De doop met de Heilige Geest is wat Johannes de Doper beloofde toen hij over Jezus zei: “Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur” (Matteüs 3:11), en elke kerk is het erover eens dat die belofte met Pinksteren is vervuld. Waar de kerken van mening verschillen, is wanneer dit voor ieder van ons gebeurt. Katholieken ontvangen de Geest bij het vormsel, en de oosters-orthodoxen en koptisch-orthodoxen bij de chrisma-zalving, de zalving die op de doop volgt. Luthersen zeggen dat de Geest komt door het Woord en de sacramenten, en anglicanen, methodisten en diverse anderen verbinden de gave aan de waterdoop. Southern Baptists leren dat de Geest elke gelovige bij de bekering doopt, en de presbyteriaanse en evangelische verklaringen komen daar dicht bij in de buurt zonder het expliciet zo te noemen. De Assemblies of God en andere pinkstergemeenten leren een verdere ervaring na de wedergeboorte, het eerst zichtbaar door in tongen te spreken. De Kerk van de Nazarener gebruikt dezelfde woorden voor een later heiligingswerk en stelt dat tongentaal niet het bewijs daarvan is.
Voordat Hij werd opgenomen, zei Jezus tegen Zijn discipelen dat ze in Jeruzalem moesten blijven en “wachten op de belofte van de Vader,” want “Johannes doopte wel met water, maar u zult met de Heilige Geest gedoopt worden, niet vele dagen na deze” (Handelingen 1:4–5). Toen de dag aanbrak, vertelde Petrus de menigte dat de belofte niet stopte bij de mensen in die kamer: “Want voor u is de belofte en voor uw kinderen en voor allen die veraf zijn, zovelen als de Heere, onze God, ertoe roepen zal” (Handelingen 2:39). Wij zijn degenen die veraf zijn, en de onderstaande kerken beantwoorden onderling één vraag: hoe die belofte ons bereikt.
| Kerk of familie | Wanneer de Geest wordt gegeven | In eigen woorden |
|---|---|---|
| Katholiek | Bij het vormsel, dat de doop voltooit | “Wees verzegeld met de gave van de Heilige Geest” |
| Oosters-orthodox en Koptisch-orthodox | Bij de chrisma-zalving, direct na de doop | Orthodox: “het zegel van de gave van de Heilige Geest”; Koptisch: “het zegel van de Heilige Geest” |
| Luthers | Door het Woord en de sacramenten | Missouri-synode: de Geest “schept geloof” |
| Anglicaans en Episcopalen | in de doop | Anglicaans: “nieuw leven in de Heilige Geest” |
| Methodistisch, United Church of Christ, Disciples of Christ | Bij de doop, door water en de Geest | Disciples: “De doop brengt de gave van de Geest over” |
| Presbyteriaans en Gereformeerd | Bij het begin van het geloof (dichtstbijzijnde verklaring) | Westminster Shorter Catechism: de Geest “werkt geloof in ons” |
| Baptist | Bij bekering | Southern Baptist: “Op het moment van wedergeboorte” |
| Nondenominationeel en evangelisch | Geen gedeelde verklaring over het tijdstip | National Association of Evangelicals: “de huidige bediening van de Heilige Geest” |
| Adventist, Mennoniet, Churches of Christ | Wanneer gelovigen gedoopt worden | Adventist: “onze ontvangst van de Heilige Geest” |
| Amish | Vernieuwd door de Geest vóór de waterdoop (dichtstbijzijnde verklaring) | “De vernieuwing van de Heilige Geest” |
| Heiligen der laatste dagen | Na de doop, door handoplegging | “Handoplegging voor de gave van de Heilige Geest” |
| Assemblies of God | Een latere ervaring, met tongentaal als eerste teken | “Onderscheiden van en volgend op” de wedergeboorte |
| Oneness Pentecostal (UPCI) | Onderdeel van het gehoorzamen aan het evangelie, met tongentaal | “Het initiële teken van spreken in tongen” |
| Kerk van de Nazarener | Later, als volledige heiliging; tongentaal is niet het bewijs ervan | “De doop met of vervulling van de Heilige Geest” |
| Leger des Heils | Eén keer aan het begin, daarna steeds opnieuw vervuld | “Vervulling gebeurt herhaaldelijk” |
| Evangelical Friends (Quakers) | Innerlijk, waarbij water optioneel is | “De innerlijke ontvangst van Gods Geest” |
| Jehovah’s getuigen | Doop met de Geest voor de gezalfden; de Geest gegeven aan allen die vragen | “Wedergeboren als uit de Geest geboren zonen van God” |
Onze gratis tool, Vergelijk christelijke denominaties, plaatst willekeurig twee van de 23 kerken naast elkaar over wanneer de Geest wordt ontvangen en over 54 andere vragen.

