Katholicisme ontrafeld45 artikelen

Geloven katholieken in geesten?



  • De Katholieke Kerk heeft geen officiële leer over geesten, en ze sluit ze niet uit.
  • Ze leert dat elke ziel bij de dood wordt geoordeeld en naar de hemel, het vagevuur of de hel gaat (Catechismus 1022, 1030).
  • Augustinus en Thomas van Aquino stelden dat God bij wijze van uitzondering de zielen van de doden aan de levenden kan laten verschijnen.
  • Bij Endor spreekt de dode profeet Samuel tot Saul (1 Samuel 28), en Sirach 46:20 zegt dat Samuel na zijn dood werkelijk profeteerde.
  • De Kerk verbiedt het oproepen van de doden en het raadplegen van mediums (Deuteronomium 18:10–12; Catechismus 2116).
  • Wat ze in plaats daarvan van ons vraagt, is gebed voor de overledenen, vooral door de Mis voor hen op te dragen (Catechismus 958, 1032).
Katholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen in deze reeks

Ja, binnen bepaalde grenzen. De Katholieke Kerk heeft geen officiële leer over geesten. Zij leert dat elke ziel bij de dood wordt geoordeeld en naar de hemel, het vagevuur of de hel gaat, en haar theologen hebben gesteld dat God kan toestaan dat een ziel aan de levenden verschijnt. Wat de Kerk verbiedt, is het proberen contact te leggen met de doden.

Augustinus beantwoordde de vraag met zijn eigen moeder. Als de doden deelnamen aan het leven van de levenden, schreef hij, zou ze elke nacht naar hem toe zijn gekomen. Degenen onder ons die iemand van wie ze houden hebben begraven, weten waarom de vraag ertoe doet. Het antwoord van de Kerk is zachtmoedig en vastberaden: we roepen de doden niet terug, maar we mogen voor hen bidden en hen aan God overlaten.

Wat leert de Katholieke Kerk over geesten?

Geen enkel concilie of catechismus doet uitspraak over geesten. In een interview uit 2023 met Amerikaans-Katholiek, zei godsdienstwetenschapper Matthew J. Cressler dat de vraag of de doden kunnen terugkeren “min of meer onbeantwoord blijft door de kerkelijke leer,” en hij citeerde een katholiek woordenboek uit de jaren zestig waarvan het lemma over geesten begint met: “De katholieke theologie heeft niets in te brengen tegen de mogelijkheid van de geest in de zin van de overledene.”

De Kerk leert wel wat er gebeurt bij de dood, en dat vormt hoe katholieken over geesten denken. De Catechismus van de Katholieke Kerk zegt: “Ieder mens ontvangt bij zijn dood in zijn onsterfelijke ziel zijn eeuwige vergelding in een bijzonder oordeel dat zijn leven op Christus betrekt: ofwel een intrede in de heerlijkheid van de hemel—door een loutering of onmiddellijk—, ofwel een onmiddellijke en eeuwige verdoemenis” (Catechismus 1022). De brief aan de Hebreeën verwoordt het kort: “het is de mens beschoren éénmaal te sterven en daarna komt het oordeel” (Hebreeën 9:27).

Degenen die in Gods vriendschap sterven “maar nog onvolkomen gelouterd” zijn, ondergaan die loutering, die de Kerk het vagevuur noemt, “om de heiligheid te verkrijgen die nodig is om de vreugde van de hemel binnen te gaan” (Catechismus 1030–1031). Deze leer laat geen ruimte voor een ziel die onbeslist over de aarde dwaalt, zoals in veel spookverhalen. In de katholieke leer is elke ziel na de dood in de hemel, in Vagevuur of in de hel.

Kunnen de zielen van de doden verschijnen aan de levenden?

Katholieke theologen hebben ja gezegd, zij het zelden en alleen met Gods toestemming. Augustinus was voorzichtig. In zijn verhandeling Over de zorg voor de doden betoogde hij dat de doden zich gewoonlijk niet bemoeien met de zaken van de levenden, en hij noemde zijn eigen moeder als bewijs: als ze dat wel deden, “dan is er mijn eigen zelf, die mijn vrome moeder geen nacht zou overslaan te bezoeken.” Hij suggereerde dat veel verschijningen van doden in dromen “engelachtige operaties door de voorzienigheid van God” konden zijn. Toch accepteerde hij één verschijning als feit: Felix, een belijder van het geloof die in Nola in Italië werd vereerd, “verscheen toen de barbaren Nola aanvielen, zoals we hebben gehoord, niet door onzekere geruchten, maar door zekere getuigen.”

