “erop gericht is ervoor te zorgen dat, zolang het slachtoffer niet zelf kan handelen, mensen die van de feiten weten voorkomen dat ze zich herhalen en toestaan dat ze berecht worden”. In het AFP-bericht zoals Le Figaro het afdrukte, voegde het parket eraan toe dat “analyse van de drie Egaé-rapporten de situatie van geen enkel slachtoffer aan het licht bracht voor wie een mogelijk verzuim om te melden nog vervolgd zou kunnen worden”. Dat strafbare feit bestaat dus om een slachtoffer te beschermen dat nog niet kan handelen, en het parket zei dat zijn lezing van de rapporten geen enkel slachtoffer had opgeleverd voor wie de aanklacht nog kon worden ingediend.

De Franse bisschoppenconferentie antwoordde dezelfde dag. AFP meldde dat zij “de beslissing van het parket betreurt”, en het exemplaar van ICI voegt eraan toe dat de conferentie het begreep. Zij herhaalde haar nabijheid tot de slachtoffers en haar vastberadenheid “om te handelen zodat alle waarheid die bereikt kan worden, wordt vastgesteld”.

Wie vroeg om een onderzoek?

Het was de voorzitter van de Franse bisschoppenconferentie, aartsbisschop Éric de Moulins-Beaufort van Reims, die naar het parket stapte. De conferentie kondigde zijn aangifte aan op 17 januari 2025. Hij wees op wat die week naar buiten was gekomen vanuit Emmaus en in twee documentaires op de nationale televisie, die verslagen waren van seksueel geweld door Abbé Pierre tegen vrouwen, kinderen en mensen in precaire situaties van ten minste de jaren 70 tot de jaren 2000.

De aangifte werd gedaan, in de woorden van de conferentie, “voor het niet melden van verkrachtingen en seksueel geweld tegen kwetsbare personen en minderjarigen”, zodat het parket kon beoordelen “of het passend is om een onderzoek te openen om de omstandigheden vast te stellen waarin de genoemde feiten al die jaren niet gemeld konden worden aan het rechtssysteem”. Dat zijn woorden over het zwijgen van anderen, en Vatican News zei die dag hetzelfde, door te melden dat de stap “niet direct op Abbé Pierre gericht is, maar op degenen die zwegen”. De tweede helft van het antwoord van het parket was dus de helft die inging op wat de aartsbisschop had gevraagd, en wat het zei was dat de tijd voor een dergelijke aanklacht was verstreken.

Wie deed de beschuldigingen en hoe werden ze verzameld?

De beschuldigingen komen van mensen die aan een firma genaamd Groupe Egaé vertelden wat hen volgens hen is overkomen, en de firma werkte voor de beweging die Abbé Pierre was begonnen. Hij had eind jaren 40 een huis gekocht in Neuilly-Plaisance, de eerste Emmaus-gemeenschap gevormd en op 1 februari 1954 een radio-oproep gedaan. Het onderzoek begon toen een eerste verslag Emmaus Frankrijk bereikte. Emmaus International nam op 9 februari 2024 contact op met de firma, en deze begon op 28 maart met het werk voor Emmaus International, Emmaus Frankrijk en de Abbé Pierre Stichting.

In die eerste maanden interviewde de firma 12 mensen, tussen 10 april en 5 juni 2024, van wie sommigen mensen waren die Emmaus had geïdentificeerd als mensen die Abbé Pierre kenden. Het eerste rapport, gepubliceerd op 17 juli 2024, bevatte de getuigenis van zeven mensen over seksueel geweld door hem tegen vrouwen tussen eind jaren 70 en 2005, en een van de vrouwen zei dat ze minderjarig was bij het eerste incident.

Op de dag dat het rapport uitkwam, publiceerde Emmaus een oproep voor getuigenissen in een persbericht en op haar websites, en het bedrijf opende een luisterlijn, een e-mailadres en een telefoonnummer waar mensen een bericht konden achterlaten. Mensen schreven en belden diezelfde dag nog. Op 8 januari 2025 had het bedrijf meer dan 80 e-mails en 35 spraakberichten ontvangen, en iedereen die zich meldde, kreeg een interview aangeboden, telefonisch, via video of persoonlijk. Tussen maart en december 2024 hoorde het in totaal 41 mensen.