Waar komt de uitdrukking “doop met de Heilige Geest” vandaan?
Het gaat terug naar Johannes bij de Jordaan: “Ik doop u wel met water tot bekering; maar die na mij komt, is sterker dan ik, wiens schoenen ik niet waardig ben ze te dragen; die zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur” (Mattheüs 3:11). De Assemblies of God merkt op dat “De term ‘doop in de Heilige Geest’ niet in de Schrift voorkomt” en noemt het “een handige aanduiding” voor wat Johannes voorzei, dus of een kerk nu zegt dat de doop “van”, “in” of “met” de Geest is, het betekent de belofte van Johannes.
De belofte werd gehouden op de dag van Pinksteren, met “een geluid uit de hemel als van een geweldige windvlaag” en “tongen als van vuur,” toen “zij allen vervuld werden met de Heilige Geest, en begonnen te spreken met andere tongen, zoals de Geest hun gaf uit te spreken” (Handelingen 2:2–4). Daarna riep Petrus naar de menigte: “Bekeert u, en een ieder van u worde gedoopt in de Naam van Jezus Christus tot vergeving van de zonden, en gij zult de gave van de Heilige Geest ontvangen” (Handelingen 2:38).
Lukas vertelt verder over de Geest die nog drie keer op nieuwe gelovigen neerdaalt, elk in zijn eigen volgorde. In Samaria werden de mensen “gedoopt in de Naam van de Heere Jezus,” en de Geest kwam pas toen Petrus en Johannes “hun de handen oplegden” (Handelingen 8:16–17). In Caesarea “viel de Heilige Geest op allen die het Woord hoorden” terwijl Petrus nog aan het prediken was, en het water kwam daarna (Handelingen 10:44–47). In Efeze ontmoette Paulus discipelen die “zelfs niet gehoord hadden of er een Heilige Geest was,” en toen hij hun de handen oplegde “spraken zij in tongen en profeteerden zij” (Handelingen 19:2, 6).

Is de doop met de Heilige Geest hetzelfde als het vormsel?
Katholieken vinden hun antwoord in Samaria, en de Catechismus van de Katholieke Kerk opent haar samenvatting over het vormsel met dat verhaal. De Katholieke Kerk leert dat het vormsel “het sacrament is dat de Heilige Geest geeft,” en dat het effect ervan “de volledige uitstorting van de Heilige Geest is, zoals die eens aan de apostelen op de dag van Pinksteren werd verleend.” Een zalving met chrisma werd “zeer vroeg” aan de handoplegging toegevoegd, zegt de Catechismus, en onze eigen naam draagt dit in zich, aangezien “Christen” gezalfde betekent. In de eerste eeuwen waren doop en vormsel één “dubbel sacrament,” zoals de heilige Cyprianus het noemde. Het Westen is ze gaan scheiden. Een Latijnse katholiek wordt gevormd zodra de leeftijd van verstand is bereikt, gewoonlijk door de bisschop, met de woorden “Wees verzegeld met de gave van de Heilige Geest.” Maar zoals de Catechismus zegt: “het Oosten heeft ze verenigd gehouden.”
Oosters-orthodoxe christenen ontvangen “het zegel van de gave van de Heilige Geest” bij de chrismatie, waarvan de Orthodoxe Kerk in Amerika zegt dat deze “in de Orthodoxe Kerk altijd samen met de doop wordt gedaan.” De OCA legt de twee uit aan de hand van twee feesten: “Als de doop onze persoonlijke deelname aan Pasen is—de dood en opstanding van Christus, dan is de chrismatie onze persoonlijke deelname aan Pinksteren—de komst van de Heilige Geest over ons.” Het hele lichaam wordt gezalfd, en daarna gaan de pasgedoopten naar de Heilige Communie, zowel zuigelingen als volwassenen. De Koptisch-Orthodoxe Kerk noemt het het Sacrament van Myron, “waarmee wij het zegel van de Heilige Geest ontvangen,” en zalft de pasgedoopte “met 36 tekens op zijn gewrichten en zintuigen.” De Kopten horen de eerste belofte ervan in de roep van Jezus op het feest: “Indien iemand dorst, laat hij tot Mij komen en drinken,” wat Johannes uitlegt: “Dit zei Hij over de Geest, Die zij die in Hem geloven, ontvangen zouden” (Johannes 7:37–39).

