Wie was Maria Magdalena? De eerste getuige van de verrezen Jezus



  • Maria Magdalena was een vrouw uit Magdala in Galilea die door Jezus van zeven duivels werd bevrijd; ze volgde hem en onderhield hem uit haar eigen middelen (Lucas 8:1–3).
  • De vier evangeliën noemen haar twaalf keer, en elf daarvan vallen in de drie dagen van het kruis tot het lege graf.
  • Op paasmorgen riep de verrezen Jezus haar bij haar naam, “Maria”, en ze herkende hem (Johannes 20:16).
  • Hij stuurde haar om het aan zijn discipelen te vertellen, dus in het evangelie van Johannes hoorden de discipelen als eersten van haar dat hij was gezien, en sindsdien wordt ze de apostel der apostelen genoemd (Johannes 20:17–18).
  • De Bijbel noemt haar nooit een prostituee; paus Gregorius de Grote verbond haar in zijn preken met de naamloze zondares uit Lucas 7 en met Maria van Bethanië, waarschijnlijk in een preek uit 591, en in 2021 gaf de Katholieke Kerk Maria van Bethanië een eigen gedenkdag.
  • Geen enkel evangelie zegt dat ze de vrouw van Jezus was, en de evangeliën van Filippus en Maria, die buiten de Bijbel zijn geschreven, zeggen dat ook nooit.
  • De Schrift zegt niet hoe ze stierf; de orthodoxen herdenken haar dood in Efeze, en een westerse legende plaatst haar laatste jaren in de Provence.

Maria Magdalena was een vrouw uit Galilea die door Jezus van zeven duivels werd bevrijd en de eerste was die hem verrezen zag. Ze volgde hem, onderhield hem uit haar eigen middelen, stond bij zijn kruis en op paasmorgen stuurde hij haar om het aan zijn discipelen te vertellen. De vier evangeliën noemen haar twaalf keer, en nooit als prostituee of zijn vrouw.

Haar hele verhaal draait om één enkel woord. Op de eerste paasmorgen stond ze huilend buiten het lege graf en een man vroeg haar: “Vrouw, waarom weent gij? Wie zoekt gij?” Ze hield hem voor de tuinman (Johannes 20:15). Toen “zei Jezus tot haar: Maria. Zij keerde zich om en zei tot hem: Rabboeni; dat is te zeggen: Meester” (Johannes 20:16). Sindsdien is ze van alles genoemd: de zondares uit het huis van Simon, de boetelinge van de woestijn, de apostel der apostelen en, in een moderne roman, een geheime bruid. De Heer noemde haar Maria. Ze hoorde haar eigen naam in zijn stem en ze herkende hem.

Waar vermelden de evangeliën Maria Magdalena?

Lucas ontmoet haar voor het eerst in Galilea, onder de mensen die met Jezus meegingen “door elke stad en elk dorp”. De Twaalf waren bij hem, “en enige vrouwen, die genezen waren van boze geesten en ziekten: Maria, genaamd Magdalena, van wie zeven duivels waren uitgegaan” (Lucas 8:1–2). Samen met Johanna, de vrouw van Herodes’ rentmeester, en Susanna “en vele anderen”, “dienden zij hem van hun bezit” (Lucas 8:3). Daarna noemt geen enkel evangelie haar meer tot de dag dat Jezus sterft.

wanneer Waar dit te lezen Wat ze doet
In Galilea Luke 8:2 Bevrijd van zeven duivels, reist met Jezus en de Twaalf mee en helpt hen te onderhouden
Bij het kruis Matthew 27:56, Mark 15:40, John 19:25 Kijkt van een afstand toe met andere vrouwen; Johannes plaatst haar bij het kruis met de moeder van Jezus
Bij de begrafenis Matthew 27:61, Mark 15:47 Zit tegenover het graf en ziet waar hij wordt neergelegd
Bij het lege graf Matthew 28:1, Mark 16:1, Luke 24:10, John 20:1 Komt bij het eerste licht, in Marcus met specerijen, en vindt de steen weggerold
Paasmorgen Mark 16:9, John 20:18 Ziet als eerste de verrezen Jezus en vertelt het aan de discipelen

