Wie zijn de vrouwen uit de Bijbel? 21 vrouwen van Eva tot Febe

De Bijbel vertelt de verhalen van tientallen vrouwen, en velen van hen staan op keerpunten in het verhaal. Eva en Sara zijn er aan het begin, Debora, Ruth en Ester in de geschiedenis van Israël, Maria de moeder van Jezus bij zijn geboorte, en Maria Magdalena bij zijn lege graf. Lydia, Priscilla en Febe hielpen de eerste kerken stichten.

Eén vraag van Jezus zou over hen allemaal kunnen gaan. Hij was aan het eten in het huis van een Farizeeër genaamd Simon toen een vrouw uit de stad, bekend als een zondaar, binnenkwam, zijn voeten waste met haar tranen en ze afdroogde met haar haar. Simon dacht alleen aan “wat voor een vrouw dit is.” Jezus draaide zich naar haar toe en zei tegen Simon: “Ziet u deze vrouw?” (Lucas 7:39, 44). Daarna zei hij tegen haar: “Uw geloof heeft u behouden; ga in vrede” (Lucas 7:50). Eeuwen eerder had een Egyptische slavin, alleen in de woestijn, de HEER een naam gegeven voor precies dit: “U bent een God die naar mij omziet” (Genesis 16:13). Dit zijn de vrouwen die God zag, en sommigen van hen waren de eersten die zagen wat Hij had gedaan.

Vrouw	Waar te lezen	Herinnerd om
Eva	Genesis 2–3	De eerste vrouw, “moeder van alle levenden”
Sara	Genesis 16–21	Baarde Isaak op ongeveer negentigjarige leeftijd
Hagar	Genesis 16, 21	Noemde God “U bent een God die naar mij omziet”
Lea	Genesis 29	De onbeminde vrouw die door God werd gezien
Mirjam	Exodus 15	Profetes die het lied bij de zee leidde
Rahab	Jozua 2, 6	Verborg Israëls spionnen; een voorouder van Jezus
Debora	Judges 4–5	Profetes die Israël leidde als rechter
Ruth	Ruth 1–4	Moabitische weduwe, overgrootmoeder van David
Hanna	1 Samuel 1–2	Bad voor Samuel en gaf hem aan God
Abigail	1 Samuel 25	Hield David tegen om bloed te vergieten
Hulda	2 Kings 22	Profetes die werd geraadpleegd over het wetboek
Esther	Esther 1–10	Koningin die haar leven waagde voor haar volk
Maria	Luke 1–2, John 19	Moeder van Jezus
Elizabeth	Lucas 1	Moeder van Johannes de Doper
Anna	Luke 2	Bejaarde profetes in de tempel
Maria Magdalena	Luke 8, John 20	De eerste die de opgestane Jezus zag
Martha	Luke 10, John 11	Bleed Jezus als de Christus
Maria van Bethanië	Lucas 10	Zat aan de voeten van Jezus om te luisteren
Lydia	Acts 16	Verkoopster van purper, gedoopt in Filippi
Priscilla	Acts 18, Romans 16	Onderwees Apollos in de weg van God
Phoebe	Romans 16	Dienaar van de gemeente in Kenchreeën

Drieënnegentig. Dat is het aantal van Lindsay Hardin Freeman, die samen met drie andere vrouwen uit haar kerk de New Revised Standard Version doorliep, inclusief de Apocriefen, en elk woord opschreef dat een vrouw zegt. Slechts 49 van de 93 worden bij naam genoemd. Samen spreken zij 14.056 woorden, ongeveer 1,1 procent van de Bijbel. In Genesis spreken 11 vrouwen en 50 mannen. Maria, de moeder van Jezus, zegt in totaal 191 woorden.

Hun woorden zijn schaars, en daaronder bevinden zich Ruths belofte aan Naomi, Hanna’s gebed en Maria’s “Zie de dienares van de Heer.” Het grootste nieuws dat een menselijke stem ooit heeft overgebracht, werd voor het eerst gebracht door een van deze vrouwen. Op paasmorgen werd Maria Magdalena vanuit het lege graf gestuurd om de discipelen te vertellen dat zij de Heer had gezien (Johannes 20:17–18), en Lucas noteert dat de apostelen het verslag van de vrouwen aanvankelijk voor “ijdel gepraat” hielden en hen niet geloofden (Lucas 24:11).