Daaruit kwam een tweede rapport voort, op 6 september 2024, en een derde, op 13 januari 2025, en tegen die tijd had het bedrijf 33 individuele getuigenissen gepubliceerd die teruggingen van 1951 tot 2006. De meesten van die mensen waren vrouwen die destijds volwassen waren, 28 in totaal, en vier waren meisjes en één was een jongen. Volgens de eigen telling van het bedrijf beschrijven de meesten ongewenst seksueel contact en twee beschrijven seksueel geweld met penetratie. De mensen achter die 33 gaven het bedrijf hun namen en contactgegevens, en hun verslagen werden zonder namen gepubliceerd. Emmaus zei op 13 januari 2025 dat de getuigenissen strikt anoniem en vertrouwelijk zouden blijven; de rapporten noemen niemand die getuigenis heeft afgelegd, en wij zullen dat ook niet doen.

Naast die 33 had het bedrijf informatie over ten minste 24 andere mensen die niet konden worden gecontroleerd, en het brengt het totaal op “57 mensen die getuigen, of voor hun dood getuigden, dat ze seksueel wangedrag van Abbé Pierre hebben ondergaan”. In zijn rapport van 9 juli 2025 zei het dat er sinds januari informatie over 12 andere mensen was binnengekomen, van wie er zeven destijds minderjarig waren. Hetzelfde rapport zegt dat elk slachtoffer of familielid van een slachtoffer een brief van Emmaus heeft ontvangen waarin “de realiteit van het door Abbé Pierre gepleegde geweld” wordt erkend, dus de beweging heeft laten weten waar ze staat.

Wat hebben de Franse bisschoppen en paus Franciscus gezegd?

Op 12 september 2024, vier maanden voordat dit alles naar het openbaar ministerie ging, hief de Franse bisschoppenconferentie de gebruikelijke 75-jarige geheimhouding op haar nationale archieven over Abbé Pierre op, die anders tot 2082 gesloten zouden zijn gebleven. De volgende dag, 13 september 2024, op de vlucht terug uit Singapore, werd paus Franciscus door een journalist van Le Monde gevraagd wat het Vaticaan wist over Abbé Pierre en wat hij tegen de slachtoffers zou zeggen. “Bij al het goede dat is gedaan, ontdekt men dat deze persoon een ernstige zondaar is,” antwoordde de paus, en hij vervolgde: “Publieke zonden zijn publiek en moeten worden veroordeeld.” Later in dezelfde persconferentie, waarvan het Vaticaan het transcript heeft gepubliceerd, kwam hij terug op het eerste deel van de vraag: “Ik weet niet wanneer het Vaticaan erachter kwam. Ik weet het niet omdat ik hier niet was en er nooit aan heb gedacht om dit te onderzoeken. Na zijn dood, zeker; maar voor zijn dood, dat weet ik niet.” Die antwoorden kwamen vóór het derde rapport van het bedrijf, en het zijn de woorden van een paus aan verslaggevers, niet de bevindingen van een rechtbank.

Op 17 april 2025 reageerde de conferentie op een onderzoek door journalisten. Ze noemde wat zij aan het licht hadden gebracht ernstig en zei dat het onderzocht moest worden om te begrijpen wat er was gebeurd, hoe de Franse bisschoppen die in de jaren vijftig verantwoordelijk waren zich hadden gedragen, en hoe dit alles vergeten had kunnen worden en misschien vanaf 1970 uit de nationale archieven van de Kerk was verdwenen. De conferentie zei dat ze de Heilige Stoel al had gevraagd om de eigen archieven te doorzoeken, en dat ze de Nuntiatuur, de ambassade van de Heilige Stoel in Frankrijk, en het Vaticaan zou benaderen over deze bevindingen, waarvan ze zei dat ze er niet van op de hoogte was geweest. De verklaring vermeldt geen antwoord van de Heilige Stoel.

Heeft een rechtbank de beschuldigingen getoetst?

Per 8 november 2026 weten we van geen enkele die dat heeft gedaan, en Groupe Egaé is duidelijk over wat haar eigen werk niet kon doen. Haar eerste rapport zegt dat de tijd die sinds de gebeurtenissen is verstreken, “samen met het overlijden van de betreffende persoon 17 jaar geleden”, de toegang tot getuigenissen bemoeilijkte en verhinderde dat “het beginsel van hoor en wederhoor kon worden toegepast”, wat de regel is dat een beschuldigde persoon de beschuldiging hoort en daarop kan antwoorden. Waar er getuigen van de gebeurtenissen waren, probeerde het bedrijf hen te interviewen, en sommigen waren al lang daarvoor overleden.