Dat zijn de twaalf verzen waarin de King James Version “Magdalene” zegt, en de Griekse evangeliën noemen haar dezelfde twaalf keer. In de tuin zelf, Johannes 20:11–17, noemt Johannes haar simpelweg Maria. Kijk waar de twaalf vallen. Eén is in Galilea. De andere elf komen in de loop van drie dagen, van het kruis tot de ochtend van de opstanding. We weten bijna niets anders over haar, behalve dat ze er was toen alles op het spel stond.

Elk evangelie vertelt die ochtend op zijn eigen manier. In Mattheüs rennen zij en “de andere Maria” van het graf weg “met vrees en grote blijdschap” en ontmoeten Jezus op de weg (Mattheüs 28:8–9). Het langere einde van Marcus, dat de vroegste manuscripten niet hebben, zegt dat “hij verscheen eerst aan Maria Magdalena, uit wie hij zeven duivels had uitgeworpen” (Marcus 16:9). Lucas herinnert zich hoe de apostelen het nieuws van de vrouwen ontvingen: “hun woorden schenen hun als ijdele praatjes, en zij geloofden hen niet” (Lucas 24:11). Ijdele praatjes. Het was het waarste wat die mannen ooit zouden horen. Johannes geeft het langste verslag en hij geeft het aan haar. Ze komt “toen het nog donker was”, vindt de steen verplaatst, rent naar Petrus en de geliefde discipel, en blijft huilend achter nadat zij naar huis zijn gegaan (Johannes 20:1–11). Zij gingen naar huis en zij bleef. Daarom stond ze daar nog steeds toen hij haar naam uitsprak.

Wat weten we over haar leven voordat ze Jezus ontmoette?

Heel weinig. “Magdalena” betekent hoogstwaarschijnlijk “van Magdala”, een stad aan de oever van het Meer van Galilea tussen Kapernaüm en Tiberias, waar archeologen sinds de jaren zeventig opgravingen doen. Sint-Hiëronymus hoorde er ook het Hebreeuwse migdal, in, “toren”. Het is opvallend hoe weinig we over haar te weten komen. De vrouw die bij het kruis zou staan en van het lege graf zou wegrennen, komt tot ons met nauwelijks meer dan een naam, en die naam zegt hoogstwaarschijnlijk alleen waar ze vandaan kwam.

De Schrift geeft ons één feit over haar verleden: er waren zeven duivels uit haar weggegaan (Lucas 8:2). Er staat niet wat ze haar aandeden en er wordt geen zonde genoemd. De orthodoxe traditie herinnert zich haar als jong en mooi en als iemand die een zondig leven leidde vóór haar genezing, en geeft dat als traditie door, naast de ene regel van Lucas. Lucas zelf is zuiniger. Hij vertelt ons waarvan ze werd bevrijd, en daarna vertelt hij ons wat ze met haar vrijheid deed. Ze volgde, en ze gaf. Velen van ons hebben een verleden dat anderen snel voor ons invullen. Het Evangelie beschrijft het hare door wat er daarna kwam.

Was Maria Magdalena een prostituee?

Nee. De Bijbel zegt dat nooit. Het idee ontstond door haar te koppelen aan twee andere vrouwen in de Evangeliën, en die koppeling gaat vooral terug op één prediker.

De eerste vrouw is die uit Lucas 7. Terwijl Jezus at in het huis van een Farizeeër, kwam “een vrouw in de stad, die een zondares was” met “een albasten fles met zalf”, waste zijn voeten met haar tranen en droogde ze af met haar haar (Lucas 7:37–38). Lucas noemt haar nooit bij naam. Een paar verzen later introduceert hij Maria Magdalena, en niets in zijn woorden verbindt de twee. De tweede is Maria van Bethanië, de zus van Martha en Lazarus, die “de voeten van Jezus zalfde en zijn voeten afdroogde met haar haar” zes dagen voor het Pascha (Johannes 12:3). Drie vrouwen dus: een vergeven zondares zonder naam, een vriendin in Bethanië en een discipel uit Magdala.

