24 Bijbelverzen over vriendelijkheid

Titus 3:4-7

“Maar toen de goedheid en de menslievendheid van God, onze Zaligmaker, verscheen, heeft Hij ons zalig gemaakt, niet op grond van de werken in rechtvaardigheid die wij gedaan zouden hebben, maar overeenkomstig Zijn barmhartigheid, door het bad van de wedergeboorte en de vernieuwing door de Heilige Geest, Die Hij rijkelijk over ons heeft uitgegoten door Jezus Christus, onze Zaligmaker, opdat wij, gerechtvaardigd door Zijn genade, erfgenamen zouden worden overeenkomstig de hoop op het eeuwige leven.”

Reflectie: Het voorgaande vers schetst de situatie: “Want ook wij waren voorheen dwaas, ongehoorzaam, dwalend… door anderen gehaat en wij haatten elkaar.” Gods goedheid verscheen aan mensen in die toestand, en vers 5 sluit hun eigen rechtvaardige werken uit als de reden waarom Hij hen redde. “Menslievendheid” vertaalt hier filantropie, liefde voor de mensheid, een woord dat het Nieuwe Testament op slechts één andere plaats gebruikt, Handelingen 28:2.

Ephesians 2:4-7

“Maar God, Die rijk is in barmhartigheid, heeft ons door Zijn grote liefde, waarmee Hij ons liefgehad heeft, ook toen wij dood waren door de overtredingen, met Christus levend gemaakt – uit genade bent u zalig geworden – en met Hem opgewekt en met Hem in de hemelse gewesten gezet in Christus Jezus, opdat Hij in de komende eeuwen de allesovertreffende rijkdom van Zijn genade zou bewijzen in Zijn goedertierenheid over ons in Christus Jezus.”

Reflectie: Paulus beschrijft wat God deed voor mensen die “dood waren door onze overtredingen”: hij maakte hen levend, wekte hen op en liet hen zitten met Christus. Vers 7 geeft het doel aan: de rijkdom van zijn genade tonen “in goedheid jegens ons” in de komende eeuwen. De verzen 8-9 voegen eraan toe dat deze redding “niet uit werken is, opdat niemand roeme.”

Romeinen 2:4

“Of veracht u de rijkdom van Zijn goedertierenheid, verdraagzaamheid en geduld, en weet u niet dat de goedertierenheid van God u tot bekering leidt?”

Reflectie: Paulus spreekt de persoon aan die anderen veroordeelt terwijl hij “dezelfde dingen” doet (Romeinen 2:1). Gods goedheid, verdraagzaamheid en geduld jegens die persoon zijn “bedoeld om u tot bekering te leiden.” Vers 5 waarschuwt dat een “hard en onboetvaardig hart” “toorn ophoopt” voor de dag van het oordeel.

Lukas 6:35

“Maar heb uw vijanden lief, doe goed en leen uit zonder op iets terug te hopen. Dan zal uw loon groot zijn en zult u kinderen van de Allerhoogste zijn, want Hij is goedertieren over de ondankbaren en slechten.”

Reflectie: In de toespraak op het vlakke veld wijst Jezus erop dat zondaars ook houden van degenen die van hen houden en uitlenen om hetzelfde bedrag terug te krijgen (Lucas 6:32-34). Hij vraagt om meer: heb vijanden lief, doe goed, leen uit zonder verwachting van terugbetaling. De reden die hij geeft is Gods eigen karakter, goed “voor de ondankbaren en de slechten,” en vers 36 trekt de conclusie: “Wees barmhartig, zoals ook uw Vader barmhartig is.”

Lukas 10:33-34

“Maar een Samaritaan die op reis was, kwam bij hem, en toen hij hem zag, was hij met ontferming bewogen. Hij ging naar hem toe, verbond zijn wonden en goot er olie en wijn op. Daarna zette hij hem op zijn eigen rijdier, bracht hem naar een herberg en verzorgde hem.”

