De Schrift vertelt ons nooit of Adam en Eva naar de hemel gingen. Genesis volgt hen door hun ongehoorzaamheid, uit Eden en tot aan Adams dood op 930-jarige leeftijd, en het vermeldt de dood van Eva helemaal niet. De katholieke en orthodoxe traditie houdt vast dat Christus hen bevrijdde toen hij afdaalde naar de doden, en de Orthodoxe Kerk eert hen als heiligen.
De hoop voor hen begint al in Genesis zelf. Voordat God onze eerste ouders uit de tuin stuurde, “maakte de Here God voor Adam en voor zijn vrouw klederen van vellen en bekleedde hen” (Genesis 3:21). De God die hen corrigeerde, bedekte hen ook. Christenen lezen sindsdien de rest van hun verhaal in dat licht, tot aan een oude homilie voor Stille Zaterdag waarin Christus op zoek gaat naar Adam “als naar een verloren schaap.”

Wat zegt Genesis dat er met Adam en Eva is gebeurd?
Toen God hen na de eerste zonde ondervroeg, schoof ieder van hen de schuld af. Adam zei: “De vrouw die Gij aan mijn zijde hebt gegeven, die heeft mij van de boom gegeven en ik heb gegeten,” en Eva zei: “De slang heeft mij misleid en ik heb gegeten” (Genesis 3:12–13). God vervloekte de slang (3:14) en de aardbodem (3:17), en hij vertelde Adam dat hij de grond zou bewerken totdat hij erin terugkeerde: “want stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren” (Genesis 3:19).
Toch bevat hetzelfde hoofdstuk de verzen die latere christenen lazen als tekenen van hoop. God beloofde vijandschap tussen de slang en de vrouw, en tussen hun nageslacht: “die zal u de kop vermorzelen en gij zult hem de hiel vermorzelen” (Genesis 3:15). Adam noemde zijn vrouw Eva “omdat zij de moeder van alle levenden was” (3:20), en “de Here God maakte voor Adam en voor zijn vrouw klederen van vellen en bekleedde hen” (3:21). Pas daarna stuurde God hen uit Eden, en hij plaatste “de cherubs en het flikkerend zwaard dat zich naar alle kanten keerde om de weg naar de boom des levens te bewaken” (3:24).
Eva spreekt tweemaal in Genesis 4. Toen Kaïn werd geboren zei ze: “Ik heb met de hulp van de Here een man verkregen” (Genesis 4:1), en toen Seth werd geboren: “God heeft mij een ander nageslacht aangesteld in plaats van Abel, want Kaïn heeft hem gedood” (4:25). Adams leven wordt afgesloten in één regel in Genesis 5: “Al de dagen die Adam leefde waren 930 jaar, en hij stierf” (Genesis 5:5). De jaren die zij leefden tussen Eden en het graf worden getraceerd in wat er met Adam en Eva gebeurde nadat ze Eden hadden verlaten.

Hoe zijn Adam en Eva gestorven?
Genesis geeft Adams leeftijd bij overlijden maar niet de oorzaak, en het vermeldt de dood van Eva helemaal niet. In de gehele King James Version komt haar naam slechts vier keer voor, in Genesis 3:20 en 4:1, 2 Korintiërs 11:3 en 1 Timoteüs 2:13.
Voor een vollediger verslag moeten we buiten de Bijbel treden, naar de Openbaring van Mozes, de Griekse versie van een apocrief boek dat bekend staat als het Leven van Adam en Eva. Veel geleerden herleiden het tot een verloren gegaan Joods origineel uit de eerste eeuw v.Chr. of n.Chr., hoewel sommigen beweren dat het boek vanaf het begin christelijk was. Men denkt dat de Latijnse versie in de vierde eeuw verscheen, en de oudst bekende manuscripten zijn uit de negende eeuw. In dit verhaal “leefde Adam negenhonderd dertig jaar; en hij werd ziek.” Wanneer hij sterft, draagt God hem over aan de aartsengel Michaël met de woorden: “Breng hem naar het Paradijs in de derde hemel, en laat hem daar tot die vreselijke dag van mijn afrekening.” Zes dagen later sterft ook Eva. De Joodse en christelijke verslagen van hun dood worden naast elkaar geplaatst in hoe Adam en Eva stierven.

Staat in de Bijbel of Adam en Eva gered zijn?
Genesis vermeldt noch hun berouw noch hun vergeving, en geen enkel vers lost de vraag ergens op. Hebreeën 11, de lijst van mensen in het Nieuwe Testament die geprezen worden om hun geloof, begint met hun zoon: “Door het geloof heeft Abel God een beter offer gebracht dan Kaïn” (Hebreeën 11:4), en Adam en Eva worden er helemaal niet in genoemd.
Wanneer het Nieuwe Testament over Adam spreekt, is dat meestal om Christus uit te leggen. Lukas' geslachtsregister van Jezus eindigt met “de zoon van Adam, de zoon van God” (Lukas 3:38). Paulus schrijft dat “door één mens de zonde in de wereld gekomen is en door de zonde de dood” (Romeinen 5:12), noemt Adam “een type van degene die komen zou” (Romeinen 5:14), en zegt: “Want evenals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden” (1 Korintiërs 15:22). Eva verschijnt als degene die door de slang werd misleid (2 Korintiërs 11:3) en als degene die na Adam werd gevormd (1 Timoteüs 2:13). Geen van deze passages zegt waar een van hen na de dood heen ging.
Twee andere soorten passages komen dichter bij onze vraag. Het Boek der Wijsheid, dat de katholieke en orthodoxe kerken als Schrift beschouwen en protestanten niet, zegt over Adam: “Wijsheid beschermde de eerstgeschapen vader van de wereld, toen hij alleen was geschapen; zij verloste hem van zijn overtreding, en gaf hem kracht om over alle dingen te heersen” (Wijsheid 10:1–2). En drie passages uit het Nieuwe Testament spreken over Christus onder de doden: hij “is heengegaan en heeft gepredikt aan de geesten in de gevangenis” (1 Petrus 3:19), “het evangelie is ook aan de doden verkondigd” (1 Petrus 4:6), en hij “is ook neergedaald in de lagere delen, de aarde” (Efeziërs 4:9). De Katholieke Catechismus citeert alle drie wanneer deze onderwijst over Christus' nederdaling ter helle.