Eva

Het eerste woord van de Schrift over vrouwen is dat zij Gods beeld even volledig dragen als mannen: “Zo schiep God de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij hen” (Genesis 1:27). Wanneer de HEER zegt dat het “niet goed is dat de mens alleen is” en een “hulp die bij hem past” belooft (Genesis 2:18), is het Hebreeuwse woord voor hulp ezer. Het klinkt in het Engels als een minderwaardig woord. In het Oude Testament is het grotendeels Gods eigen woord. Van de 21 verzen die het gebruiken, gaan er twee over de vrouw in Genesis 2, en de meeste andere noemen God de hulp van Zijn volk: “Hij is onze hulp en ons schild” (Psalm 33:20).

Eva’s verhaal draait om wat zij zag. “Toen de vrouw zag dat de boom goed was om van te eten, en dat hij een lust was voor het oog,” nam zij van de vrucht, at ervan en gaf deze aan haar man (Genesis 3:6). De Schrift verbloemt niet wat er volgde. Toch komt in hetzelfde hoofdstuk het vers voor dat christenen lang hebben gelezen als de eerste belofte van een Verlosser, en het betreft haar: God zegt tegen de slang dat het zaad van de vrouw “uw kop zal vermorzelen” (Genesis 3:15). Pas na de zondeval noemde Adam haar Eva, “omdat zij de moeder van alle levenden was” (Genesis 3:20).

Sara en Hagar

Sara wachtte bijna een leven lang op de zoon die God beloofde. Toen het wachten te lang duurde, gaf zij haar Egyptische dienstmaagd Hagar aan Abraham, “misschien zal ik door haar kinderen krijgen” (Genesis 16:2), en toen Hagar zwanger werd, werd de sfeer in huis bitter. Jaren later, bij de tentdeur, hoorde Sara de HEER zeggen dat zij een zoon zou krijgen, en zij “lachte in zichzelf” (Genesis 18:12). “Is er iets voor de HEER te wonderlijk?” kwam het antwoord (Genesis 18:14). Zij baarde Isaak toen Abraham honderd jaar was en zij ongeveer negentig (Genesis 17:17; 21:5), en het lachen veranderde van betekenis: “God heeft mij een reden tot lachen gegeven; ieder die het hoort, zal met mij lachen” (Genesis 21:6). Hebreeën herinnert zich haar geloof: “zij hield Hem voor getrouw Die het beloofd had” (Hebreeën 11:11).

Hagars verhaal loopt parallel. Hard behandeld door Sara, vluchtte zij de woestijn in, en “de Engel van de HEER vond haar bij een waterbron” (Genesis 16:7). Hij zei haar haar zoon Ismaël te noemen, “omdat de HEER naar uw ellende geluisterd heeft” (Genesis 16:11), en zij antwoordde door God een naam te geven: “Gij zijt de God Die naar mij omziet” (Genesis 16:13). Toen zij later werd weggestuurd met brood en een zak water, en het water opraakte, “opende God haar ogen en zij zag een waterput” (Genesis 21:19). Jakobs vrouw Lea, die door haar man niet werd bemind, zei hetzelfde in haar eigen woorden toen haar eerste zoon werd geboren: “Voorzeker, de HEER heeft mijn ellende gezien” (Genesis 29:32).

Mirjam

Toen Israël uit de Rode Zee kwam, “nam Mirjam, de profetes, de zus van Aäron, een tamboerijn in haar hand; en alle vrouwen gingen achter haar aan met tamboerijnen en met reidansen” (Exodus 15:20). Haar lied is één regel lang: “Zing voor de HEER, want Hij is hoogverheven; het paard en zijn ruiter heeft Hij in de zee geworpen” (Exodus 15:21). Eeuwen later herinnerde God Zijn volk via de profeet Micha eraan wie hen had geleid: “Ik zond vóór u uit: Mozes, Aäron en Mirjam” (Micha 6:4).

Rahab

Rachab van Jericho was een Kanaänitische en een hoer, en zij beleed de God van Israël voordat de muren vielen: “de HEER, uw God, is God in de hemel boven en op de aarde beneden” (Jozua 2:11). Zij verborg de twee spionnen en vroeg alleen dat haar familie gespaard zou blijven. Toen de stad viel, “liet Jozua Rachab, de hoer, en het huis van haar vader in leven” (Jozua 6:25). Hebreeën noemt haar onder de helden van het geloof (Hebreeën 11:31), en Mattheüs schrijft haar in de geslachtslijn van Jezus: “Salmon verwekte Boaz bij Rachab” (Mattheüs 1:5).

