Wat is een geloofscrisis? Twijfel, de Schrift en de weg terug

Een geloofscrisis is een periode waarin het geloof waar je op vertrouwde niet meer standhoudt: gebed voelt leeg, God lijkt afwezig, of vragen die je niet kunt beantwoorden doen wankelen waar je op vertrouwde. Het overkomt oprechte gelovigen, en de Schrift staat er vol van. Velen kwamen erdoorheen met een geloof dat stiller en sterker was dan voorheen.

Een van hen was Asaf, wiens naam boven Psalm 73 staat. Hij begint met wat hij altijd had geloofd: “Voorwaar, God is goed voor Israël”, en bekent dan direct: “Maar wat mij betreft, mijn voeten waren bijna afgeweken; mijn schreden waren bijna uitgegleden” (Psalm 73:1–2). Hij zag hoe de goddelozen voorspoedig waren terwijl hij leed, en hij kwam dicht bij de conclusie dat zijn geloof voor niets was geweest: “Voorwaar, tevergeefs heb ik mijn hart gereinigd” (Psalm 73:13). Hij verborg dit niet voor God. Hij schreef het op en plaatste het in het liedboek van Israël. Wij bidden zijn woorden nog steeds.

Als een geloofscrisis je in wanhoop heeft achtergelaten, of als je denkt aan zelfdoding, zoek dan nu hulp. Bel of sms in de Verenigde Staten naar 988 om de Suicide and Crisis Lifeline te bereiken, gratis en op elk uur. Bel elders je lokale alarmnummer.

Het is meer dan een enkele vraag. De meeste gelovigen hebben voorbijgaande twijfels over een moeilijk vers of een onbeantwoord gebed, en die verdwijnen met de tijd. Een crisis ontstaat wanneer de twijfel de fundamenten raakt: of God bestaat, of Hij goed is, of er ook maar iets van waar is. Het kan maanden of jaren duren en het raakt alles, van de zondagse eredienst tot de manier waarop we 's avonds bidden.

Het heeft meestal een oorzaak, en de Schrift kent de meeste daarvan:

• Lijden. Een overlijden, een ziekte, een verlies dat geen zin heeft. “Hoelang nog, HEERE, zal ik roepen en zult U niet horen!” klaagt de profeet Habakuk (Habakuk 1:2).
• Gods stilzwijgen. Lange perioden waarin gebed nergens toe lijkt te leiden. “Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten?” (Psalm 22:1), de kreet die Jezus aan het kruis bad.
• De onrechtvaardigheid van de wereld. De eigen problemen van de psalmist: “zie, de goddelozen zijn zorgeloos, zij vermeerderen hun vermogen” (Psalm 73:12).
• Vragen van het verstand. Wetenschap, geschiedenis, andere religies of een leer die niet langer samenhangend lijkt.
• Pijn door de kerk. De zonde van een leider, een wreed woord, een gemeenschap die ons in de steek liet toen we haar nodig hadden. Wanneer gelovigen ons kwetsen, kan het lijken alsof God dat heeft gedaan.

Ja. Enkele van de grootste gelovigen in de Bijbel maakten het mee, en God heeft niemand van hen verstoten.

Johannes de Doper had bij de Jordaan naar Jezus gewezen: “Zie het Lam van God” (Johannes 1:29). Later, zittend in de gevangenis van Herodes, stuurde hij zijn discipelen om Hem te vragen: “Bent U Degene Die komen zou, of verwachten wij een ander?” (Mattheüs 11:3). Of Johannes nu voor zichzelf vroeg of, zoals Johannes Chrysostomus geloofde, voor zijn discipelen, Jezus berispte hem niet. Hij stuurde terug wat er gebeurde: “blinden worden ziende en kreupelen lopen”, en vertelde de menigte vervolgens dat “onder hen die uit vrouwen geboren zijn, niemand is opgestaan die groter is dan Johannes de Doper” (Mattheüs 11:5, 11:11). De man die die vraag vanuit een gevangeniscel stuurde, was de man die Jezus prees.

Elia zat na het vuur op de Karmel onder een jeneverstruik en vroeg om te sterven: “Het is genoeg; neem nu, HEERE, mijn leven” (1 Koningen 19:4). Thomas wilde niet geloven zonder de wonden aan te raken (Johannes 20:25). Een vader wiens zoon door een geest werd gekweld, riep het gebed uit dat velen van ons sindsdien hebben gebeden: “Ik geloof, Heere! Kom mijn ongeloof te hulp” (Markus 9:24).

De strijd eindigde niet met de Bijbel. Moeder Teresa van Calcutta, in 2016 heilig verklaard door paus Franciscus, schreef in brieven over meerdere decennia over een “vreselijke duisternis in mij” en het gevoel dat Jezus haar had verlaten. Veel van de brieven werden in 2002 gepubliceerd en later verzameld in het boek Kom wees mijn licht (2007). Zuster Nirmala Joshi, destijds hoofd van de Missionarissen van Naastenliefde, de orde die Moeder Teresa stichtte, zei: “Moeder (Teresa) twijfelde niet aan God, ze bleef van Hem houden.” Ze bleef van Hem houden en Hem dienen tot het einde van haar leven, zonder Hem nabij te voelen.

Kerken antwoorden op hun eigen manier en met zorg.