Reflectie: Jezus vertelt de gelijkenis als antwoord op de vraag van een wetgeleerde: “En wie is mijn naaste?” (Lucas 10:29). Een priester en een Leviet hebben de gewonde man al gezien en zijn “aan de overkant voorbijgegaan.” De Samaritaan betaalt ook de herbergier en belooft alles wat meer uitgegeven wordt te vergoeden, en de wetgeleerde noemt de naaste: “Degene die hem barmhartigheid bewezen heeft.” Jezus antwoordt: “Ga heen en doet u evenzo” (Lucas 10:35-37).

Romeinen 12:20

“Integendeel, ‘als uw vijand honger heeft, geef hem te eten; als hij dorst heeft, geef hem te drinken; want door dat te doen, zult u vurige kolen op zijn hoofd hopen.’”

Reflectie: De woorden komen uit Spreuken 25:21-22, waar nog aan wordt toegevoegd “en de HEERE zal u vergelden.” Paulus plaatst ze na “wreek uzelf niet, maar laat ruimte voor de toorn van God” (Romeinen 12:19) en voor “Laat u niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede” (Romeinen 12:21). Goedheid jegens een vijand betekent hier voedsel en water voor zijn werkelijke honger en dorst.

Genesis 50:21

“‘Wees dus niet bevreesd; ik zal voor u en uw kleine kinderen zorgen.’ Zo troostte hij hen en sprak hij vriendelijk tot hen.”

Reflectie: Nadat hun vader Jakob was gestorven, vreesden Jozefs broers dat hij “ons al het kwaad dat wij hem aangedaan hebben, zou vergelden” en stuurden een bericht om vergeving te vragen (Genesis 50:15-17). Jozef huilde, zei tegen hen “u hebt wel kwaad tegen mij bedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht,” en beloofde voor hen en hun kinderen te zorgen. Het hoofdstuk vermeldt dat hij hen troostte en vriendelijk tot hen sprak.

Galaten 5:22-23

“Maar de vrucht van de Geest is liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, zelfbeheersing. Tegen zulke dingen is de wet niet.”

Reflectie: Vriendelijkheid is de vijfde eigenschap in de lijst die Paulus de vrucht van de Geest noemt, en het Griekse woord is chrestotes. De lijst is een antwoord op de “werken van het vlees” die eraan voorafgaan, waaronder “vijandschap, twist, afgunst, woede-uitbarstingen, rivaliteit, verdeeldheid” (Galaten 5:20).

Kolossenzen 3:12

“Bekleed u dan, als Gods uitverkorenen, heiligen en geliefden, met innerlijke ontferming, vriendelijkheid, nederigheid, zachtmoedigheid en geduld.”

Reflectie: Het werkwoord is de taal van kleding. Een paar verzen eerder vertelt Paulus de Kolossenzen om woede, toorn, kwaadaardigheid en laster “af te leggen”, aangezien zij “de nieuwe mens” hebben “aangedaan” (Kolossenzen 3:8-10). Vriendelijkheid staat in een lijst met mededogen, nederigheid, zachtmoedigheid en geduld, en de volgende verzen voegen daaraan toe dat men elkaar moet vergeven “zoals de Heere u vergeven heeft” en, bovenal, de liefde.

Efeziërs 4:32

“Wees vriendelijk voor elkaar, barmhartig, vergeef elkaar, zoals God in Christus u vergeven heeft.”

Reflectie: Het vers ervoor somt op wat weg moet: “bitterheid, toorn, woede, geschreeuw en laster… samen met alle kwaadaardigheid” (Efeze 4:31). Vriendelijkheid en tederheid nemen hun plaats in, en vergeving wordt afgemeten aan die van God: “zoals God in Christus u vergeven heeft.” Chrestos, het bijvoeglijk naamwoord hier, is hetzelfde woord dat Lucas 6:35 gebruikt voor God.

1 Korintiërs 13:4-7

“De liefde is lankmoedig en goedertieren, de liefde is niet jaloers, de liefde pronkt niet, zij is niet opgeblazen, zij is niet onfatsoenlijk, zij zoekt niet haar eigen belang, zij wordt niet verbitterd, zij denkt geen kwaad, zij verblijdt zich niet over de ongerechtigheid, maar zij verblijdt zich met de waarheid. Zij bedekt alle dingen, zij gelooft alle dingen, zij hoopt alle dingen, zij verdraagt alle dingen.”