Is de doop met de Heilige Geest hetzelfde als de waterdoop?
Veel protestantse kerken zien de belofte van Petrus als een belofte die bij de doopvont wordt ingelost, waar water en Geest samenkomen. De Verenigde Methodistische Kerk leert in By Water and the Spirit dat “God aan gedoopte personen de aanwezigheid van de Heilige Geest schenkt,” en bij een methodistische doop “wordt de Heilige Geest aangeroepen door handoplegging in aanwezigheid van de gemeente.” De Disciples of Christ verwoorden het kort: “De doop brengt de gave van de Geest over (Handelingen 2:38).” De United Church of Christ zegt: “De doop met water en de Heilige Geest is het teken en zegel van ons gemeenschappelijk discipelschap.” Het Book of Common Prayer van de Episcopaalse Kerk rekent “nieuw leven in de Heilige Geest” tot de innerlijke genaden van de doop. Lutheranen van de Missouri-synode spreken wat breder, ook over het Woord naast het water: “De Heilige Geest schept geloof door de verkondiging van het Woord van God en de bediening van de sacramenten.”
Adventisten, mennonieten en de Churches of Christ dopen alleen gelovigen, en ook zij verwachten de Geest op de dag van de doop. Zevendedagsadventisten belijden in hun fundamentele geloofspunten dat de doop “een symbool is van onze vereniging met Christus, de vergeving van onze zonden en onze ontvangst van de Heilige Geest.” De Mennonite Church USA stelt in haar geloofsbelijdenis: “Door water en Geest worden we opnieuw geboren in het gezin van God.” De Churches of Christ hebben geen centraal orgaan, maar Christian Courier, een onderwijssite binnen deze stroming, stelt dat “christenen de Heilige Geest ontvangen (in een niet-wonderbaarlijke mate) wanneer ze in Christus worden gedoopt.” De amish houden vast aan de Dordtse Confessie van 1632, die nooit spreekt over een doop in de Geest; het dichtst in de buurt komt de uitspraak dat gelovigen die één zijn geworden met God “door geloof, wedergeboorte en de vernieuwing van de Heilige Geest” vervolgens met water gedoopt moeten worden. De heiligen der laatste dagen houden de volgorde van Samaria aan, want hun vierde geloofsartikel noemt “doop door onderdompeling tot vergeving van zonden” en daarna “handoplegging voor de gave van de Heilige Geest.”

Welke kerken leren dat elke christen bij de bekering met de Geest wordt gedoopt?
De kerken die dit bij de bekering plaatsen, beginnen bij Paulus: “Want door één Geest zijn wij allen tot één lichaam gedoopt, hetzij Joden, hetzij Grieken, hetzij slaven, hetzij vrijen; en wij zijn allen met één Geest gedrenkt” (1 Korintiërs 12:13). Daarnaast plaatsen zij: “Maar als iemand de Geest van Christus niet heeft, die is van Hem niet” (Romeinen 8:9). De Baptist Faith and Message, de verklaring van de Southern Baptist Convention, zegt over de Heilige Geest: “Op het moment van wedergeboorte doopt Hij elke gelovige in het Lichaam van Christus.”
De Westminster Shorter Catechism, waaruit presbyteriaanse en gereformeerde kerken onderwijzen, gebruikt de uitdrukking “doop met de Heilige Geest” niet, en het dichtst in de buurt komt het plaatsen van het werk van de Geest aan het begin van het geloof: “De Geest past de door Christus verworven verlossing op ons toe door geloof in ons te werken en ons daardoor in onze effectieve roeping met Christus te verenigen.” De National Association of Evangelicals, wiens verklaring door veel niet-confessionele kerken wordt gedeeld, spreekt over “de huidige bediening van de Heilige Geest door wiens inwoning de christen in staat wordt gesteld een godvruchtig leven te leiden,” en zegt niet wanneer dat begint.
De Assemblies of God interpreteert het vers van Paulus op dezelfde manier en spreekt vervolgens ook over een tweede doop: “Bij de bekering doopt de Geest in Christus/het lichaam van Christus; in een daaropvolgende en afzonderlijke ervaring zal Christus dopen met de Heilige Geest.” Zo zijn een baptist en een pinkstergelovige het eens over de eerste doop en verschillen ze van mening over de vraag of een tweede is beloofd, zoals Pinkster- versus baptistische overtuigingen uiteenzet.