Aan het einde van het werk, in januari 2025, zei het bedrijf hetzelfde op een andere manier. Een intern onderzoek, schreef het, is bedoeld “om feiten te staven en een interview met de beschuldigde persoon voor te bereiden”, en die van hen waren “interviews om te luisteren en te verzamelen wat mensen te zeggen hadden”. Waar het kon controleren, controleerde het: “Voor 33 mensen konden we de verstrekte informatie vergelijken met de activiteiten of het dagboek van Abbé Pierre.” En het voegde eraan toe dat “deze getuigenissen geenszins een volledig beeld geven van het gedrag van Abbé Pierre”, en dat het aantal slachtoffers hoger is dan het bekende aantal.

Dus wat er achter de beschuldigingen staat, is de getuigenis die het bedrijf heeft verzameld, 33 verslagen daarvan getoetst aan zijn activiteiten of dagboek, een brief van erkenning van de beweging die hij oprichtte, en verklaringen van bisschoppen en een paus. Niets daarvan is de bevinding van een rechtbank. Abbé Pierre kon op geen van deze getuigenissen reageren, omdat ze werden verzameld nadat hij was overleden, en de mensen die ze aflegden kunnen ze niet laten horen in een strafproces tegen de man die ze beschuldigen.

Wat is er gebeurd sinds het antwoord van het parket?

In haar rapport van 9 juli 2025 zei Groupe Egaé dat ze twee nota's had opgesteld voor een mogelijke melding aan het rechtssysteem, een over een anoniem verslag gevonden in de papieren van Abbé Pierre, zonder dat er een link met hem was vastgesteld, en de andere over informatie over andere mensen dan Abbé Pierre. Dat rapport zegt niet wat daarvan terecht is gekomen.

Emmaus en de bisschoppenconferentie kwamen overeen om de Commissie voor Erkenning en Herstel (CRR) een mandaat te geven om degenen die zich als zijn slachtoffers melden te horen en hen te begeleiden bij een herstelproces, en een pagina van Emmaus International gedateerd 2 maart 2026 zegt dat “de regeling openstaat”. Emmaus had op 13 januari 2025 ook een onderzoekscommissie aangekondigd met de École des hautes études en sciences sociales, die de maand daarop zou beginnen. De cijfers uit de nationale onderzoeken naar misbruik in de Katholieke Kerk staan uiteengezet in Seksueel misbruik in de katholieke kerk: de cijfers uit de onderzoeken.

De data op een rij

datum Wat er gebeurde
22 januari 2007 Abbé Pierre (Henri Grouès) overlijdt in Parijs.
9 februari 2024 Emmaus International neemt contact op met Groupe Egaé.
17 juli 2024 Het eerste rapport van het bedrijf wordt gepubliceerd: getuigenissen van zeven mensen. Emmaus doet diezelfde dag een publieke oproep voor getuigenissen.
6 September 2024 Het tweede rapport wordt gepubliceerd.
12 September 2024 De Franse bisschoppenconferentie heft de 75-jarige geheimhouding op haar archieven over hem op.
13 September 2024 Paus Franciscus beantwoordt vragen over hem op de vlucht uit Singapore.
13 januari 2025 De derde en laatste verzameling wordt gepubliceerd; in totaal 33 individuele getuigenissen.
17 januari 2025 De conferentie kondigt het rapport van haar voorzitter aan de officier van justitie in Parijs aan.
24 januari 2025 Datum van de brief van de officier van justitie als antwoord.
4 februari 2025 Het parket van Parijs kondigt aan dat er geen onderzoek zal worden ingesteld. De conferentie zegt de beslissing te betreuren.
17 April 2025 De conferentie zegt de Heilige Stoel te hebben gevraagd om de eigen archieven te doorzoeken.
9 juli 2025 Het bedrijf rapporteert sinds januari informatie over 12 extra personen, van wie er zeven destijds minderjarig waren.
2 maart 2026 Emmaus International zegt dat de herstelregeling openstaat bij de CRR.




Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...