Debora

“Debora nu, een profetes, de vrouw van Lappidoth, zij gaf in die tijd leiding aan Israël” (Rechters 4:4). Zij is de enige vrouw van wie het boek Rechters zegt dat zij Israël leidde. Zij zat onder een palmboom in het gebergte van Efraïm, en het volk “kwam naar haar toe voor een rechtszaak” (Rechters 4:5). Toen Gods woord kwam om Barak tegen de Kanaänitische legeraanvoerder Sisera te sturen, wilde Barak niet gaan zonder haar. Zij ging mee en vertelde hem dat de eer aan iemand anders zou toekomen, “want de HEER zal Sisera in de hand van een vrouw verkopen” (Rechters 4:9). Die vrouw was Jaël, in wiens tent Sisera stierf. In haar lied daarna claimt Debora een eretitel: “Ik stond op als een moeder in Israël” (Rechters 5:7).

Ruth

Ruth was een weduwe uit Moab, een vreemd land, die haar weduwe-schoonmoeder niet wilde verlaten. “Waar u heen gaat, zal ik ook gaan; en waar u overnacht, zal ik overnachten: uw volk is mijn volk en uw God mijn God” (Ruth 1:16). De twee vrouwen kwamen in Bethlehem aan “bij het begin van de gersteoogst” (Ruth 1:22). Ruth aren las op de velden van Boaz, trouwde met hem en baarde een zoon, Obed, “de vader van Isaï, de vader van David” (Ruth 4:17). Mattheüs noemt haar ook: “Boaz verwekte Obed bij Ruth” (Mattheüs 1:5). Een buitenlandse die de God van Israël koos, werd de overgrootmoeder van koning David.

Hanna

Hanna had geen kind. “In haar ziel verbitterd” bad en weende zij voor de HEER, en vroeg Hem om haar te zien: “O HEER van de legermachten, als U werkelijk naar de ellende van Uw dienares zult omzien en aan mij zult denken” (1 Samuël 1:11). Zij bad zo stil dat de priester Eli haar voor dronken aanzag, en zij zei tegen hem: “Ik heb geen wijn of sterke drank gedronken, maar ik heb mijn ziel voor de HEER uitgestort” (1 Samuël 1:15). God dacht aan haar. Zij noemde haar zoon Samuël, “Omdat ik hem van de HEER heb gevraagd” (1 Samuël 1:20), gaf hem om God te dienen, en zong: “Mijn hart springt op van vreugde in de HEER” (1 Samuël 2:1).

Abigail

Abigaïl was “een vrouw met een goed verstand” getrouwd met Nabal, een man “hardvochtig en slecht in zijn daden” (1 Samuël 25:3). Toen Nabal de mannen van David voedsel weigerde en hen wegstuurde met “Wie is David?” (1 Samuël 25:10), gespte David zijn zwaard om om elke man van het huishouden te vernietigen. Abigaïl belaadde ezels met tweehonderd broden, wijn, vlees, rozijnen en vijgen, en ging hem op de weg tegemoet. Haar woorden deden hem omkeren, en David wist wat zij voor hem had gedaan: “gezegend zij uw raad, en gezegend zijt u, die mij deze dag hebt tegengehouden om bloed te vergieten” (1 Samuël 25:33).

Hulda

Toen het boek van de wet werd gevonden in de tempel in de dagen van koning Josia, en de koning zijn kleren scheurde bij wat hij erin las, gingen zijn priester en ambtenaren “naar Hulda, de profetes” (2 Koningen 22:14). Zij woonde in Jeruzalem en zij gaf hen het antwoord van de HEER: oordeel over het land, en genade voor de koning “omdat uw hart week was” (2 Koningen 22:19).

Esther

Esther, een Joodse wees die in Perzië werd opgevoed door haar neef Mordechai, “want zij had geen vader of moeder meer” (Esther 2:7), werd de koningin van de koning. Toen er een koninklijk decreet werd uitgevaardigd om haar volk te vernietigen, vroeg Mordechai haar: “wie weet of u niet voor een tijd als deze tot het koninkrijk bent gekomen?” (Esther 4:14). Naar de koning gaan zonder ontboden te zijn betekende de dood, tenzij hij zijn scepter uitstak. Zij vroeg haar volk om drie dagen met haar te vasten en zei: “zo zal ik naar de koning gaan, wat niet volgens de wet is: en als ik omkom, dan kom ik om” (Esther 4:16). In de 167 verzen van het Hebreeuwse boek wordt God nooit genoemd. Lezers hebben Zijn hand er niettemin altijd in gezien, in een wees die tot de troon werd verheven op het uur dat haar volk haar nodig had. Katholieke en orthodoxe Bijbels bevatten ook de Griekse tekst van Esther, waarvan de zes extra passages haar gebed bevatten voordat zij naar binnen ging: “O mijn Heer, die alleen onze koning bent, help mij, een eenzame vrouw, die geen andere helper heeft dan U” (Esther 14:3, Douay-Rheims).