Is de doop met de Heilige Geest een tweede ervaring na de redding?
Een rapport van de Verenigde Methodistische Kerk herleidt de uitdrukking tot de methodisten zelf: “De methodisten waren ook de eersten die de uitdrukking doop met de Heilige Geest bedachten als toepassing op een tweede en heiligende genade (ervaring) van God.” Het noemt John Fletcher van Madeley en stelt dat hoewel zij “met hun ‘doop’ iets anders bedoelden dan de pinkstergelovigen,” de opvatting “dat dit een ervaring van genade is die losstaat van en na de redding komt, hetzelfde was.” Spreken in tongen, zo voegt het toe, “was geen ervaring die door vroege methodisten werd gezocht of gepromoot.”
De Kerk van de Nazarener gebruikt de woorden nog steeds in die oudere betekenis, en haar handboek leert dat volledige heiliging, “volgend op de wedergeboorte,” gelovigen bevrijdt van de erfzonde, en dat “dit wordt bewerkt door de doop met of vervulling door de Heilige Geest.” De kerk gelooft “dat de Heilige Geest getuigt van de nieuwe geboorte en van het daaropvolgende werk van hartreiniging, of volledige heiliging, door de vervulling met de Heilige Geest,” en zij vindt die reiniging in de woorden van Petrus over de heidenen, dat God hun de Heilige Geest gaf, “door hun harten door het geloof te reinigen” (Handelingen 15:8–9). Er is meer in Overtuigingen van de Kerk van de Nazarener.
Het Leger des Heils behoort tot dezelfde heiligingsfamilie en trekt een eigen grens. Het handboek voor de leer leert dat de “doop met de Heilige Geest” “verschilt van het ‘vervuld zijn met de Heilige Geest’,” omdat “de doop eenmalig plaatsvindt aan het begin van de christelijke ervaring, terwijl vervulling herhaaldelijk plaatsvindt gedurende het christelijke leven,” en dat tweede woord is van Paulus: “word vervuld met de Geest” (Efeziërs 5:18). Het vraagt heilssoldaten om “voorzichtig te zijn met het voor elke christen eisen van een ‘tweede genadewerk’ dat chronologisch daarop moet volgen,” aangezien “voor sommige mensen volledige redding bij de bekering kan worden ervaren, terwijl het voor anderen daarna gebeurt.”
De Assemblies of God leert in haar verklaring van fundamentele waarheden dat “alle gelovigen recht hebben op de belofte van de Vader, de doop met de Heilige Geest en vuur, en deze vurig moeten verwachten en ernstig moeten zoeken,” en dat “deze ervaring verschilt van en volgt op de ervaring van de nieuwe geboorte.” Daarmee “komt de bekrachtiging met kracht voor leven en dienst,” zoals Jezus zei: “jullie zullen kracht ontvangen wanneer de Heilige Geest over jullie komt” (Handelingen 1:8). Toch vraagt haar beleidsnota om dit niet “een tweede genadewerk” of “een tweede zegen” te noemen, omdat “de nadruk moet liggen op theologische, niet op temporele, opeenvolging en scheidbaarheid,” en zij herinnert haar lezers eraan dat “de Heilige Geest niet extern is aan een gelovige die nog niet in de Geest is gedoopt.”