Paus Gregorius de Grote maakte hen tot één, in twee van zijn preken over de Evangeliën, Homilieën 25 en 33. Prekend over Lucas 7 in de basiliek van Sint-Clemens, waarschijnlijk in 591, zei hij: “Inderdaad, zij die Lucas de zondige vrouw noemt, en Johannes Maria noemt, wij geloven dat zij de Maria is van wie Marcus getuigt dat er zeven demonen uit haar [waren verdreven].” De zeven duivels, vervolgde hij, betekenden “alle ondeugden”, en de zalf die ze op de voeten van de Heer goot, had ooit haar lichaam geparfumeerd voor de zonde. Luister echter naar zijn werkwoord. Hij zei “wij geloven”, credimus, wat de manier is waarop een prediker zijn eigen lezing aanbiedt. De Evangeliën hadden het niet gezegd. In die preken gaf hij haar een verleden dat de Schrift haar nooit had gegeven.

Het Westen nam zijn lezing ter harte. Rond 1275 had de Legenda Aurea, het middeleeuwse boek met heiligenlevens, haar een kasteel in Magdala gegeven en haar tot zus van Martha en Lazarus gemaakt, een vrouw die “zich overgaf aan alle geneugten van het lichaam” totdat ze Christus ontmoette. Die boetvaardige Magdalena vulde eeuwenlang de westerse prediking, kunst en gebed. Als zij de Maria Magdalena is met wie je bent opgegroeid, is je geleerd wat heel veel gelovige christenen geloofden. Het is simpelweg niet wat de Evangeliën zeggen.

In onze eigen tijd heeft de Katholieke Kerk de knoop doorgehakt. Toen paus Franciscus haar gedenkdag in 2016 verhief tot een feestdag, zei het Vaticaan openlijk dat het Westen de drie vrouwen tot één had gemaakt, “vooral sinds de tijd van Gregorius de Grote”. Vijf jaar later gaf het Maria van Bethanië een eigen dag, 29 juli, samen met Martha en Lazarus, en zei dat de oude onzekerheid over welke Maria wie was “in recente studies en tijden is opgelost”. De Church of England houdt de twee Maria's ook uit elkaar, Maria Magdalena op 22 juli en Maria van Bethanië met haar broer en zus op 29 juli. Eeuwenlang stond ze symbool voor elke boetvaardige zondaar. Nu heeft ze haar eigen naam terug, degene die ze in de tuin hoorde: Maria, de vrouw uit Magdala, en niemand anders.

Ze uit elkaar halen doet niets af aan een van de drie. De vrouw uit Lucas 7 behoudt de woorden die Jezus over haar sprak: “Haar zonden, die vele zijn, zijn vergeven; want zij heeft veel liefgehad” (Lucas 7:47). Maria van Bethanië behoudt haar avond thuis, waar “Martha diende: maar Lazarus was een van hen die met hem aan tafel zaten” (Johannes 12:2). Maria van Magdala behoudt haar ochtend bij het graf. Elk van hen ontmoette dezelfde Heer, en elke ontmoeting is genoeg.

Waarom wordt Maria Magdalena de apostel der apostelen genoemd?

Omdat Jezus haar naar hen toe stuurde. In de tuin zei hij tegen haar: “ga naar mijn broeders, en zeg hun: Ik vaar op naar mijn Vader, en uw Vader; en tot mijn God, en uw God” (Johannes 20:17). En ze ging. “Maria Magdalena kwam en vertelde de discipelen dat zij de Heer had gezien, en dat hij deze dingen tot haar had gesproken” (Johannes 20:18). Denk aan wie er luisterde. Dit waren de mannen die de opstanding naar de uiteinden van de aarde zouden dragen, en in het Evangelie van Johannes was het van haar dat ze voor het eerst hoorden dat hij was gezien.