De Catechismus van de Katholieke Kerk maakt onderscheid tussen een twijfel die we kiezen en een twijfel die ons overkomt. Vrijwillige twijfel “verwaarloost of weigert als waarheid te houden wat God heeft geopenbaard en de Kerk voorstelt om te geloven”, en het is een zonde tegen het geloof. Onvrijwillige twijfel is iets anders: “aarzeling bij het geloven, moeilijkheid om bezwaren in verband met het geloof te overwinnen, of ook angst opgewekt door de duisterheid ervan.” De Catechismus waarschuwt alleen dat twijfel die “opzettelijk wordt gecultiveerd” kan leiden tot geestelijke blindheid (paragraaf 2088).

De Westminster Confessie, de presbyteriaanse geloofsbelijdenis van 1646, spreekt over de verzekerdheid van het heil van de gelovige. Er staat dat ware gelovigen hun verzekerdheid “geschokt, verminderd en onderbroken” kunnen zien, soms door zonde, soms “doordat God het licht van Zijn aangezicht onttrekt.” Toch zijn ze nooit zonder “dat zaad van God en het leven van het geloof,” en daardoor worden ze, zelfs in het donker, “ondersteund tegen totale wanhoop” (hoofdstuk 18).

De Schrift vraagt ons om hierin zachtmoedig met elkaar om te gaan. De King James Bijbel leest: “En heb medelijden met sommigen, maak onderscheid” (Judas 22), een vers dat de New International Version vertaalt als “Wees barmhartig voor degenen die twijfelen.” En Mattheüs past de oude belofte toe op Jezus: “Een geknakt riet zal Hij niet verbreken, en een rokende vlaswiek zal Hij niet uitdoven” (Mattheüs 12:20). Een geloof dat slechts rookt, is nog steeds een geloof dat Hij niet zal doven.

Niet door een gevoel te forceren. De ommekeer van de psalmist vond plaats in het huis van God, en de weg terug bestaat nog steeds uit een paar eenvoudige dingen.

Ten eerste, vertel God de waarheid. Bid de twijfel zelf. De Psalmen geven ons de woorden: “Waarom bent u zo neerslachtig, mijn ziel? En waarom bent u in mij onrustig? Hoop op God” (Psalm 42:6). Een gebed zo kort als “Heer, ik geloof; kom mijn ongeloof te hulp” is genoeg voor een nacht waarin niets anders wil komen.

Blijf dan naar de eredienst gaan, zelfs als het hol aanvoelt. De ommekeer in Psalm 73 komt in één regel. De schrijver probeerde het alleen te doordenken: “het was te pijnlijk voor mij; totdat ik het heiligdom van God binnenging” (Psalm 73:16–17). Zing wat je zelf nog niet kunt zeggen, en laat de gebeden van anderen je dragen.

Laat iemand anders een tijdje voor je geloven. Vóór de ergste nacht van Petrus zei Jezus tegen hem: “Ik heb voor u gebeden, dat uw geloof niet ophoudt: en wanneer u bekeerd bent, versterk dan uw broeders” (Lucas 22:32). Ons geloof is niet alleen van ons om vast te houden. Vertel een voorganger, een priester of een volwassen vriend waar je doorheen gaat. Je hoeft je vragen niet opgelost te hebben voordat je spreekt.

Neem je vragen serieus; God is niet bang voor ze. Lees één Evangelie door, langzaam, en kijk naar Jezus zelf. Als je vraag gaat over lijden of Gods stilte, hebben anderen er vóór jou diep over nagedacht; onze pagina's over waarom pijn bestaat in een wereld met een liefdevolle God en over Gods schijnbare afwezigheid zijn een plek om te beginnen. Sommige vragen zullen open blijven. Paulus zei zelf: “nu zien wij door een spiegel, in een raadsel” (1 Korintiërs 13:12).

En zorg voor je lichaam en geest. Toen Elia vroeg om te sterven, gaf God hem niet eerst een argument. Een engel maakte hem twee keer wakker en zei: “Sta op en eet; want de reis is te groot voor u” (1 Koningen 19:7). Uitputting, verdriet en depressie kunnen precies aanvoelen als het verlies van geloof. Slaap, eten en de hulp van een arts zijn geen afleiding van God. Soms zijn ze de manier waarop Hij ons bereikt.

Dan ben je nog steeds welkom, en de weg terug staat nog steeds open. Toen veel discipelen bij Jezus wegliepen, vroeg Hij aan de twaalf: “Willen jullie ook weggaan?” Petrus begon zijn antwoord met een eigen vraag: “Heer, tot wie zullen wij heen gaan? U hebt de woorden van eeuwig leven” (Johannes 6:67–68). Velen zijn via die weg teruggekomen, met sommige vragen nog open, omdat niets anders wat ze vonden de woorden van leven had.

En toen de zoon in de gelijkenis van Jezus thuiskwam, “toen hij nog ver weg was, zag zijn vader hem, en hij kreeg medelijden, en rende, en viel hem om de hals, en kuste hem” (Lucas 15:20). De vader wachtte niet op hem bij de deur. Meer verzen voor dit seizoen zijn verzameld in 20 Bijbelverzen over twijfel.

De schrijver van Psalm 73 kwam uit zijn crisis zonder antwoord op elke vraag. Hij kwam eruit vastgehouden: “Nochtans ben ik voortdurend bij U: U hebt mij bij mijn rechterhand gegrepen… Mijn vlees en mijn hart bezwijken: maar God is de rots van mijn hart en mijn deel voor eeuwig” (Psalm 73:23, 26).

---

• 20 Bijbelverzen over twijfel
• Wat betekent Markus 9:24?
• Hoe verzoenen we Gods schijnbare afwezigheid met Zijn beloften?
• Waarom bestaan pijn en lijden in een wereld met een liefdevolle God?
• Gebeden voor een sterk geloof