Maria, Elisabeth en Anna

Maria van Nazareth hoorde de boodschap van de engel en gaf haar antwoord: “Zie de dienstmaagd des Heren; mij geschiede naar uw woord” (Lucas 1:38). Haar oudere verwante Elisabeth, die in verwachting was van Johannes de Doper, begroette haar: “Gezegend zijt gij onder de vrouwen en gezegend is de vrucht van uw schoot,” en voegde eraan toe: “zalig is zij die geloofd heeft” (Lucas 1:42, 45). Nadat de herders waren gekomen, “bewaarde Maria al deze woorden en overlegde die in haar hart” (Lucas 2:19). Ze stond bij het kruis, waar haar stervende zoon haar toevertrouwde aan de zorg van de discipel van wie hij hield (Johannes 19:25–27), en ze bad samen met de apostelen na de Hemelvaart (Handelingen 1:14).

In de tempel wachtte Anna, “een profetes,” een weduwe “van ongeveer vierentachtig jaar,” die “niet uit de tempel week, maar God diende met vasten en bidden, nacht en dag.” Ze dankte God en “sprak over hem tot allen die uitzagen naar de verlossing in Jeruzalem” (Lucas 2:36–38). Ze had lang gewacht en ze zag hem.

Martha en Maria van Bethanië

“Jezus nu had Martha lief, en haar zuster, en Lazarus” (Johannes 11:5). In het verslag van Lucas verwelkomde Martha hem in haar huis en was ze “zeer in de weer met de bediening,” terwijl haar zuster Maria “aan de voeten van Jezus zat en naar zijn woord luisterde.” Toen Martha hem vroeg om Maria te sturen om te helpen, antwoordde hij haar tweemaal bij naam: “Martha, Martha, gij maakt u bezorgd en druk over vele dingen: Maar één ding is nodig: en Maria heeft het goede deel uitgekozen” (Lucas 10:39–42). Martha is ook degene die, nadat haar broer was gestorven, Jezus hoorde zeggen: “Ik ben de opstanding en het leven,” en antwoordde: “Ja, Heere: ik geloof dat gij de Christus zijt, de Zoon van God, die in de wereld komen zou” (Johannes 11:25, 27).

Lydia, Priscilla en Febe

Toen Paulus naar Macedonië overstak, was de eerste prediking die Handelingen daar vermeldt bij een rivier buiten Filippi, “waar men gewoonlijk bad,” tot de vrouwen die daar bijeengekomen waren. Een van hen was “Lydia, een verkoopster van purper, uit de stad Thyatira, die God vereerde… wier hart de Heere opende” (Handelingen 16:13–14). Zij en haar huisgezin werden gedoopt, ze overtuigde de zendelingen om bij haar te blijven, en toen Paulus en Silas uit de gevangenis kwamen, gingen ze naar haar huis om de gelovigen te zien (Handelingen 16:15, 40). Zij is de eerste persoon in Europa van wie de Bijbel de doop vermeldt.

Priscilla en haar man Aquila waren tentenmakers die naast Paulus werkten in Korinthe (Handelingen 18:2–3). In Efeze hoorden ze de welsprekende prediker Apollos, “namen hem bij zich en legden hem de weg van God nauwkeuriger uit” (Handelingen 18:26). Een gemeente kwam samen in hun huis (Romeinen 16:5, 1 Korintiërs 16:19), en in drie van de zes plaatsen waar de King James Bible het echtpaar noemt, staat haar naam eerst.

Het laatste hoofdstuk van de brief van Paulus aan Rome begint met een vrouw: “Ik beveel u aan Febe, onze zuster, die een dienares is van de gemeente die in Kenchreeën is,” die “een hulp geweest is van velen, en ook van mijzelf” (Romeinen 16:1–2). Het Griekse woord achter “dienares” is diakonos, het woord dat de King James Bible vertaalt als “diakenen” in 1 Timotheüs 3:8. Een paar regels later groet Paulus Andronicus en Junia, “die aanzienlijk zijn onder de apostelen” (Romeinen 16:7), hoewel geleerden nog steeds debatteren of Junia een vrouw was en of de uitdrukking het paar tot apostelen maakt of dat ze alleen bekend waren bij hen. Met Pinksteren citeerde Petrus de profeet Joël, dat God zijn Geest zou uitstorten op “uw zonen en uw dochters,” en zij “zullen profeteren” (Handelingen 2:17), en Handelingen vermeldt later de “vier dochters… die profeteerden” van de evangelist Filippus (Handelingen 21:9).