De naam is oud. Gregorius zelf, dezelfde paus die de drie vrouwen samenvoegde, plaatste haar naast Eva: een vrouw had de dood aan een man in het Paradijs overhandigd, en nu “kondigt een vrouw het leven aan de mannen aan vanuit het graf.” Hij las haar verleden verkeerd, en haar ochtend terecht. Middeleeuwse leraren noemden haar apostolorum apostola, de apostel van de apostelen, omdat ze de apostelen vertelde wat zij aan de wereld zouden gaan vertellen. De Katholieke Kerk nam die titel over toen ze haar dag in 2016 verhief.

Ze was niet een van de Twaalf. Lucas noemt de Twaalf en de vrouwen in één adem en houdt ze apart (Lucas 8:1–2). De titel eert één opdracht, degene die Jezus haar in de tuin gaf. Wij voeren diezelfde opdracht uit wanneer we iemand vertellen dat de Heer is opgestaan. Zij voerde hem als eerste uit.

Wat leren de kerken vandaag de dag over Maria Magdalena?

De katholieke, orthodoxe, anglicaanse en lutherse kalenders houden haar dag allemaal op 22 juli, dus kerken die over veel van mening verschillen, komen op dezelfde dag voor haar samen. Waar ze verschillen is in de naam die ze haar geven.

Kerk Hoe ze haar noemen Haar dag
Katholiek Sint-Maria Magdalena, apostel van de apostelen 22 juli, een feestdag sinds 2016
Orthodox Mirredraagster en Gelijke aan de Apostelen 22 juli (4 augustus waar de oude kalender wordt aangehouden)
Kerk van Engeland Maria Magdalena 22 juli, een gedenkdag
Evangelisch-Lutherse Kerk in Amerika Maria Magdalena, Apostel 22 juli

Katholieken vieren haar dag nu met dezelfde rang als de dagen van de apostelen, en het Vaticaan noemde haar bij het doorvoeren van de verandering “een voorbeeld en model voor alle vrouwen in de Kerk.” De orthodoxen noemen haar onder de mirredraagsters, de vrouwen die specerijen naar het graf brachten, en geven haar de titel Gelijke aan de Apostelen. Orthodoxe kerken die de oude kalender volgen, zoals het Patriarchaat van Jeruzalem, houden dezelfde 22 juli aan op de dag die de burgerlijke kalender 4 augustus noemt. Hun levensbeschrijving van de heilige geeft de reden in twee zinnen: “Dit was de eerste prediking in de wereld over de Opstanding. De Apostelen verkondigden het Blijde Nieuws aan de wereld, maar zij verkondigde het aan de Apostelen zelf.”

De Church of England houdt haar dag als een feestdag, naast de dagen van de apostelen, en de Evangelical Lutheran Church in America noemt haar “Maria Magdalena, Apostel”. Evangelische leraren spreken over haar vanuit de evangeliën alleen, als de vroegste getuige van de opstanding, door Jezus gestuurd om het aan de anderen te vertellen. Of protestanten iemand een heilige noemen, wordt besproken in Geloven protestanten in heiligen? Hierover is elke kerk het eens: zij zag de verrezen Heer, en hij stuurde haar om dat te zeggen.

Was Maria Magdalena de vrouw van Jezus?

Geen enkel evangelie zegt dit, en evenmin de vroege geschriften buiten de Bijbel waar mensen naar verwijzen. Het idee is tegenwoordig het best bekend uit een roman, De Da Vinci Code. Twee vroege geschriften buiten de Bijbel spreken wel over haar nabijheid tot Jezus, en het eerlijkste wat we kunnen doen, voor hen en voor haar, is lezen wat ze daadwerkelijk zeggen.