Is in tongen spreken het bewijs?
De Assemblies of God antwoordt bevestigend in haar achtste fundamentele waarheid: “De doop van gelovigen in de Heilige Geest wordt bevestigd door het initiële fysieke teken van spreken in andere tongen zoals de Geest van God hen de uitspraak geeft.” Anderen wijzen op de vraag van Paulus: “spreken zij allen in tongen?” (1 Korintiërs 12:30), als een antwoord in de andere richting, en de Assemblies of God antwoordt dat “zowel de brede context als de onmiddellijke context de vraag relateren aan de uitoefening van de gave in de gemeenschappelijke eredienst.”
De United Pentecostal Church International maakt deze doop onderdeel van de redding zelf: “Wij gehoorzamen het evangelie (2 Tessalonicenzen 1:8; 1 Petrus 4:17) door bekering (dood aan de zonde), waterdoop in de naam van Jezus Christus (begrafenis), en de doop met de Heilige Geest met het initiële teken van spreken in tongen zoals de Geest de uitspraak geeft (opstanding).” Voor de UPCI zijn “de gave, vervulling of doop met de Heilige Geest” één ervaring met één teken. Deze Oneness-pinkstergelovigen verschillen ook van de Assemblies of God over God zelf, want de UPCI leert dat “er één God is, die Zichzelf heeft geopenbaard als Vader; door Zijn Zoon, in verlossing; en als de Heilige Geest, door emanatie,” waar de Assemblies of God spreekt over de Heer onze God “als een drie-eenheid of als één Wezen van drie personen.” Hun verhaal staat in Apostolisch vs. Pinkster.
De Kerk van de Nazarener zegt in haar handboek: “Wij geloven niet dat spreken in onbekende tongen het bewijs is van vervuld zijn met de Heilige Geest,” en zoekt in plaats daarvan naar een gereinigd hart, “geopenbaard door de vrucht van de Geest in een heilig leven.” Het handboek voor de leer van het Leger des Heils noemt tongen “het duidelijkste voorbeeld van een gave die in sommige christelijke gemeenschappen overgewaardeerd en in andere ondergewaardeerd wordt.”
Katholieken en mainline protestanten kwamen ook bij de uitdrukking terecht via de charismatische beweging, waarvan het rapport van de Verenigde Methodistische Kerk zegt dat deze “rond 1960 begon in mainline christelijke lichamen, zowel protestants als rooms-katholiek.” Die beweging behield de uitdrukking “doop met de Heilige Geest” maar “zonder het verheffen van ‘spreken in tongen’ als het initiële bewijs.” Welke kerken vandaag de dag in tongen bidden, is het onderwerp van spreken in tongen: welke kerken beoefenen het.

Hoe ontvang je de doop met de Heilige Geest?
De Assemblies of God zegt tegen degenen die nog wachten dat “een gave niet verdiend wordt,” dat ze “moeten blijven vragen, blijven zoeken, blijven kloppen,” en dat ze “niet ontmoedigd moeten raken of onder zelfveroordeling moeten komen als de vervulling met de Geest niet plaatsvindt wanneer ze dat verwachten.” Daarachter ligt de eigen belofte van Jezus: “hoeveel te meer zal de hemelse Vader de Heilige Geest geven aan hen die Hem daarom vragen?” (Lucas 11:13).
Quakers van de Evangelical Friends Church spreken ook over vragen, maar voor hen is de doop zelf innerlijk: “Ware doop is het innerlijk ontvangen van Gods Geest door in geloof te vragen dat Hij Heer van iemands leven wordt.” Hun Faith and Practice noemt doop en avondmaal “geestelijke realiteiten voorbij de louter fysieke, uiterlijke verordeningen,” en Friends verlenen elkaar vrijheid over “het gebruik (of niet-gebruik) van de fysieke elementen,” dus sommigen gebruiken water en anderen niet.
Jehova's getuigen, die over de heilige geest spreken als “Gods eigen actieve kracht,” trekken hun eigen grens. De Wachttoren leert dat “degenen die met heilige geest worden gedoopt, opnieuw worden geboren als door de geest verwekte zonen van God,” en dit zijn de gezalfden, gekozen om met Christus in de hemel te regeren. De miljoenen die hopen voor eeuwig op aarde te leven, worden in water gedoopt en moeten door de geest wandelen. De geest wordt ook aan hen aangeboden, want De Wachttoren van 1 februari 1992 zegt: “Is Jehovah geen vrijgevige God? Hij zegt dat we alleen om heilige geest hoeven te vragen en hij zal het ons geven.”
Of de Geest nu tot ons komt met olie of met water, op het moment dat we voor het eerst geloven of in een later uur van gebed, niemand van ons was in die kamer in Jeruzalem. Wij behoren tot degenen die Petrus “allen die veraf zijn” noemde, en hij deed de belofte ook aan ons: “jullie zullen de gave van de Heilige Geest ontvangen” (Handelingen 2:38).

Gerelateerde artikelen
- Vergelijk christelijke denominaties: wat 23 kerken leren over 55 vragen
- Pinkstergelovigen vs Charismatisch vs Evangelisch: Wat zijn de verschillen?
- Pinksterbeweging versus Katholiek: Gezag, Sacramenten en Tongentaal
- Pinkster- versus presbyteriaanse overtuigingen
- Cessationisme: zijn de geestelijke gaven geëindigd?
- 19 Bijbelverzen over de Heilige Geest

Een reactie plaatsen