Reflectie: Paulus plaatst vriendelijkheid als tweede in zijn beschrijving van de liefde, na geduld. De verzen ervoor zeggen dat tongen, profetie, geloof dat bergen verzet en alles weggeven niets betekenen zonder liefde (1 Korinthe 13:1-3). Het meeste van wat volgt op het woord vriendelijk is negatief: de liefde is niet afgunstig, pocht niet, dringt niet aan op haar eigen weg en verheugt zich niet over onrecht.

2 Timoteüs 2:24

“En een dienstknecht van de Heere moet niet twisten, maar vriendelijk zijn voor allen, bekwaam om te onderwijzen, geduldig in het verdragen van het kwade.”

Reflectie: Paulus schrijft aan Timotheüs over het onderwijzen in een kerk die wordt geteisterd door “dwaze, onwetende strijdvragen” die “ruzies voortbrengen” (2 Timotheüs 2:23). De dienaar van de Heere moet vriendelijk zijn “tegen iedereen”, inclusief tegenstanders, die hij “met zachtmoedigheid” moet corrigeren in de hoop dat “God hun wellicht bekering schenkt” (2 Timotheüs 2:25).

Micha 6:8

“Hij heeft u bekendgemaakt, mens, wat goed is. En wat vraagt de HEERE van u dan recht te doen, trouw lief te hebben en ootmoedig te wandelen met uw God?”

Reflectie: De verzen ervoor vragen wat een aanbidder aan God moet brengen: brandoffers, duizenden rammen, rivieren van olie, zelfs een eerstgeboren kind (Micha 6:6-7). Het antwoord zet de offers opzij en noemt rechtvaardigheid, vriendelijkheid en een nederige wandel met God.

Zacharia 7:9-10

“Zo zegt de Heere van de legermachten: Spreek rechtvaardig recht, bewijs vriendelijkheid en barmhartigheid aan elkaar, onderdruk de weduwe, de wees, de vreemdeling of de arme niet, en laat niemand van u in zijn hart kwaad beramen tegen een ander.”

Reflectie: De mensen van Bethel hadden gevraagd of ze moesten blijven vasten in de vijfde maand (Zacharia 7:2-3). Gods antwoord vraagt of die vasten wel voor Hem waren en wijst terug naar wat “de vroegere profeten” hadden gezegd, wat dit gebod is: rechtvaardig recht, hesed en barmhartigheid, en geen onderdrukking van de weduwe, wees, vreemdeling of arme. De verzen 11-12 vermelden dat eerdere generaties weigerden te luisteren.

Spreuken 21:21

“Wie rechtvaardigheid en goedertierenheid najaagt, zal leven, rechtvaardigheid en eer vinden.”

Reflectie: Het Hebreeuwse woord voor vriendelijkheid is hier hesed. Het spreekwoord koppelt vriendelijkheid aan rechtvaardigheid, en wie beide najaagt, vindt rechtvaardigheid opnieuw onder de beloningen, samen met leven en eer.

Spreuken 11:17

“Een man die goedertieren is, bewijst zichzelf een weldaad, maar een wreed mens brengt zichzelf schade toe.”

Reflectie: Het woord voor vriendelijk is hesed. De verzen aan weerszijden maken hetzelfde soort contrast tussen twee manieren van leven en wat elk oplevert: “Een genadige vrouw verkrijgt eer, en gewelddadige mannen verkrijgen rijkdom” (Spreuken 11:16), en “wie rechtvaardigheid zaait, krijgt een zeker loon” (Spreuken 11:18).

Spreuken 19:17

"Wie zich ontfermt over de arme, leent aan de HEERE, Hij zal hem zijn weldaad vergelden."

Reflectie: Vriendelijkheid aan de arme wordt beschreven als een lening, waarbij de Heere de schuld op Zich neemt. Spreuken 14:31 stelt de link vanaf de andere kant: “Wie een arme onderdrukt, beledigt zijn Maker, maar wie vrijgevig is voor de behoeftige, eert Hem.”

Spreuken 15:1

“Een zacht antwoord keert de grimmigheid af, maar een krenkend woord wekt de toorn op.”