Het Evangelie van Filippus komt uit een gnostische school uit de tweede of derde eeuw en is tot ons gekomen in een enkel Koptisch exemplaar. Het spreekt over drie vrouwen die met de Heer wandelden: “Maria, zijn moeder, en haar zuster, en Magdalena, degene die zijn metgezellin werd genoemd. Zijn zuster en zijn moeder en zijn metgezellin waren elk een Maria.” De regel die mensen het meest citeren komt later, en daar is de pagina zelf beschadigd. Eén vertaling vult de gaten in en zegt dat hij “haar vaak op haar mond kuste”. Een andere behoudt alleen wat overblijft: “[… hij] kuste haar op haar [… vele] malen.” Het woord “mond” is een moderne gok voor een gat in de pagina. Zelfs daarmee noemt het boek haar zijn metgezellin, zoals het de andere twee zijn moeder en zijn zuster noemt. Er staat nergens dat ze zijn vrouw was.

Het Evangelie van Maria overleeft in twee Griekse fragmenten uit de derde eeuw en een langer Koptisch exemplaar uit de vijfde, waarvan de eerste zes pagina's verloren zijn gegaan, en het wordt meestal gedateerd op de tweede eeuw. Daarin zegt Petrus: “Zuster, wij weten dat de Heiland meer van je hield dan van de rest van de vrouwen,” en vraagt haar te delen wat de Heer haar vertelde. Wanneer ze hen een visioen heeft verteld, keert Petrus zich tegen haar: “Sprak Hij werkelijk in het geheim met een vrouw en niet openlijk tot ons?” Levi neemt het voor haar op, en de discipelen gaan op pad om te prediken. De ruzie in het boek gaat over de vraag of een vrouw de apostelen mag onderwijzen, en er staat nergens dat ze zijn vrouw was. Er is meer over deze vraag in Had Jezus een vrouw en kinderen?

Hoe is Maria Magdalena gestorven?

De Bijbel zegt het niet. Het laatste woord over haar is het nieuws dat ze op paasmorgen bracht. Twee tradities pakken haar verhaal vanaf daar op, één bewaard in het Oosten en één in het Westen.

De orthodoxen herinneren zich dat ze in Rome predikte en voor keizer Tiberius stond met het nieuws dat Christus was opgestaan, terwijl ze een rood ei als teken uitstak. De orthodoxen schrijven haar het verspreiden van de gewoonte van paaseieren toe, zoals Wat paaseieren betekenen voor christenen uitlegt. In dat verhaal doet ze nog steeds wat ze op paasmorgen deed: het nieuws brengen aan iedereen die het wil horen, inclusief een keizer. Gebogen door ouderdom ging ze naar Efeze, waar de apostel Johannes werkte, en daar stierf ze en werd ze begraven. Haar relikwieën werden in de negende eeuw naar Constantinopel gebracht en later naar Rome.

Het Westen vertelt het anders. In de Legenda Aurea wordt ze met Lazarus, Martha en de heilige Maximinus in een boot zonder tuigage of roer op drift gelaten en komt ze aan wal bij Marseille. Na daar en in Aix gepredikt te hebben, trekt ze zich terug in een barre wildernis en “verbleef daar dertig jaar zonder dat iemand het wist”, opgeheven door engelen tijdens de gebedsuren. Aan het einde ontvangt ze de communie van Maximinus, gaat voor het altaar liggen en sterft, en hij begraaft haar. Het Westen herinnerde zich haar zoals Gregorius haar had gepredikt, een boetelinge tot het einde, en toch is haar laatste daad in deze legende het ontvangen van de Heer die ze in de tuin verrezen had gezien. Beide verhalen worden als traditie geëerd, en geen van beide wordt in de Schrift verteld.

De Schrift volgt haar niet verder. Het laat haar achter in de tuin bij het eerste licht, terwijl ze zich omdraait bij het horen van haar eigen naam. Eerder in het Evangelie van Johannes had Jezus gesproken over een herder en zijn kudde: “de schapen horen zijn stem: en hij roept zijn eigen schapen bij naam, en leidt ze naar buiten” (Johannes 10:3). Hij kende haar naam. Hij kent de onze.





Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...