Het Nieuwe Testament laat vrouwen zien die profeteren, gemeenten ontvangen, Apollos onderwijzen en de gemeente in Kenchreeën dienen, en het bevat de woorden van Paulus dat in Christus “geen mannelijk en vrouwelijk” is (Galaten 3:28). Dezelfde Paulus schreef: “Ik sta niet toe dat een vrouw onderwijst, noch dat zij gezag over de man heeft” (1 Timotheüs 2:12). Christenen die van de Schrift houden, lezen die verzen op verschillende manieren samen, en kerken zijn nog steeds verdeeld over de vraag of vrouwen gewijd mogen worden. Die vraag heeft zijn eigen antwoord in kunnen vrouwen predikanten en predikers zijn.

Hij liet hen hem volgen. Lucas noemt enkele van de vrouwen die met Jezus en de twaalf meereisden: “Maria, Magdalena genaamd, uit wie zeven duivelen waren uitgegaan, en Johanna, de vrouw van Chusa, de rentmeester van Herodes, en Susanna, en vele anderen, die hem dienden met hun bezittingen” (Lucas 8:2–3). Zij ondersteunden zijn werk met wat ze hadden.

Hij sprak met hen waar anderen dat niet zouden doen. Bij een put in Samaria sprak hij met een vrouw over levend water en vertelde haar duidelijk wie hij was: “Ik, die met u spreek, ben het,” en zijn terugkerende discipelen “verwonderden zich dat hij met de vrouw sprak” (Johannes 4:26–27). Ze liet haar waterkruik staan en rende om het aan haar stad te vertellen, en “velen van de Samaritanen uit die stad geloofden in hem vanwege het woord van de vrouw” (Johannes 4:39).

En hij zocht hen op in de menigte. Een vrouw die twaalf jaar lang bloedvloeiingen had gehad en alles aan dokters had uitgegeven, kwam achter hem in de menigte en raakte zijn kleding aan. Jezus stopte en “keek om zich heen om haar te zien die dit gedaan had.” Toen ze bevend naar voren kwam en hem de waarheid vertelde, noemde hij haar dochter: “Dochter, uw geloof heeft u behouden; ga heen in vrede” (Marcus 5:32–34).

De vrouwen bleven toen het einde kwam. Ze keken “van verre” toe bij de kruisiging, met Maria Magdalena onder hen (Marcus 15:40). Op de eerste dag van de week stond ze huilend buiten het lege graf en zag een man die ze voor de tuinman hield. Hij noemde haar naam en ze herkende hem. Hij stuurde haar naar zijn broeders met het nieuws (Johannes 20:11–17). Rabanus Maurus en Thomas van Aquino noemden haar de apostel der apostelen, en in 2016 liet paus Franciscus haar dag, 22 juli, verheffen tot een feestdag, zodat ze gevierd wordt als de apostelen. De westerse traditie na Gregorius de Grote beschouwde haar als de zondige vrouw uit Lucas 7 en ook als Maria van Bethanië. De evangeliën zeggen dit nooit, de orthodoxe kerken hebben de identificatie nooit geaccepteerd, en de Romeinse kalender herinnert haar vandaag eenvoudig als Maria van Magdala. Er is meer in wie Maria Magdalena was.

De God die Hagar bij een bron in de woestijn zag, is de Heer die in de menigte omkeek naar één bange vrouw. Hij wendt zich nog steeds tot degene naar wie niemand anders kijkt, en hij vraagt nog steeds aan de rest van ons: Ziet gij deze vrouw? Maria Magdalena ging uit die tuin weg met niets anders om haar nieuws te bewijzen dan haar eigen ogen, en het was genoeg. Ze “kwam en vertelde de discipelen dat ze de Heere gezien had” (Johannes 20:18).

---

• Bijbelverzen over de waarde van een vrouw, en de vrouwen die de Schrift centraal stelt
• Feiten over Maria, de moeder van Jezus
• Waarom noemde Adam de vrouw Eva?
• Wie was Hanna in de Bijbel? De moeder van Samuel, haar gebed en haar lied
• Staat Lydia in de Bijbel? Ja, ze was Paulus' eerste bekeerling in Europa
• Kunnen vrouwen katholiek priester worden?