Geloofde de vroege kerk dat Adam gered was?
In de tweede eeuw betoogde Irenaeus van Lyon, een Griekse bisschop, uitvoerig in Tegen de ketterijen (3.23) dat hij dat was. Hij schreef tegen Tatianus, die ontkende dat Adam gered kon worden, en hij hield vol dat Christus kwam om “precies die mens te redden die naar Zijn beeld en gelijkenis was geschapen, dat wil zeggen, Adam.” Hij wees erop dat God “geen vloek uitsprak over Adam persoonlijk, maar over de grond,” en hij las de gordel van vijgenbladeren als een teken dat Adam “zijn berouw toonde door zijn gedrag.” En hij beëindigde het betoog met deze woorden: “Allen spreken dus onwaar die zijn (Adams) redding afwijzen.”
In 414 na Chr. stelde bisschop Evodius een vraag aan Augustinus over 1 Petrus 3, en Augustinus antwoordde: “Wat betreft de eerste mens, de vader van de mensheid, is het er bijna de gehele Kerk over eens dat de Heer hem uit die gevangenis heeft bevrijd … hoewel de autoriteit van de canonieke Schriften niet naar voren kan worden gebracht als zijnde uitdrukkelijk ter ondersteuning hiervan.” Hij voegde eraan toe dat de woorden van het Boek der Wijsheid deze mening beter ondersteunden dan enige andere tekst (Brief 164).

Zijn Adam en Eva heiligen in de Katholieke Kerk?
Adam en Eva “staan niet op de heiligenkalender van de Rooms-Katholieke Kerk,” zoals de heiligenpagina van de Universiteit van Notre Dame opmerkt. Dezelfde pagina zegt dat christenen in de Middeleeuwen “24 december gebruikten om het Genesis-verhaal te herinneren dat vertelt over hun zondeval” als een manier om zich voor te bereiden op Kerstmis.
De Catechismus van de Katholieke Kerk leert dat Christus in de dood afdaalde naar het rijk van de doden om “de rechtvaardigen die hem waren voorgegaan te bevrijden,” en dat “Hij de poorten van de hemel opende voor de rechtvaardigen die hem waren voorgegaan” (paragrafen 633 en 637). Vervolgens citeert het een oude homilie voor Stille Zaterdag: “Hij is op zoek gegaan naar Adam, onze eerste vader, als naar een verloren schaap. Zeer begerig om hen te bezoeken die in duisternis en in de schaduw van de dood leven, is hij gegaan om Adam in zijn boeien en Eva, gevangen met hem, te bevrijden van verdriet – Hij die zowel hun God als de zoon van Eva is” (paragraaf 635).

Eren orthodoxe christenen Adam en Eva als heiligen?
Dat doen ze, en ze herdenken hen vlak voor Kerstmis. De kalender van de Orthodoxe Kerk in Amerika voor de zondag voor de Geboorte van Christus begint: “De zondag voor de Geboorte van Christus herdenken we Adam en Eva (de eerstgeschapen), de rechtvaardige Abel, zoon van Adam, de rechtvaardige Seth,” en gaat verder via de voorouders van Christus. In de woorden van de pagina van Notre Dame, eren de oosters-orthodoxen “deze twee figuren expliciet als heiligen omdat zij door Christus werden verlost tijdens zijn nederdaling ter helle.”
Hetzelfde geloof is geschilderd in de Anastasis, of Wederopstanding, het primaire icoon van Pascha, of Pasen. Zoals pater Jeremy McKemy het icoon uitlegt: “De twee figuren die Christus heeft vastgegrepen en uit graven trekt, zijn Adam en Eva.”

Wat geloven protestanten over Adam en Eva?
Protestanten rekenen het Boek der Wijsheid niet tot de Schrift, en de protestantse schrijvers die de vraag behandelen, argumenteren vanuit Genesis. Matthew Henry, een presbyteriaanse predikant die in 1714 stierf, schreef in zijn commentaar dat als Adam de naam Eva zelf koos, “het een blijk was van zijn geloof in het woord van God.” Over de klederen van vellen schreef hij dat God zijn ongehoorzame kinderen corrigeerde maar “hen niet onterfde.”
De Westminster Confessie van 1646, een presbyteriaans geloofsbelijdenis, noemt Adam en Eva niet, maar leert dat de uitverkorenen onder het Oude Testament werden opgebouwd “in het geloof in de beloofde Messias, door wie zij volledige vergeving van zonden en eeuwig heil hadden” (7.5).
Christenen horen al lang de eerste belofte van die Messias in wat God zei op de dag dat Adam en Eva Eden verloren: “die zal u de kop vermorzelen en gij zult hem de hiel vermorzelen” (Genesis 3:15). Ze verlieten de tuin met dat woord in hun oren, bekleed door de God die ze ongehoorzaam waren geweest.


Een reactie plaatsen