Reflectie: Hetzelfde hoofdstuk keert twee keer terug naar het onderwerp: “Een zachte tong is een boom des levens, maar verdraaidheid erin verbrijzelt de geest” (Spreuken 15:4), en “Een opvliegend man wakkert ruzie aan, maar wie langzaam tot toorn is, stilt twist” (Spreuken 15:18).

Spreuken 31:26

“Zij opent haar mond met wijsheid en de wet van de goedertierenheid ligt op haar tong.”

Reflectie: Het vers hoort bij het gedicht dat begint met “Een deugdzame vrouw, wie zal haar vinden?” (Spreuken 31:10). Haar spreken wordt gekenmerkt door wijsheid en door “de wet van vriendelijkheid”, en het woord voor vriendelijkheid is hesed.

Kolossenzen 4:6

“Laat uw woord altijd aangenaam zijn, met zout smakelijk gemaakt, opdat u weet hoe u ieder mens moet antwoorden.”

Reflectie: Het vers ervoor gaat over gedrag tegenover mensen buiten de kerk: “Wandel in wijsheid tegenover buitenstaanders, en benut de tijd zo goed mogelijk” (Kolossenzen 4:5). Het spreken moet “altijd” genadig zijn, en het doel is om te weten “hoe u ieder mens moet antwoorden.”

Psalm 141:5

“Laat een rechtvaardige mij slaan — het is een vriendelijkheid; laat hij mij berispen — het is olie voor mijn hoofd; laat mijn hoofd het niet weigeren. Toch is mijn gebed voortdurend tegen hun boze daden.”

Reflectie: In deze psalm van David telt de klap of berisping van een rechtvaardige als vriendelijkheid, en het woord is hesed. De psalm heeft net de Heere gevraagd om “een wacht” voor Davids mond te zetten en hem te bewaren voor goddeloze daden “in gezelschap van mannen die onrecht bedrijven” (Psalm 141:3-4). Een correctie van de rechtvaardige wordt verwelkomd als “olie voor mijn hoofd.”

Ruth 2:20

“En Naomi zei tegen haar schoondochter: ‘Moge hij gezegend zijn door de Heere, wiens vriendelijkheid de levenden en de doden niet heeft verlaten!’ Naomi zei ook tegen haar: ‘De man is een naaste verwant van ons, een van onze lossers.’”

Reflectie: Ruth is thuisgekomen van het arenlezen op het veld van Boaz, en Naomi herkent hem als “een naaste verwant van ons, een van onze lossers.” De vriendelijkheid aan “de levenden” en “de doden” echoot Naomi’s eerdere gebed voor haar schoondochters: “Moge de Heere vriendelijk met u handelen, zoals u met de doden en met mij gehandeld hebt” (Ruth 1:8). Beide verzen gebruiken hesed.

2 Samuel 9:7

“En David zei tegen hem: ‘Wees niet bevreesd, want ik zal u vriendelijkheid bewijzen omwille van uw vader Jonathan, en ik zal u al het land van Saul, uw vader, teruggeven, en u zult altijd aan mijn tafel eten.’”

Reflectie: David vraagt of er nog iemand over is van het huis van Saul “opdat ik hem vriendelijkheid kan bewijzen omwille van Jonathan” (2 Samuël 9:1). Jonathan had aan David gevraagd: “ontzeg mijn huis nooit uw goedertierenheid” (1 Samuël 20:15). De enige die over is, is Jonathans zoon Mefiboseth, “kreupel aan zijn voeten”, en David geeft hem Sauls land en een plaats aan de tafel van de koning. Het woord voor vriendelijkheid is hesed.

Handelingen 28:2

“De inboorlingen bewezen ons ongewone vriendelijkheid, want zij staken een vuur aan en ontvingen ons allen, omdat het begonnen was te regenen en het koud was.”

Reflectie: Paulus werd als gevangene naar Italië gebracht (Handelingen 27:1) toen het schip aan de grond liep, en de mensen van Malta staken een vuur aan voor de overlevenden in de regen en kou. Het woord voor hun “buitengewone vriendelijkheid” is filantropie, hetzelfde woord dat Titus 3:4 gebruikt voor Gods vriendelijkheid.