Thomas van Aquino maakte een onderscheid. Volgens de natuurlijke loop der dingen, schreef hij, “zijn de gescheiden zielen die naar hun respectievelijke verblijfplaatsen zijn verwezen, volledig afgesneden van communicatie met de levenden.” Toch “komen gescheiden zielen volgens de beschikking van de goddelijke voorzienigheid soms uit hun verblijfplaats en verschijnen ze aan mensen.” Hij dacht dat dit kon gebeuren bij heiligen, bij zielen in het vagevuur die “onze hulp” zochten, wat betekent gebeden en missen die voor hen worden opgedragen, en zelfs bij de verdoemden, “voor de instructie en afschrikking van de mens.” Voor de zielen in het vagevuur wees hij op de verhalen verzameld door paus Gregorius de Grote in het vierde boek van zijn Dialogues (Summa Theologiae, Supplement, vraag 69, artikel 3).

Staan er geesten in de Bijbel?

Het meest nabije geval is de waarzegster van Endor. Koning Saul, die “de mediums en de bezweerders uit het land had verwijderd” (1 Samuel 28:3), vermomde zich en vroeg een medium om “Samuel voor mij op te roepen,” en de dode profeet verscheen en sprak: “Waarom hebt u mij verontrust door mij op te roepen?” Hij voorspelde vervolgens Sauls nederlaag en dood: “morgen zult u en uw zonen bij mij zijn” (1 Samuel 28:7–19). Vroege christelijke schrijvers waren het oneens over wat de vrouw zag. Hiëronymus dacht dat ze Saul bedroog; Basilius, Gregorius van Nyssa en Tertullianus dachten dat een demon de verschijning van Samuel aannam; Justinus de Martelaar, Origenes, Ambrosius en uiteindelijk Augustinus hielden vol dat Samuel werkelijk verscheen. Het boek Sirach, onderdeel van het katholieke Oude Testament, neemt dat standpunt in: “Zelfs nadat hij was ontslapen, profeteerde hij en onthulde hij de koning zijn dood” (Sirach 46:20).

Andere passages laten zien dat het geloof in geesten gebruikelijk was. Toen de discipelen Jezus over de zee zagen lopen, “raakten ze in paniek en zeiden: ‘Het is een geest!’” (Matteüs 14:26). Na de opstanding “dachten ze opnieuw dat ze een geest zagen,” en Jezus antwoordde: “Raak me aan en kijk. Want een geest heeft geen vlees en beenderen zoals u ziet dat ik heb” (Lucas 24:37–39). Bij de Gedaanteverandering “verschenen Mozes en Elia aan hen, die met hem spraken” (Matteüs 17:3).

Zou een geest een demon kunnen zijn?

Katholieke schrijvers laten in het midden dat het beide kan zijn. Het woordenboek dat Cressler citeerde, “erkent ook de mogelijkheid van duivelse verschijningen.” Augustinus schreef dat dergelijke verschijningen voortkomen uit de voorzienigheid van God, of de mensen die ze zien nu “geïnstrueerd worden of bedrogen; of ze nu getroost worden of doodsbang zijn.” Cressler zei dat het een vergissing zou zijn om elke dergelijke ervaring als demonisch te behandelen, hoewel de Kerk dat niet uitsluit.

Waarom verbiedt de Kerk het contact met de doden?

Omdat de Schrift het verbiedt. De wet van Mozes verbiedt “een medium of een bezweerder of iemand die de doden raadpleegt,” en noemt iedereen die deze dingen doet “een gruwel voor de Heer” (Deuteronomium 18:11–12). Saul verbrak zijn eigen verbod toen hij naar Endor ging.

De Catechismus herhaalt de regel: “Alle vormen van waarzeggerij moeten worden afgewezen: het toevlucht nemen tot Satan of demonen, het oproepen van de doden of andere praktijken waarvan ten onrechte wordt aangenomen dat ze de toekomst ‘onthullen’.” Het noemt “het raadplegen van mediums” onder de praktijken die “in strijd zijn met de eer, het respect en de liefdevolle vrees die wij aan God alleen verschuldigd zijn” (Catechismus 2116). Séances en andere pogingen om de doden op te roepen vallen onder dit verbod.

Hoe verhouden katholieken zich tot de doden?

Door voor hen te bidden. De Catechismus zegt dat de Kerk “de nagedachtenis van de overledenen met grote eerbied heeft geëerd,” en voegt eraan toe: “Ons gebed voor hen kan hen niet alleen helpen, maar ook hun voorspraak voor ons effectief maken” (Catechismus 958). De Kerk biedt gebeden voor de overledenen aan “bovenal het eucharistisch offer,” en beveelt aalmoezen, aflaten en boetedoening voor hen aan (Catechismus 1032). Gebed voor de overledenen is gericht tot God, terwijl een seance probeert de doden zelf op te roepen.

De moeder van Augustinus kwam niet nacht na nacht naar hem toe. Wat de Kerk aan degenen die iemand missen geeft, is een manier om hen via God te bereiken, in woorden die ze ontleent aan het Tweede Boek der Makkabeeën: “het is een heilige en gezonde gedachte om voor de overledenen te bidden, opdat zij van hun zonden verlost mogen worden” (Catechismus 958).


Meer uit deze reeksKatholicisme ontrafeldBekijk alle 45 artikelen



Reacties

Een reactie plaatsen

Share to...